تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2336

معماری و ایدئولوژی

در ابتدا اشاره مختصری به هنر و سپس به ایدئولوژی و همنشینی  این دو کلمه با هم پرداخته خواهد شد.

الف-معماری                            ب-ایدئو لوژی

الف-معماری   

پروردگار عالم والاترین هنرمند است هنرمندی كه دنیا و همه زیبائی ها از اوست . زیبایی شكلی و روحی از خواص اصلی هنرها می باشند هنر ها به طور عرضی با هم در ارتباط هستند زیرا منشا همه آنها زیبایی و الهام از طبیعت و عرفان است.

بعضی از هنرها دارای (زیبایی رفتاری) و بعضی دارای (زیبایی رفتاری و بصری و حسی و شنوایی)می باشند .
معماری ایجاد فضای مادی و معنوی می کند و به عبارت دیگر معماری را روح مکان نامیده اند . 

تشابه هایی در معماری وجود داشته كه قابل لمس است كه بشرح زیر است :

1 - ایده یاconceptدر معماری :

2 - خلق اثر یک معماری بر اساس سبک خواسته شده طراحی  با هماهنگی :

در معماری سازماندهی عناصر و ترکیب آنها در یک فضا  به جود می آید می شود

3 - یکنواختی و تنوع :

تکرار عناصر فضایی در معماری و کاربرد مکررآن ممکن است به ترکیبی یکنواخت و خسته کننده منجر شود.از طرف دیگرتنوع طلبی افراطی و یا نو ظهور در ایجاد حجم به منظور ایجاد جذابیت بیشتر در آثار باعث ایجاد نوعی آشفتگی دیداری و سردر گمی شده و باعث پیدایش افت كل متن می گردد .

4- ریتم:

ساده ترین نوع ریتم تکرار منظم عناصر معماری در امتداد یک خط مستقیم ویا دورانی است.

5- سكون :

سکون و توقف با مفهوم مکث در معماری جنبه ای کاربردی دارد . پاگرد پله ها ، میادین و گره های شهری از نمودهای کاربردی آن است.

گاهی باایجاد یک عامل یا عنصر در فضای معماری - جلب توجه بیننده عامل مکث و سکون را می توان به خوبی پدید آورد.

سكون در معماری

عوامل متعددی از جمله سكون در ایجاد ایدهها و مفاهیم آثار معماری مؤثرند.دراین رابطه استفاده در فضاهای خاص معماری بسیار مد نظر است در فضاهایی با عملکرد فرهنگی و هنری و توریستی و... كه به تلطیف فضا و روان کمک می کند .

اشاره ای مختصر در باب معماری قدیم ایران

اگر فضاهای معماری ایرانی قدیم مورد مطالعه قرار گیرد حتماً به راز جاودانگی و سحرانگیزی این فضاها اقرار می کنید.

میدان نقش جهان و سردر بازار قیصریه و یا عالی قاپو و یا مسجد شاه و مسجد شیخ  لطف ا... و یا مجموعه بناهای پارسه ( تخت جمشید ) و پاسارگاد و غیره و در دوران های دیگر آثار ارزشمند معماری توسط معماران در این دنیا بوجود آمده و جاودانی شده است . 

در سایر کشورها از جمله یونان و ایتالیا و فرانسه و اتریش و در بعضی کشورهای آسیایی اثرهای ارزنده توسط معماران خلق و برخی از بین رفته و برخی باقیمانده است .

ب-ایدئو لوژی 

      این کلمه  طبق تعریف در لغت نامه دارای  چندین مضمون و زمینه می باشد که در ذیل به سه مورد آن پرداخته میشود .

1- ایدئولوژی سیاسی          2- ایدئولوژی مذهبی         3- ایدئولوژی حکومتی 

1 - ایدئولوژی سیاسی                                                                                       

ایدئولوژی سیاسی طبق تعریف مرام و مسلک و خط و مشی گروه و یا حزب و حکومت و یا فرقه ای را جهت پیشبرد اهداف خود مطرح می کند و  افراد تابع این گونه گروه ها مجری ایدئولوژی های سیاسی تعیین شده می باشند . برخی اوقات  این گروه جهت شناسندن مرام و ایدئولوژی نسبت به تحرکات سیاسی دست می زنند و برخی اوقات نماد و یا بنائی را در این راستا ایجاد می کنند تا بدین وسیله جنبه تبلیغی ایدئولوژی  به صورت مرئی  در دید عموم قرارگیرد .                                                               

اگر به آثار ارزشمند معماری گذشته و یا جدید در ایران و یا یونان و یا ایتالیا نظری بیافکنیم مشاهده می شود که احداث بعضی از اماکن جنبه کاملا" سیاسی داشته که این سیاست در راستای تبلیغی بوده است . 

سئوال این است که کاخ ها با عظمت در ایران و در سایر کشور ها بر چه اصلی ایجاد شده اند است .

بانظری دقیقتر مشخص می گردد که اینگونه بناها و یا به طور کلی بناهای شاخص چه در کهن و چه در قرون جدید که جنبه تبلیغی و تحکیم مرام داشته تو سط کارفرمایان سیاسی به معماران وقت ارا ئه برنامه شده و آن بنا طراحی و اجرا می گردید .

2-ایدئولوژی  مذهبی  

اززمان خلقت بشر و پی بردن بشر به مخلوق بودن  نیایش به خالق و نزدیک شدن به آن بصورت واجبات در آمد . آئین های مذهبی نیاز به جایگاه داشت و احداث معابد و پرستشگاه ها و یا کنیسه ها و کلیساها و  مساجد و سایر اینگونه بناها فقط از آن پدید آمده است . زمانی در اروپا قدرت  سیاسی در دست کلیسا بود و هرچه می خواستند در جهت اشاعه آن انجام می دادند و نتیجه آن رونق ساخت اماکن مذهبی بود .

اگر نظری عمیق تر به این پروسه بیاندازیم مشخص می شود که در قرون وسطی  در اروپا ایدئولوژی مذهبی در درجه اول قرارداشت . 

-3ایدئولوژی حکومتی

بعضی از حکومت ها به منظور تحکیم رژیم خود نسبت به احداث مراکز خاصی همانند مراکز احزاب اقدام نمودند . مراکز حزبی در آلمان و یا ایتالیا در زمان های حکومت هیتلر و یا موسولینی و مرکز جزب کمونیست شوروی سابق از اینگونه بناهاست که توسط حکومت  ایده و اهداف به معماران وقت دیکته می شد و برآن اساس طراحی انجام و بنا ساخته می شد .                

بنای اصلی حکومت بعضی از کشورها براساس ایدئولوژی خاص حکومتی تدوین شده است همانند کشور ترکیه که از زمان به قدرت رسیدن کمال پاشا معروف به کمال آتاتورک شالوده و بنیان حکومت برآن اساس برقرار است .

با توجه به موارد فوق می توان به این نتیجه می رسیم كه خلاقیت های هنرمعماری در ساختمان های شاخص همگی دارای مولفه های خاص تعریف شده خود می باشند و چگونه این خلاقیت ها به وجود آمده اند فقط به صورت دیکته شدن توسط حاکمان است . 

نمادهاویاساختمانهای ارزشمندموجوددر کشورهای اروپائی وآمریکاویاآسیا فقط در قالب موارد فوق می باشد .    

معماری بنایی ارزشمندی میتواند خارج ازاین موارد باشد که توسط اشخاص غیر وابسته  به معماران سفارش طرح داده و اجراء شود .

در زمان کنونی اگر سرمایه داران و یا تامین کنندگان مالی نباشند  چگونه می توان آثار بدیع معماری شاخص را به مورد اجراء در آورد . اگر سرمایه نباشد و اگر هدف از احداث آن مشخص نباشد معماری با توجه به محتوی ساخته نخواهد شد .

نتیجه گیری اجمالی :

  بنائی شاخص نخواهیم داشت که دارای دورنمای آرمانی نباشد . معماری فاقد ایدئولوژی در هرزمینه نمی تواند شاخص گردد و اگر بنائی از نظر معماری شاخص شود باید اثر یکی از موارد را در آن دید .

بنای موجود در میدان آزادی تهران و یا بناهای شاخص دیگر در تهران و یا شهرستان ها در راستای یک ایدئولوژیک خاص طراحی و اجراء گردیده است .  

در خاتمه به نظر نگارنده کلمه ایدئولوژی یک بعدی نیست و باید در تمام ابعاد به آن نگاه کرد و فقط بعد سیاسی را نباید ملاک گرفت .

بیژن علی آبادی-بهمن 91   

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید