تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1659

معماران ما عارف نیستند

معماران ما عارف نیستند گنبد ، منار و کاشیکاریهای مزین به آیات قران شناسنامه ای از معماری ایرانی - اسلامی محسوب می شوند . همزمان با ورود اسلام فرهنگ ایرانی با مفاهیم اسلامی ممزوج شد تا قالبی جدید از فرهنگ پدید آید . در این بین معماری نیز بی نصیب نماند و با اساس و بنیان های اسلامی در آمیخت تا زبان گویایی از غنای تمدن ایرانی - اسلامی با محوریت معنویت و فلسفه را شکل دهد .

گنبد ، منار و کاشیکاریهای مزین به آیات قران شناسنامه ای از معماری ایرانی - اسلامی محسوب می شوند . همزمان با ورود اسلام فرهنگ ایرانی با مفاهیم اسلامی ممزوج شد تا قالبی جدید از فرهنگ پدید آید . در این بین معماری نیز بی نصیب نماند و با اساس و بنیان های اسلامی در آمیخت تا زبان گویایی از غنای تمدن ایرانی - اسلامی با محوریت معنویت و فلسفه را شکل دهد .

وجود نگاه دینی و معرفتی در معماران آن دوره و رسوخ آن تا سده گذشته حکایت از تجربه و ابتکار عمل معماران دارد . معماری ایرانی که با عمق و تمدن اسلام به اوج خود رسیده این واقعیت تلخ را در عصر حاضر به نمایش می گذارد که دیگر سنبلی از معرفت و شناخت اسلامی نست ، بلکه به تایید کارشناسان تنها به تلی از آجرها تبدیل شده که بر روی یکدیگر سوار شده اند . تجربه و ابتکار جای خود را به منفعت طلبی داده تا تنوع از معماران اسلامی ربوده شود .

معماران و تصمیم گیران فرهنگی در خواب به سر می برند تا شهرهای امروز هویت خود را با بی هویتی مبادله کنند و المان های معماری ایرانی - اسلامی با تیرها و آجرهایی که در کنار یگدیگر قد کشیده اند و نام آسمانخراش را بر خود گذاشته اند معاوضه شوند .سوال اینجاست که آیا جایگاه واقعی معماری اسلامی در جامعه کنونی به همین نقطه ختم می شود ؟ معماری با دین اسلام ارتباطی تنگاتنگ دارد دارد ، به طوری که نمی توان به سادگی توحید و ایمان را از آن حذف کرد ، اما حقیقت آن است که در شرایط حاضر معماری اسلامی د ر شهرهای ما گم شده و نمی توان نمونه بارزی از آن را در شهرهای دود گرفته مان یافت کنیم . شاید به جرات بتوان گفت که زندگی ماشینی جایی برای عرفان و عشق باقی نگذاشته تا اینکه معماری اسلامی محکوم به گوشه نشینی شود .

هر چند نوشتن و گفتن در باب معماری ایرانی - اسلامی و ضرورت های حفظ آن موضوعی است بی پایان اما گفتگویی با دکتر شهریار سیروس هنر پژوه ترتیب دادیم تا شاید بخشی از فراموشی هایی کمه در عرصه معماری ایرانی _ اسلامی پدید آمده ورق بخورد و راهی برای علاج این معمار یافت شود .

اگر نگاهی تحقیقی به معماری اسلامی داشته باشیم این سبک معماری چگونه ریشه یابی می شود ؟

زمانی که اسلام پا به مرزهای ایران گذاشت دو حوزه تمدنی عرب و ساسانی با یکدیگر روبه رو شدند این دو تمدن مظاهر هنر و معماری خودشان را داشتند تاریخ این نکته را به وضوح نشان می دهد که این دو سبک معماری تفاوت های فاحشی نسبت به یکدیگر داشتند .

در دوره ساسانی عناصر تزئینی در کنار سازه های بزرگ و طراحان خوش ذوق تلفیقی از هنر ماندگار در ایران به وجود آورده بودند . سازه های نام آشنایی همچون طاق کسری نمونه ای از این نوع سبک معماری برشمرده می شود . اما در برابر این معماری غنی معماری عرب به دلیل محدودیتهای طبیعی از خصوصیات محلی شاخصی برخوردار نبود .

همزمان با ورود اسلام به ایران دو سوم جهان متمدن آن زمان در اختیار جهان اسلام قرار داشت لذا این شرایط به جهان عرب این امکان را می داد تا قالب های فرهنگی بسیاری را دریافت کند و آن بخش هایی از فرهنگهای دیگر ملیت ها که با فرهنگ اسلامی در تضاد نبود را با فرهنگ خود ممزوج کند .

یعنی می توان گفت که معماری اسلامی با بهره گیری از توان محلی دیگر ملیت ها به ساختاری مشخص رسید ؟

مجموعه ای از فرهنگ های محلی در فرهنگ اسلامی هضم شدند . ما وقتی از ریشه های معماری اسلامی حرف می زنیم باید بدانیم ریشه های اصیل آن به کجا بر می گردد .

آقای دکتر ریشه های معماری اسلامی سخن گفتیم امنا بالندگی این معماری چگونه حاصل شد ؟

به نکته مهمی اشاره کردید . نباید وقتی صحبت از تاثیر گذاری معماری کشورهایی مانند ایران ، مصر ، یونان و ... بر معماری اسلامی می کنیم این نکته را به فراموشی بسپریم که معماری اسلامی در تلفیقی حیرت انگیز مفاهیم بنیادین اسلامی را با معماری ممزوج می کند . تعالیم اسلامی با معماری کشورهای مختلف آمیخته شده و به جلوه کاملی از شکوه و عرفان مبدل شده است .

معماری اسلامی در طول سده های گذشته فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته اگر بخواهیم به عصر حاضر رجوع کنیم سیر تحول یا نزول معماری اسلامی چگونه بوده است ؟

اگر به شهرهای خود نظاره ای بیندازیم به این نکته خواهیم رسید که هیچ دستاوردی از معماری اسلامی برای عرضه نداریم . علت اصلی این موضوع را می توان به این مهخم نسبت داد که معماران ما عارف نیستند و عارفان ما گرایشی به معماری ندارند . مما مجموعه ای نا سازگار را در کنار یکدیگر پدید آورده ایم .

می توانید در این زمینه مثالی بزنید ؟

در دوره صفویه شاه عباس میدان نقش جهان و مسجد امام را طراحی می کند بر اساس اسناد تاریخی تنها ساخت و کاسیکاری سر در مسجد امام ده سال به طول می انجامد . این موضوع این مفهوم را می رساند که در آن زمان طراح و معمار به دنبال ساخت " احسن الخالقین بودند " آنها به این نکته می اندیشیدند که محل عبادت و جایگاهی که در آن قرآن تلاوت می شود باید مورد تحسین نمازگزاران و عابدان باشد .

اما معماران برای زنده کردن معماری اسلامی چه نقشی را می توانند بر عهده گیرند ؟

ما با یک مجموعه به هم تنیده رو به رو هستیم و نمی توانیم اجزا را از یکدیگر منفک کنیم و تقصیرها را به گردن دیگری بیندازیم . معماران ما نیز کاستی های بسیاری دارند این در حالی است که معمار وظیفه خطیری را بر عهده دارد .

معماران ما باید روز آمد باشند ما مسجد شیخ لطف الله را به عنوان شاهکار معماری در اختیار داریم اما قرار بر این نیست که معماران عصر حاضر برگشت به عقب داشته باشند و طرحی همچون این اثر بزرگ معماری را خلق کنند . متاسفانه معماران ما به این موضوعات توجهی از خود نشان نمی دهند و باعث می شوند معماری اسلامی نتواند به جایگاه واقعی خود برسد .

شما در بخشی از صحبت هایتان به " احسن الخالقین " اشاره کردید . شاید معماران ما تعهدی به این موضوع از خود نشان نمی دهند تحلیل شما از این برداشت چیست ؟

تعهد یکی از اساسی ترین نیازهایی است که معمار باید از آن بهره مند باشد معماری یک کار قدسی است و از نظر عرفانی از جایگاه بالایی برخوردار است . معمار وقتی می خواهد اثری را خلق کند باید کمال آن را در نظر گیرد . وی باید از بهترین طرح ، بهتریت اجرا و بهترین عوامل اجرا برخوردار باشد .

برخی بر این باورند که معماری اسلامی دچار زنگار تاریخی شده و دیگر در زندگی امروز نمی تواند کارایی داشته باشد . این نوع نگرش تا چه میزان باعث زمین گیر شدن معماری ایرانی - اسلامی در عصر حاضر شده است ؟

باید قبول کنیم که چنین نگاهی در زمینه معماری ایرانی - اسلامی پدید آمده است . اگر بخواهیم ریشه یابی کنیم درخواهیم یافت زمانی که به دنبال هویت بوده ایم هویت های کاذب ما را فرا گرفته اند . در شرایط کنونی کسی ریسک نمی کند تا در طرحی که در دست اقدام دارد ریشه یابی سنتی شود و با روزآمدی آن را به جامعه ارائه کند . همه به دنبال طرح هایی می روند که ریسک پذیری کمتری داشته باشند و قبلا بارها امتحان خود را پس داده باشند . ما باید به دنبال ثمر بخش کردن معماری باشیم تا از این طریق لفظ کهنه و قدیمی بودن را از روی آن برداریم .

با سپاس از وقتی که در اختیار ما گذاشتید .

نشریه مسکن



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید