تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1388

معماری فردای ایران (ايران آرشي متد)

پیش گفتار :

کلیه رفرمهای زندگی اجتماعی نیاز به معماردارد  .معماری بطور عام دارای عملکرد وسیع در جامعه وزندگی انسانهاست که دراین مقاله معماران هنری  مورد نظر است .

مقدمه

این مقاله به سه بخش عمده تقسیم شده وهر بخش بطور مختصر به رشته تحرير در ميايد .

  • بخش اول نگاهي كوتاه   به معماری ايران  ( گذشته - معاصر) ايران
  • بخش نگاهي كوتاه    دوم معماری معاصرغرب
  • بخش سوم نگاهي كوتاه  معماری فردای ایران ( ايران آرشي متد )

گفتاراول : نگاهي كوتاه به معماري ايران  معماري ( گذشته-معاصر )

هنر ومعماري ابران از ديرباز داراي چند اصل بوده كه اصول چنين هستند :

  1. مردم واري
  2. پرهيز از بيهودگي
  3. نيارش
  4. خود بسندگي و درون گرائي

استاد پيرنيا-سبك شناسيمعماري ايران

شيوه معماري پارسي را ميتوان چنين برشمرد :

  1. بهره گيري از شيوه ارارتودر طرح فضاهاي راستگوشه
  2. تالارهاي ستوندار وكلاوه
  3. ساخت ساختمان روي سكو و تخنگاه
  4. درون گرائي ( بويژه در تخت جمشيد )
  5. ارتباط دادن بخشهاي فرعي با راه هاي پنهاني به ساختمان اصلي
  6. ساخت سايبان و آفتابگير در جاهاي ضروري          
  7. زيباسازي پيرامون ساختمانها /آپادانا با استخروآبنما وپرديس

از شش شيوه معماري ايران  . دو شيوه پارسي و پارتي از پيش از اسلام و چهار شيوه خراساني و رازي و آذري و اصفهاني از دوران اسلامي  ميباشند .

دردوره دوم شيوه اصفهاني  باآغازروابط  فرهنگي با غرب ايرانيان در برابر فرهنگ و تمدن غربي دچار خود باختگي شدند بطوريكه همه چيز را از غرب و خودرا بي چيز ميديدند و در معماري نيز اين خود باختگي رخ داد براي نمونه در تهران ساختمان شمس العماره تهران  اتاق ها به گونه گذشته ساماندهي شده اند . تنها راهروها به آن افزوده افزوده شده اند . اما در نماي ساختمان چفد هاي نيم دايره بكار رفته كه هرگز در معماري گذشته ايران به كار نمي رفته است .

در زمان قاجاريه از چفد هاي معماري غربي كه همگي نيم دايره يا دسته زنبيلي بودند الگو گرفتند .. حذف پنام ها در ساختمانها كه در معماري كهن فراوان يافت ميشد كه براي گاهش دماي درون ساختمان و آسمانه ها  و ديوارها  و گنبد ها را دوپوسته  ميساختند كنار گذاشته شدند .حذف تابش بند ها در نماي ساختمان بود كه نماي اتاق را چنددري ميكردند .( مانند سه دري و يا پنج دري )

در زمان قاجاريه سه دري ها به دو دري تبديل شد وتابش بندها يا تيغه هاي نازك عمودبردرگاه بودند بگونه اريب ( كج ) ساخته شدند بطوريكه آفتاب يكراست به درگاه و اتاق ميتاببيد از اين رو در هنگام تايش آفتاب اتاق مانند كوره گرم ميشد .

معماري و هنر ايران تا زمان فتحعلي شاه و محمدشاه زنجيري پيوسته بود و درزمان ناصرالدين شاه ازهم گسست وبه پسرفت دچارشد .

از زمان قاجاریه کشور ایران یکپارچه گردید و احداث بناها رنگ و فرم خاصی برای خود گرفت واز این زمان رفرم  معماری انجام شد  .

آشنائی ماایرانیان با معماری غرب به حدود 150 سال قبل  یعنی دوران سلطنت سلسله قاجار میرسد و از آن زمان اولین نمونه ساختمانهائی که در آن عناصری از معماری غرب استفاده شده بود در تهران ظاهرشد . فرنگ رفتگان با ارمغان از فرنگ که شامل گراورها و عکس ها ی از کاخها و بناهای  زیبا باعث شد که توسط معماران تجربی مورد استفاده و کپی قرار گیرد .

نفوذ کشورهای انگلیس و روسیه وفرانسه وآلمان  باعث شد که معماران کشورها نسبت به طراحی و احداث بنا ها تا زمان پهلوی اول اقدام نمایند .  برخی از ساختمانهای باقیمانده اززمان قاجاریه تا سلسله پهلوی  متاثر ازمعماری غربی مخصوصا" معماری فرانسه  میباشد . برداشت و کپی برداریی از بعضی از قسمتهای کاخ ورسای فرانسه  و سایربناهای زیبا ومجلل مخصوصا" تهران بمرد اجرا درآمد . قسمت ورودی ها و ستونها و سرستونها تمامی کپی ناقص از معماری غربی است این معماری بصورت شکلی بوده نه مفهومی. در زمان پهلوی اول معماران خارجی بناهای ارزشمند باذ توجه به اصالت معماری کهن طراحی و باجرا درآمد . اگر نگاهی به  موزه ایران باستان و یا بانک مرکزی (واقع در خیابان فردوسی ) وسایر اماکن دولتی دیگر بیاندازیم مشخص میگردد که معماران خارجی که برای کشورمان طراحی نمودند خود را به معماری کهن و اصیل ایران پای بنددانسته وآنرا مورد مورد توجه قراداده اند هرچنددر برخی از آثار انحراف و تداخل معماری غربی و شرقی دیده میشود و لیکن در مجموع معماری ایرانی راهرچند اندک پاسداشته و الگوئی برای ایرانیان گردید . ساختمانهای وزارت امورخارجه و دارائی و .. آثار معماری حدودیکصد سال قبل است . زمانیکه تحول فرهنگی و اجتماعی در کشور پدید آمد معماری و سایر هنر ها نیز دارای تحول گردید که همراه شده معماری با دانش که به مهندسی معماری تبدیل شد و با اعزام دانشجویان به خارج ازكشورو مراجعت آنان تحولی بس عظیم در فرهنگ و هنر کشورمان پدید آمد . فضاها در معماری  دارای تعریف شدند .. سنت گرائی در معماری با توجه به بهداشت جسم وروان و فرهنگ زیستی دارای انعطاف ودگردیسی شد . سلامت و بهداشت از ارکان اصلی جامعه شمرده شد . تامین آب سالم وبهداشتی وآبرسلنی باعث حذف آب انبارهادر منازل گردید . . مکتب خانه ها به مدارس تبدیل شدند . اولین مرکز آموزش عالی بنام مدرسه دارالفنون است که سرآغاز تحول فرهنگ ودانش در ایران است .

معماري معاصر ايراندر دهه 40 و 50   داراي شكوفائي بسيار گرديد كه معماران بزرگي همجون استاد سيحون - استاد ميرميران - استاد پيرنيا و.. داراي جايگاه جهاني گرديدند و معماران بزرگ همچون استاد عامري ( از شاگردان رايت  ) طرحهاي بسيار اصيل ارائه نمودند .

از سال 1355 به بعد معماري ايران دستخوش تحولات سياسي قرار گرفت و يك پسرفت معماري در كشور بوجود آمد كه يكي از دلائل آن جنگ تحميلي بود . واز دهه 1370 معماري از حالت كمون خارج شد و كم كم بسوي معماري متداول و عامه پسند روانه شد .و از سال 1380 به بعد يك رفرم و تحولي در معماري ايران بوجود آمد و آن طراحيوتقليد از معماري مدرن و نئو كلاسيك بود كه اين روند در اواخر دهه 80 با شتاب بيشتري ادامه يافت و بدليل تاسيس دانشكده هاي معماري دراستانهاي مختلف تنوع طراحي كاملا" مشهود و معماري التقاطي و نئو كلاسيك بدون مباني ومفاهيم  طراحي و باجرا درآمد و منظر شهر وكوي و خيابان فراموش گرديد .  

گفتار دوم : نگاهي کوتاه ه به معماري معاصرغرب 

اين بخش مقاله از كتاب معماري معاصرغرب دكترقبايان برداشت آزادگرديدهاست .

 كتاب مذكور با مبحثي جديد شروع ميشود و آن مبحث مدرنيته است گه بشرح آن درذيل پرداخته ميشود :

1-مدرنيته    2-دین گرائی   3-علم مداری4-عصر روشنگری  5- انقلاب صنعتی

ساختمانهای مدرن

دردهه آخر قرن 19 اولین نمونه های ساختمان های مدرن به دور از هرگونه تاریخ گرائی و تزینات در شیکاگو ساخته شد که بنام شیکاگو معروف است .روش طراحی .اجرائی واصول نظری معمارانی همچون لی برون و فاستور و هایسون و رایت و سایر معماران آن زمانبه مکتب شیکاگوشهرت یافت ومیتوان آنرامنشوراولیه معماری مدرن محسوب نمودکه به قرار زیر است

  1. استفاده از اسکلت فولادی برای ساختار
  2. نمایش ساختاربنا در نمای ساختمان
  3. عدم تقلید از سبکهای گذشته
  4. استفاده اندک از تزئینات
  5. استفاده ازپنجره های عریض که کل دهانه بین ستونها را می پوشاند .

نهضت هنر نو

اصول فکری پیروان نهضت هنر نو را میتوان در موارد ذیل خلاصه نمود :

  1. انتقاد شدید از اشیاء و مکتب های تقلیدی
  2. جدائی از گذشته
  3. ابداع فرم های جدید
  4. هنر مناسب زمان
  5. استفاده از تولیدات مدرن ( فلز ) برای اسکلت ساختمان و تزئینات
  6. استفاده از تزئینات وفرمهای طبیعی و رمانتیک

درایران بهترین نمونه طرحهای هنرنورامیتوان درساختمانهای توسط وارطان آوانسیان معمار ارمنی تبار دوره پهلوی اول و دوم مشاهده کرد .

جنبش فوتوریسم

انقلابی ترین نگرش به جهان مدرن و خصوصیات آن در جنبش فوتورتیسم در ایتالیا که در پیش از جنگ جهانی اول ظهور کرد . بانیان آن خواستار جهانی بودند که یکسره خود را با شرائط با تکنولوژی تطبیق دهد و آنچه که مربوط به جهان قبل از صنعت مدرن است را به بوته فراموشی بسپرد .

در سال 1914 منشورفوتوریسم توسط آنتونیو سانت الیا منتشر داد واین منشور بشرح زیر است :

  1. ما در خیابانهائی که چهار ویا پنج قرن یا بیشتر  پیش ساخته شده زندگی میکنیم .
  2. مااین احساس رانداریم که مردان کلیساهای بزرگ قصرهاوتریبونهای بزرگ هستیم.مامردان هتلهاوایستگاههای بزرگ راه آهن وبازارهای وسیع سودمندوجادههای وسیع هستیم و همانگونه که پیشینیان منبع الهام خوددرهنررادرطبیعت  جست وجومیکردندمابایدمنبع الهام خودرادرجهان مکانیکی که بوجودآورده ایم وپی جوئی کنیم .
  3. هرنسلی باید شهر خود را بسازد .

مطالب نظری معماری فوتوریسم همچون توجه به علم وتکنولوژی وجهان آینده وحمل ونقل سریع السیرگسست ازگذشته وحذف تزئینات وبلندمرتبه سازی ونمایاندن اجزای عملکردی وتکنولوژیساختمان همه مواردی بودندکه بعدهاتاثیربسیاری برافکاروطرحهای معماران مدرن متعالی و همچنین سبک هائی چون کانستراکتیویسم ( ساختار گرائی ) و های-تک داشتند

معماری مدرن متعالي.

دردوره های مدرن اولیه کماکان سبک های تاریخ گرائی همچون نئوکلاسیک/رمانتیک وبالاخص التقاطی به عنوان سبک های مهم ورایج در غرب حائز اهمیت بود . استفاده از تکنولوژی روز /مصالح مدرن/پیش ساختگی /عملکرد گرائی ودودری از سبکهای پرزرق و برق تاریخی مورد توجه قرارگرفت . در این دوره معماری مدرن بعنوان تنها سبک مهم وآوانگارد در غرب مطرح شدودامنه نفوذ آن به صورت یک سبک جهانی تبدیل شد . موضوعات کلیدی در دوره معماری مدرن متعالی مسئله صنعت وتولیدات صنعتی وتکنولوژی بود وگروهی مانندرایت وآلواراتوخواهان استفاده ازامکانات مدرن برای رسیدن به یک معماری همگون باطبیعت بودند.

اصول معماري لوكوربوزيه:  لوکوربوزیه پنج اصل را در ساختمانهای مدرن معرفی کرد که عبارت است :

  1. ستونها-ساختمان ها را از روی زمین بلند میکنند.
  2. بام مسطح و باغ روی بام
  3. پلان آزاد
  4. نمای آزاد
  5. پنجره های طویل و سرتاسری
  6. کف ها و دیوارها به صورت کنسول

کانستراکتیویسم .

خاستگاه این معماری شوروی بود و تنها سبکی که در این کشور ظهور کرد و در معماری و هنر غرب تاثیر گذارده است دولت سوسیالیستی با طرفداری از عقاید و طرحهای کانستراکتیویسم خود را مدافع پیشرفت و توسعه وعلم و تکنولوژی معرفی میکرد

معماری ارگانیک

 بينش معماري ارگانيك ريشه در فلسفه رمانتيك دارد .رمانتيسم يك جنبش فلسفي /هنري وادبي اواخر قرن 18 و 19 ميلادي در شمال غرب اروپا بود كه به امريكا سرايت كرد . اين جنبش واكنشي در مقابل خردگرائي عقل مدرن بود  . رمانتبك ها همانند تفكر كلاسيك به ذهن انسان اعتقادداشتند ولي رمانتيك ها به آن بخش از ذهن كه بيشتر درباره احساس و عواطف بود نظر داشتند در صورتي كه براي فلاسفه كلاسيك عقل و منطق اهميت داشت . خردباوري به مباني علوم اثباتي مانند فيزيك /رياضي و خرد و منطق معتقد است در حالي كه رمانتيسم يا احساس باوري به تخيل / احساس / هيجان و عاطفه نظردارد 

عقايد رمانتيكهاي اروپا و آمريكا و نظرات آنها در مورد طبيعت و قوانين طبيعي زير بناي فكري معماري ارگانيك را تشكيل داد.

 اوج شكوفائي اين نظريه را در طرحها و نوشتارهاي رايت مشاهده كرد .رايت معتقد بود كه تكنولوژي وسيله اي است براي رسيدن به يك معماري والاتر كه همان معماري ارگانيك است.

تليسين  معماري ارگانيك را در نه عبارت تعريف ميكند :

  1. طبيعت
  2. ارگانيك
  3. شكل تابع عملكرد
  4. لطافت  
  5. سنت
  6. تزئينات
  7. روح
  8. بعد سوم
  9. فضا

معماري مدرن متاخر

دوره معماري مدرن متاخر را ميتوان از بعد جنگ جهاني دوم تا اوايل دهه هفتاد محسوب كرد . در اين زمان بسياري از معماران بزرگ دوران معماري اوليه و متعالي همچون رايت و گروپيوس و لوكوربوزيه و ميس واندر روه آنها فعال بوده ونقش بسزائي در شكل گيري معماري آوانگارد داشتند .  رايت تنها معماري است كه در سه دوره معماري مدرن ساختمانهائي با شهرت جهاني ساخته است .

لوكوربوزيه به عنوان نظريه پرداز اصلي معماري مدرن در اين دوره از عقايد دهه 20 و 30 خود در معماري فاصله گرفت وبه جاي تكيه بريك معماري انتزاعي صرف و طراحي مكعب هاي مدرن  به سمت تنديس هاي احساس گرايانه گرايش پيدا كرد  ساختمانهاي تنديس گونه همه با بتن احداث شده و سبكي براين اساس به نام بروتاليسم  ناميده شد كه منظور نمايش بتن و سطح خشن آناست  در اين سبك اجسام و سازه ساختمان خصوصا" تيرها بصورت  يك قلعه مدرن نمايش داده ميشود .

درايران شهرك غرب درشمال تهران مثال بسيارخوبي از شهرسازي مدرن براساس عقايد لوكوربوزيه است . كار اجراي اين شهرك در دهه 50 شمسي آغاز شد .

در شهرك اكباتان يك سري آپارتمان هاي بلند مكعب شكل كه همه مشابه يكديگرند اجرا شد . در اين شهرك هيچگونه آثاري از تاريخ گرائي و با توجه به خصوصيات فرهنگي بومي و اقليمي در طراحي اين شهرك ديده نميشود

پست  مدرن

پست مدرن در فارسي به فرامدرن و پسامدرن ترجمه شده است كه منظور بعداز مدرن است .بعضي پست مدرن را دوره فرا صنعتي تلقي كردندعده اي پست مدرن را پاسخ گوي مشگل مدرن ميدانند بدون آنكه راه حلي ارائه نمايد 

پست مدرنيته  به عقل مدرن پشت كرد اما و جاي مشخصي ندارد . پست مدرن وضعي است كه در آن مدرنيته با تحقق تمام امكاناتش وجود دارد اما اعتقاد به آن سست شده است . نظريات پست مدرنيسم در موارد ذيل قابل بررسي است :

  1. عقلانيت
  2. ايدئولوژي
  3. كثرت گرائي
  4. تاريخ
  5. رسانه ها
  6. زبان
  7. تكنولوژي

معماري پست مدرن

ازدهه60 19ميلادي موضوع پست مدرن درمعماري بصورت يك سبك مهم مطرح شد و انتقادات زيربنائي به انديشه منطق گرا و تكنومدار معماري مدرن وارد گرديداز نظر منچوري ساختمانها نميتوانند داراي يك فرم و فلسفه باشند .ساختمان مانند يك ماشين نبست.

اگر براي لوكوريوزيه احجام وسطوح از پيش طراحي شده و قواعدوتناسبات رياضي نمادبوده است براي رابرت ونچوري نه فرمول هاي از قبل تعيين شده بلكه بناها وشهرك هائي كه براساس نياز مردم و شرائط اقليمي بنا شده ملاك است ..وسبك بين الملل را كاملا" مردود ميداند يعني هربنائي بايد براساس زمينه هاي فرهنگي و اجتماعي و تاريخي و كالبدي و شرائط خاص آن ساختمان طراحي و اجراء و آن را سبك محلي ويا سبك بومي نام نهاد .

تكنولوژي شرائط و خصوصيت عام دارد سراسر جهان از قواعد واصول يكسان تبعيت ميكنند ولي پست مدرنيست ها به معماري يك نگرش فرهنگي دارند و فرهنگ در هر منطقه اي متفاوت با ساير مناطق است .

از نظر معماري پست مدرن اين مسائل را مي توان در موارد زير خلاصه نمود :

  1. خصوصيات فرهنگي
  2. اجتماعي
  3. تاريخي
  4. و اقتصادي افرادي كه از آن ساختمان  استفاده ميكنند .
  5. خصوصيات شهري   (خيابان -ميدان-كوچه-مغازه  )
  6. شرائط اقليمي (رطوبت سرما-گرما- جنگل -صحرا )
  7. نحوه روزمره اهالي ساختمان(   نيازها-عادتها-طرزاستفاده زمينه هاي ذهني دررابطه بافرمهاي زيستي ..

معماري   ( هاي -تك ) -   (  تك واكو  )  -  (تك)

نظريات ومباني مدرن و هاي - تك در اصول بسيار به يكديگر نزديك است و مي توان گفت كه معماريهاي - تگ فرزند معماري مدرن است ولي از نظر شكلي تفاوتهائي بين اين دو معماري مشاهده ميشود كه آن بي پيرايگي  در معماري مدرن است در (هاي - تك )ملاحظه نميشود و اگر معماران مدرن در طرحهاي خود ماشين را به نمايش ميگذارند معماران ( هاي-تك ) داخل ماشين و اجراء را نشان ميدهند 

اصول فكري و طراحي اين سبك را مي توان در ده مورد زير خلاصه نمود :

  1. بينش پوزيتيويسم و خوش بيني به علم و پيشرفت علمي و تكنيكي
  2. نمايش تكنولوژي به عنوان عصاره و دستاورد عصر جديد .
  3. نمايش پروسه ساخت .
  4. شفاف نمدن لايه لايه كردن ونمايش حركت در ساختمان .
  5. نمايش ساختارو جزاء درون بنا در نماي ساختمان
  6. استفاده از رنگهاي روشن وساده .
  7. سازه وساختار بعنوان تزئينات .
  8. استفاده از اجزاء كششي سبك .
  9. طراحي بام به عنوان نماي پنجم
  10. جداكردن قسمت هاي سرويس دهنده از قسمت هاي سرويس شونده  .

نكته مهم:در اكثرساختمانها بام به عنوان سطح فراموش شده فرض ميشود ولي در ساختمانهاي هاي-تك -بام ساختمان سطح پنجم بوده وكاملا" طراحي ميشود . در بام محلهاي داكت هاي تاسيساتي كننده و خرپشته با توجه به چهار نماي ديگر طراحي ميشود

امروزه در كارهاي معماران هاي -تك ملاحظه ميشود كه با استفاده از تكنولوژي/ سغي در استفاده از عوامل طبيعي  همچون آفتاب /باد / آب هابي زيرزميني و گياهان براي تنظيم شرائط محيطي ساختمان دارند و بدين صورت است كه معماري جديد آنها را به نام اكو- تك ( اكولوژي + تكنولوژي ) خوانده ميشود . معماران ( هاي-تك )  از پوسته ساختمان به عنوان پوسته دوم نام ميبرند و پوسته اول را پوست بدن انسان ميدانند.

اگرچه در تهران به سبك هاي- تك جند ساختمان ساخته شده ولي در اكثر بناها سازه ساختمان به نمايش گذاشته نشده بلكه خرپاها ستونها وقاب ها ي فضائي به طور تصنعي برروي نماي ساختمان هاي معمولي چسبانده شده است . لذا مجددا" يك تقليد سطحي از سبك هاي - تك در پايتخت كشور صورت گرفته است وناكنون ساختماني در ابران به سبك  اكو- تك ساخته نشده است .

معماري  نئو كلاسيك

معماري نئوكلاسيك همچون معماران پست مدرن توجه به گذشته دارندولي يك اختلاف عمده بين اين دوديدگاه نسبت به تاريخ وجوددارد.معماري پست مدرن درپي هويت انسان است وتاريخ هرقوم وملتي ازنظرآنهابه عنوان بخشي از هويت آن ملت تلقي مي شود .

تاريخ فرهنگي و كالبدي و همچنين دستور زبان معماري هر قومي را در معماري خود در هرمنطقه نمايش ميدهند.منتهااين نمايش به صورت تقليد از موارد فوق نيست بلكه آنچه كه به هويت يك ملت مربوط است موارد فوق نيست  در ساختمان هاي آنها به روز در مي آيد و براساس شرايط زماني و مكاني به صورت جديد و امروزي شده ظاهر مي شود . معماران پست مدرن در تغييردادن تناسبات رنگها و عملكردهاي نمادهاي تاريخي به خود ترديد راه نمي دهند . ولي معماران نئوكلاسيك معتقدند كه نظمهاي كلاسيك الهاماتي آسماني و مقدس هستند . پس تغيير دادن آنها صحيح نيست و هر تغييري در آن باعث تبديل شدن كمال به نقصان ميشود.آنها دليل جاودانگي معماري كلاسيك را در همين مي دانند.از نظر معماران نئوكلاسيك  سبك پست مدرن يك متد است زيرا در اين سبك اصول جاودانه معماري كلاسيك با طبع  نظر و منطق زميني تغيير داده شده است .

معماران نئوكلاسيك سبك مدرن را نيز سبكي قابل قبول نميدانند معماران نئوكلاسيك گذشته و خصوصا معماري كلاسيك رامنبع الهام خود ميدانند و معماري كلاسيك و يا سنتي را به همانگونه كه از نظر كالبدي بوده براي احتياجات امروزه طراحي مي كنند

در يك جمله ميتوان گفت : ساختمان نئوكلاسيك پوسته اي كلاسيك بر روي امكانات مدرن است .

ميتوان گفت كه درحال حاضرنظرمعماران درايران اولين سبك معماري فرنگي كه موردتوجه معماران ماقرارگرفت سبك نئوكلاسيك در زمان ناصرالدين شاه در نيمه دوم قرن نوزدهم بود 

ازآنزمان تاكنون بناهاي متعددومختلف مانندقصرها . خانه ها . مدارس.كليساها.بانكها.پاساژهاوادارات ونهادهاي حكومتي به اين سبك در ايران ساخته شده است .

معماري فولدينگ  

فولديعني چين ولايه يعني لايه هاي هزارتوֽيعني هرلايه دركنارلايه ديگرֽهمه چيزدركنار هم استֽهيچ انديشه اي برديگري ارجحيت نداردֽتفسيري بالاتروفراترازديگري نيستֽهمه چيزافقي است.به عبارت ديگرفولدينگ ميخواهدمنطق دوارزشي راديكانستراكت كندو كثرت وتباين راجايگزين آن كند.فولدينگ هم مانند ديكانستراكشن در پي از بين بردن مبناهاي فكري تمدن غرب و بالاخص منطق مطلق و رياضي گونه مدرن است . فولدينگֽعمودگراييֽطبقه بندي وسلسله مراتب رامردودميداندوبه جاي آن افقي گرايي را مطرح و همه چيزهم سطح يكديگراست.

معماری فولدینگ معماری نئوباروک نیز نامیده میشود  در معماری باروک سبکهای یونانی . رومی . شرقی . رومانسک .. همانگونه که در معماری فولدینگ انعطاف پذیری احجام و سطوح مختلف توسط تکنولوژی جدید که همان رایانه است انجام میشود . تکنولوژی رایانه قادر است بین دو شکل شکل های میانی را برای انتقال نرم یکی به دیگری انجام دهد .

 فرمها یا لایه های معماری فولدینگ در مجاور و همتراز یکدیگر به صورت انعطاف پذیر و در انطباق با شرایط کالبدی . اجتماعی و تاریخی محیط قرار می گیرند . معماری ارگانیک نام دیگری است که میتوان به معماری فولدینگ لقب داد زیرا ساختمانهای ساخته شده به این سبک با توجه به شرایط محیطی شکل میگیرند و گسترش می یابند .

تاکنون در ایران هیچ ساختمانی به سبک فولدینگ ساخته نشده است . راسته های مجاور هم در بازارهای سنتی ما نزدیک ترین شکل کالبدی با مفهوم فولدینگ است و بنظر ميرسد كه معماري فولدينگ دنباله رو معماري بازارهاي سنتي ايران است .

انقلاب صنعتی

در چهار قرن 16و17و18و19 که تغیرات زیربنائی در جهان بینی دنیای غرب پدید آمد بینش انسان غربی نسبت به خود و جهان به طور اساسی دگرگون .بایدها ونبایدها و جهان سنت زیر سئوال رفت و بجای آن هستی ها و واقعیات وکارکردها و عملکرد های دنیای  مدرن جایگزین شد. و همه امور محسوس موضوع شناخت شد و بطور نظام مند مورد تحقیق و تفحص قرارگرفت . علم وشناخت بصورت غایت انسان مدرن درآمد .  تاکید برفقوه تفکر انسان  /واقعیات عینی /کشف قوانین طبیعت و تجربه وآزمایش باعث پدید آوردن شرائطی شد که علم وتکنولوژی به سرعت رشد و توسعه یافت وهر تحقیق وپژوهشی باعث اختراع واکتشاف جدیدی شد

هیچ پدیده ای در تاریخ شهرسازی چه در اروپا و چه در سایر نقاط جهان باندازه اتوموبیل بافت و کالبد شهرها تغیر نداد . متراکم شدن بنا ها در مرکزشهرکوچه های باریک بامقیاس انسانی تبدیل به مقیاس اتومبیل شد. مدرنیته  نهادهای مدرن وساختمانهای  جدید را با خود داخل شهر ها برد .

روش طراحی .اجرائی .ولصول نظری معماران معمارانی همچون ویلیام لی برون  و فاستور وهنری هایسون  ریچارد سون  و  قرانک لوید رایت و ریجردسون  سایر معماران آن زمان .به  مکتب شیکاگو شهرت یافت ومیتوان آنرا  منشور اولیه معماری مدرن  محسوب نمود که به قرار زیر است :

  1. استفاده از اسکلت فولادی برای ساختار کل
  2. نمایش ساختاربنا در نمای ساختمان
  3. عدم تقلید از سبکهای گذشته
  4. استفاده اندک از تزئینات
  5. استفاده ازپنجره های عریض که کل دهانه بین ستونها را می پوشاند

نهضت هنر نو

نهضت هنر نو نام سبکی است که ابتدا در هنرهاي تزئینی آغاز گردید سپس این سبک در زمینه های دیگر هنر های تزئینی همچون گرافیک وطراحی داخلی وپیکر تراشی و.. ظهور کرد پیروان نهضت هنر نو برای اولین بار بینش جدیدی را در معماری اروپا پایه ریزی کردند که بجای الهام از گذشته توجه به آینده و تکنولوژی و ابداعات جدیدداشت . معماران این سبک از مصالح مدرن استفاده میکردند ولی ظاهر کلی و جزئیات ساختمان را با تزئینات فرم های طبیعی و گیاهی شکل میدادند .

اصول فکری پیروان نهضت هنر نو را میتوان در موارد ذیل خلاصه نمود :

  1. انتقاد شدید از اشیاء و مکتب های تقلیدی
  2. جدائی از گذشته
  3. ایداع فرم های جدید
  4. هنر منلسب زمان
  5. استفاده از تزئینات وفرمهای طبیعی و رمانتیک
  6. استفاده از تولیدات مدرن ( فلز ) برای اسکلت ساختمان و تزئینات

نهضت هنر نو  در اوج اقتدار سبک های تاریخ گرائی همچون نئوکلاسیک و رمانتیک والتقاط گرائی در اروپا ظاهر شد و که پس از چندین قرن بجای نگاه بگذشته و عنوان منبع الهام .عنایت به تکنولوؤی زمان و آینده نگری را مورد توجه قرارداد . وبهمین دلیل نهضت هنر نو جزو یکی از زیرمجموعه های معماری مدرن محسوب میشود .

در ایران بهترین نمونه طرح های هنر نو را می توان در ساختمان های  توسط مارطان آوانسیان  معمار ارمنی تبار دوره پهلوی اول و دوم  مشاهده کرد

جنبش فوتوریسم

 بانیان آن خواستار جهانی بودند که یکسره خود را با شرائط با تکنولوژی تطبیق دهد و آنچه که مربوط به جهان قبل از صنعت مدرن است را به هوته فراموشی بسپرد . .

در سال 1914 منشورفوتوریسم توسط آنتونیو سانت الیا منتشر داد واین منشور بشرح زیر است :

  1. ما در خیابانها ئی که چهار ویا پنج قرن یا بیشتر  پیش ساخته شده زندگی میکنیم .
  2. ما این احساس را نداریم و... همانگونه که پیشینیان منبع الهام هنر خود را درطبیعت  جست و جو میکردند ما باید منبع الهام خود را در جهان مکانیکی که بوجود آورده ایم پی جوئی کنیم .
  3. هرنسلی باید شهر خود را بسازد .

مطالب نظری معماری فوتوریسم همچون توجه به علم و تکنولوژی و جهان آینده وحمل و نقل سریع السسیر  کگسست از گذشت از گذشته  وحذف تزئینات و بلند مرتبه سازی و نمایاندن اجزای عملکردی و تکنولوژی ساختمان  همه مواردی بودند که بعد ها تاثیر بسیاری برافکار و طرحهای معماران مدرن  متعالی تک داشتند .. هنرمندان جنبش فوتوریسم  زبان هنری عصر مدرن را به صورتی شفاف و عریان تبین کردند و چهره جهان مدرن در قرن بیستم را بسیار بیش از سایرین در تصاویر خود نشان داد

معماری مدرن متعالی .

معماری مدرن متعالی یا بعبارتی اوج معماری مدرن بین دوجنگ جهانی اول ودوم در اروپا و امریکا مطرح بود

دردوره های مدرن اولیه کماکان سبک های تاریخ گرائی همچون نئوکلاسیک /رمانتیک وبالا خص التقاطی به عنوان سبک های مهم ورایج دذر غرب حائز اهمیت بود. استفاده از تکنولوژی روز /مصالح مدرن/پیش ساختگی /عملکرد گرائی ودودری از سبکهای پرزرق و برق تاریخی مورد توجه قرارگرفت . در این دوره معماری مدرن بعنوان تنها سبک مهم وآوانگارد در غرب مطرح شدودامنه نفوذ آن به صورت یک سبک جهانی تبدیل شد . موضوعات کلیدی در دوره معماری مدرن متعالی  مسئله صنهعت /تولیداتصنعتی وتکنولوژی بود . تمامی معماران صاحب نام این دوره به نوعی با مسئله تکنولوؤی در گیر بودند .  .عده ای سعی در قطع کردن وابستگی های معماری مدرن به گذشته و تاریخ گرائی داشتند .به جای آن خواهان جایگزینی تکنولوژی و عملکرد به عنوان منبع الهام معماری شدند و گروهی خواهان استفده از امکانات مدرن برای رسیدن به یک معماری همگون با طبیعت بودند .

معماري فرداي ايران  ( ايران آرشي  متد )

در راستاي توسعه علمي و فرهنگي و هنري در گشور چندين  دانشكده معماري در كشور ايران نيزتاسيس گرديده و با معيارهاي لازم گزينش دانشجو نموده وومينمايندد كه با آموزش و پرورش ذوق و خلاقيت هاي  وجودي معماران خلاق و با انديشه به جامعه تحويل ميدهند .

  نويد آن ميرود كه بزودي ايران خاستگاه يك سبك وشيوه معماري گردد واين مورد فقط با تربيت نسل معماران جوان پديد خواهد آمد . نكته اي كه قابل تعمق است و بايد معماران جوان  به آن دقت كنند هنررا فداي نيات منفعت جويانه كارفرمايان نكنند و از پيش كسوتان در طراحي خود نظريه وراهنمائي  بگيرند.

بر معماران جوان واجب است كه با سبك ومباني نظري و مفاهيم لازم طراحي نمايندو طرحهاي خودرا  توسط پيشكسوتان مورد تجزيه وتحليل قرار دهند و سعي كنند.پيشكسوتان معماري ايران ( معماران تا دهه 70 ) داراي  كوله باري ازدانش و تجربه و خلاقيت هنري هستند كه نفي آنان يعني نفي هنر معماري معاصر ايران .

ايران هرجند دور از معماري غرب بوده و معماران  از  سبكهاي معماري غربي فعلا" اقتباس ميكنند  وليكن اميد برآن است كه  در آينده نزديك  معماران غربي از طرحهاي ايراني كه توسط معماران جوان ما با هدايت معماران پيشكسوتان ارائه ميگردد كپي برداري نمايند .

از طرحهاي معماران جواني كه سبك وشيوه نويني به جهان ارائه خواهند داد .

شايد معماري نئوكلاسيك و مدرن و پست مدرن و ساير سبك ها داراي مفاهيم و معاني بسيار غني باشد وليكن كاربرد نا بجاي هريك ميتواند بهترين اثر معماري را به يك اثر قابل تخريب كند . 

نگارنده اميدوارست كه معماري فرداي ايران كه توسط معماران جوان پايه ريزي خواهد شد با توجه به  اصالت فرهنگ وهنرمعماري ايران و جهان ( قديم و معاصر)نقطه شروعي   براي معماري فرداي ايران گردد .

نگارنده كه ساليان متمادي در اين هنر فعاليت داشته ودارد و با شناختي كه از معماران جوان سراغ دارد اميدوارست درآينده نزديك نامي از معماران بزرگ ايران كه شهرت جهاني پيدانموده نام برده شود.وجزو  اولين ويا جزو ده نفر اول معمارجهان گردند

اميد است همانند پزشكان ايراني كه در تمام نقاط جهان معرفند( زيرا داراي دانش و خلاقيت هاي لازمه ميباشند )  معماران ايراني كه كشورشان داراي معماري كهن بي بديل است وخود داراي خلاقيت و دانش و فرهنگ غني ايراني هستند  افتخارآفرين گردند و  در انجام اين رسالت موفق خواهند شد .

تعليم وتربيت نياز به زمان دارد و اگر بخواهيم داراي يك فرهنگ وهنر غني باشيم بايد با يك برنامه دراز مدت اين نهال را پرورش   دهيم

 باميد روزيكه  جزو معماران بزرگ دنيا نامي از معماران ايراني برده شود و سبكي بنام ( ايران آرشي  متد ) جهاني گردد .

                                                    

بيژن علي آبادي

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید