تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2259

نقش معماری در كاهش اثرات حوادث طبیعی

طبیعت زیباودوست داشتنی است این طبیعت زیباودوست داشتنی وزیباتوسط معماربزرگ یعنی خداوندآفریده شده وطبیعت خلق شده دارای رمزورازهای بسیاراست.تشكیل چشمه سارهاورودخانه هاودریاهاوكوههاوبطوركلی سایر پدیدههاازخصوصیات مهم جاودانی طبیعت است درطبیعت هرپدیده وموضوع حیاتی دارای حركت وچرخه خاص خود میباشد.آفتاب آب رابخارمیكندوابرومه بوجودمی آیندودرنهایت موجب ریزش باران گردیده ودوباره این چرخه طی میشود.معماروطراح این پروسه كسی نیست جزخدای بزرگ.باخلقت بشروتشكیل هسته های اولیه زندگی سكونتگاهها شكل گرفت واین سكونتگاههارفته رفته موجب تشكیل دهات وقصبات وشهرهاگردیدندوباورودانسان دراین محلها دخالت آشكاربشردرچرخه های مختلف طبیعت آشكارشدوباعث بهم خوردن وپاشیدگی بعضی ازچرخه های طبیعت گردیدوره آورداین دخالتهاتغییرات وبهم خوردن بعضی ازچرخه های طبیعی بوده كه پیامدهای منفی نیزدرپی داشته است.دراین مقال سعی میگرددبه پدیدههای طبیعی ونقش بشردرتغییر بعضی ازآن موارد و معماری مربوط به این چرخه بطورمختصربیان شود.باپیشرفت علم و فنون مخصوصا"دربخش آب وبرق وصنعت ساختمان بشررابرآن داشت كه بعنوان معمارجزءازمعماری طبیعت استفاده كند و با انجام این معماری موفقیتهایی نیز بدست آورده است در این پروسه علاوه بر بشر عوامل دیگری نیز دخالت مستقیم داشته وداردوآن تكنولوژی و علوم جدید است كه میتوان بعضی ازاین چرخه رامتوقف ویاغیرپایدارنمایدیكی ازمواردزمین وزمین شناسی وعملكردلایه هاوبطورخلاصه عملكردزمین است كه بعضی مواردقابل كنترل وموارددیگرهنوزغیرقابل كنترل میباشد.یكی ازاین موارد بسیار مهم در طبیعت مربوط به زمین شناسی است كه شاخص ترین این عملكرد زلزله و ... میباشد با شناخت اولیه و یا ثانویه كردار زمین میتوان به جرات اعلام نمود كه هنوز علوم مربوط به شناخت و پیدایش زلزله را بطور دقیق دست نیافته است .دیگرپدیده درطبیعت بادوطوفان است كه بشربادانش فعلی توانسته درمقابل بعضی از حوادث از اینگونه ایستادگی نماید. با توجه به موارد فوق میتوان مثال هایی در مورد حوادث طبیعی بیان نمود یكی از این حوادث زلزله و دیگری سونامی و رانش زمین و .. میباشد كه در این مقال به یكایك این موارد یه طور اختصار پرداخته خواهد شد .

1-زلزله

زلزله یكی ازپدیدههای طبیعی كره زمین است و.بشر با اندوخته های علمی و دانش فعلی تاكنون نتواسته علت بوجود آمدن زلزله و زمان وقوع آن را بطور دقیق تعین كند لازم به ذكر است در این راستا به موفقیتهایی دست یافته ولی كافی نمیباشد و بقول معروف نیمه راه است . اگر فرض شود كه بشربتواند وقوع زلزله را پیش بینی میكند باید با مدیریت زمان امكان تخلیه ساكنین ترك آن محل بحران و خطر را پیش بینی و بمورد اجراء درآوردو در زمان تعیین شده بتواند منطقه بحران را تخلیه نموده تا ازتلفات انسانی جلو گیری شود اگر انسان بتواند به مكان وقوع زلزله دست یابد كافی نیست زیرا زمان وقوع زلزله بسیار مهم است . دانستن زمان و مكان به ما در مرحله اول فرصت رهایی و گریز از منطقه بحران كه انسان راتهدیدمیكندرامیدهدوتلفات انسانی بحداقل خواهدرساندودیگرآنكه بادانستن آن شاید تمهیدات لازم وضروری جهت جلوگیری ازتخریب ساختمانهاوتاسیسات زیربنایی و رو بنایی انجام گیرد .

زلزله به تنهایی خطرسازنیست زلزله دارای پیامدهای خطرآفرین همچون تخریب ورانش خاك است .زلزله را میتوان به دو گروه تقسیم نمود :

  1. زلزله در طبیعت ( دشت ها - كوه ها - رودخانه ها ) و هر چه در طبیعتی كه آفریده شده است
  2. زلزله در ساخته های بشری ( تاسیسات زیر بنایی و رو بنایی و ساختمانها و... )

1-زلزله در طبیعت

از بدو خلقت طبیعت پدیده زلزله در بوده وهست و خواهد بود و هرازگاهی این پدیده در بعضی از مناطق طبیعت رخ داده و خواهد داد. برخی اوقات زلزله باعث از بین رفتن و یا مدفون شدن قسمتی از جنگل و یا چشمه سار ها و باعث تغیر مسیر رودخانه ها و انهار میشود و این روند همیشگی طبیعت است . در بعضی نقاط چشمه سارها و رودخانه ها بدلیل زلزله تغییر مسیر یافتند و یا از بین رفتند و هزاران مورد مشابه دیگر . در اثر زلزله گسل ها بوجود آمدند كه این گسل ها برای ما انسانها نشانگر مسیر و مناطق زلزله خیز است .

2- زلزله در ساخته های بشری

ازبدوخلقت بشری وساخت سرپناههاوساختمانهاوشهرهاواحداث تاسیسات زیربنایی وروبنایی هرازگاهی این پدیده حادث شده وباعث تخریب وازبین بردن ویاصدمه زدن به ساختمانهاواینگونه تاسیسات شده باپیشرفت علم مخصوصا" دربخش زلزله نتایج وتوفیقاتی نصیب بشرشده است كه درمرحله اول شناخت گسلهاودرمرحله دوم زون بندی مناطق به سه گروه(باشدت بالا-شدت متوسط-شدت كم)تقسیم گردیدوباتوجه به این تقسیم بندی وعلوم فعلی ونرم افزارتوانسته تاحدودی خسارات ساختمانی رابحداقل برساندوبدلیل عدم اطلاع اززمان وقوع هنوزنتوانسته درنجات وكوچاندن ساكنین به نقاط امن باتوجه به داشتن دانش كم دراین زمینه اقدام نماید.مهندسان سازه ومتخصصان مربوطه برای ساختمانهاو سدهاوسایرتاسیسات زیربنایی وروبنایی شهری وخارج شهری وبمنظورجلوگیری ازصدمات زلزله به ضوابط وآیین نامه ومقرراتی دست یافته كه بامطالعه وبررسی اینگونه ساختمانهاوتاسیسات میتوان نتایج كاررامشاهده نمودولیكن كافی بنظرنمیرسداعمال ضوابط لازم زلزله درهربنایی موجب پایداری حداقل میشودولیكن درهنگام طراحی بایداین نكته را در نظرداشت كه معماری باسازه ساختمان سازگارباشدزیراعدم سازگاری باعث ازبین رفتن بطوركلی فكروهنروسرمایه میگردد.احداث بناهای باارزش وسكونتی درمسیرگسلها نباید احداث شودواگرتاسیساتی دراین منطقه احداث گرددفقط با مصالح بسیارسبك باشدواستفاده مقطعی ازآن بشود.اگردرمورد زلزله تمهیدات لازم جهت پیش گیری درنظرگفته نشودآن شاهكارهنری مورد صدمه ویا تخریب زلزله قرارخواهد گرفت.میتوان با برنامه ریزی صحیح وآموزش راهكارهای لازم رابه هنرمندان ومعماران آموخت تاخلاقیتهاوهنرهاموردتخریب زلزله قرارنگیرد.بادانش سازهای فعلی وسایرعلوم مرتبط در نظرگرفتن پارامترهای آن درطراحهای معماری الزامی است مثلا"درنظرگرفتن دیوارهای برشی ویابادبندهاوسایرمواردفنی لازم دیگركه این تمهیدات ممكن است صددرصدموثرواقع نشودولیكن میتواندازتلفات انسانی جلوگیری نموده ویاآنرابه حداقل برساندآرزوی بشردستیابی به یك علم مهندسی دراین رشته كه بتوانددروهله اول جان انسانهارانجات دهدودر مرحله دوم ضایعات وصدمات مالی و اقتصادی را به حداقل و یا صفر برساند .

رفتار خاك ( رانش خاك - حركت زمین )

مبحث دیگردراینموردشناخت رفتارخاك وعمل وعكس العمل آن درموردنیروهای وارده میباشدكه دربعضی مناطق كلیه ضوابط علمی وفنی موجوددرتحكیم بنابكاررفته ولیكن بدلیل عدم شناخت ازرفتارخاك واژگونی صورت گرفته است.در كشورژاپن این چنین اتفاقاتی بسیاراتفاق افتاده است.مبحث قابل مطالعه رانش وحركت زمین است كه این عمل باعث جابجایی رودخانه هاویاجادههاوكوه وتپه هاگردیده ومیگردندریزش سنگهای بزرگ ویاكوچك وحركت لایه هایی از زمین وكوههاصدمات جبران ناپذیری ازخودباقی گذاشته وبرخی اوقات باعث تلفات انسانی بیشماری میگردند.پلهای زیبا وحساب شده واتوبانهادراثررانش زمین شكسته ویاویران میشوند.به كرات مشاهده شده كه رانش خاك درمناطق كوهستانی بیشترحادث شده وخسارات وارده دراین مناطق بیشتراست والبته بدلیل آنكه درشیب حركت زمین ورانش خاك دارای سرعت وشتاب بیشتری میشود.باتوجه به این موردمیبایست مطالعات زمین شناسی كامل مخصوصا"در زمینه رفتارخاك انجام گرددتاصدمات بحداقل برسدوازانهدام وازبین رفتن هنرمعماری جلوگیری شود.شناخت رفتارخاك ممكن است محدویتهایی برای طراحی واجرابوجودآوردوكاراجرایی راظاهرا"پرهزینه نمایدولیكن دردرازمدت این هزینه برگشت زمانی دارد .

سیل و سیلاب ها

ازدیگرپدیدههای طبیعی سیل وسیلابهامیباشنداین پدیدههادراثرجریان آب بارانها(موسمی ویافصلی ویاموردی)شكل میگیردویاواردشدن آب ازحوزه ای به حوزه دیگرباعث انباشته شدن آب درآن حوزه وحركت بسمت دیگرمیشودونیروی حاصل ازجریان اینگونه سیلابها درمسیر خودباعث تخریب ساختمانهاوپلهاوجادههاوسایراماكن خواهدشدكه مهاراین پدیده نیازمندبه دانش شناخت رفتارآب وخاك ومهارآبهای هرز آب وسیلاب وحتی آبهای جاری میباشد.برای جلوگیری ازاین پدیده همانگونه كه تاكنون طراحی واجراگردیده دیوارهای ساحلی وكانالهای لازمه درمكانهای لازم درون شهری ویا مكانهای لازم اجراء میكنندكه این سازهها ایمنی ساختمانها و تاسیسات شهری و روستایی را تقریبا" تضمین میكند .

باد و طوفان

ازدیگرپدیدههای طبیعی بادوطوفان است این پدیده گاهی اوقات بصورت ادواری وفصلی وبرخی اوقات بدلیل دگرگونی جوی حادث میشود.درشمال آمریكاطوفانهای ویاگردبادها بصورت موسمی مشاهده شده كه زیانهای بسیاردراین مناطق بوجودآورده است واكثرخانه های چوبی ویابامصالح سبك منطقه راازجاكنده است.درایران بادوطوفان برخی اوقات باعث كنده شدن درختان تنومندوچندین دهساله شده.باد و طوفان درایران به كرات باعث كنده شدن سقفهای سبك مخصوصا" شیروانیهاشده.دركشورآمریكاتقریبا"مناطق طوفان خیزرا شناسایی ودرآن حوزههاازاحداث ساختمانهای باارزش ویا حساس خودداری نموده اند.درسواحل دریاهااین تندبادهاموجب طوفانهای آبی شده وهمراه با خودآب راباشدت زیاد به همراه میبردكه دراینحالت سیلاب وطوفان تواما"پدیدمی آیدوصدمات آن قابل پیش بینی نیست.این چنین تندبادها وطوفانهاوسیلابهاتاكنون درایران عزیزمان نوزیده وجریان پیدانكرده.برای جلوگیری این پدیده بشرتوانسته بادانش امروزی نسبت حداقل رساندن صدمات دست یابدكه درراستادیوارهای بادشكن وسایرتاسیسات لازمه طراحی وبه اجراءدرآمده كه هنوز به حد كمال نرسیده است .

برق و صاعقه

یكی دیگر ازپدیدههای ویرانگر طبیعت برق و صاعقه است.این پدیده به همراه خود آتش سوزی و مرگ ارمغان میاورد . برق باعث آتش گرفتن وسوختن جنگلها وهمچنین تاسیسات رو بنایی میگردد.برق و صاعقه باعث انهدام مراكز ارتباطی ومخابراتی میگردد.برق و صاعقه باعث پدیدآمدن حوادث بسیارناگواردرناوبری هوایی شده ومیشود.خوشبختانه دراین مورد(برق وصاعقه)بشربه دانشی دست یافته كه تقریبا" میتواندازصدمات وارده این پدیده تاحدودی جلوگیری نماید بعنوان مثال درنظرگرفتن برقگیردرساختمانهاتوانسته صدمات این پدیده راكاهش دهدكه مهندسین وكارشناسان برق را میتوان ناجی در این مورد دانست .

نتیجه گیری

باتوجه به شناخت حوادث طبیعی لازم است كه معماران در طرحهای خود تجدید نظر نموده وبا شناخت از پدیده های طبیعی و محل احداث و عوامل جغرافیایی نسبت به طراحی پروژه اقدام نمایند . با شناخت عوامل طبیعی ذكر شده میتوان یك معماری پایدار بوجود آید . معماری كه بدون شناخت مسایل فوق طراحی و اجرا شود علاوه بر آنكه خود در منطقه خطراست موجب تشدید خطر برای سایر مناطق و یا بناهای شهر میگردد.اگر طراحی برج و یا بنای شاخصی بدون در نظر گرفتن ایمنی های سازه ای و یا عدم شناخت و رفتار خاك وسایر موارد انجام گیرد در زلزله ویا در رفتار خاك واژگون و در سایر پدیده ها تخریب خواهد شد وظیفه ما معماران است كه با هماهنگی تنگاتنگ با سایر متخصصین فن ودست اندر كاران طرح خود را علاوه بر اجرایی نمودن پایدار نماییم .وظیفه ما معماران است كه معماری طبیعت كه طراح آن خداوند است را دگرگون نكنیم زیرا طبیعت با این پدیده ها وجود داشته و باقدمت ودیرینه خود همیشه پایداری خود را حفظ نموده است.اگردرموردی آسیبی به طبیعت وارد شده باشد و طبیعت را در آن قسمت دگرگون كده باشد میبایست جای پای بشر را در آن جستجو نمود . هنرمعماری فقط به طراحی چندساختمان ویاچندمجموعه اتلاق نمیشودمعماری به طراحی زندگی وطرززندگی و فرایندهای حاصل ازآن اطلاق میشود.معماران اگرباهنرخود باعث خلاقیت یك اثرهنری میشوند فقط از بركات خداوند والهام گیری ازطبیعت خداوندی است كه میتوان بعنوان مثال اعماری بیونیك را نام برد.معماری بدون شناخت طبیعت و علوم وفنون جدیدوقدیم واعمال آن درطرحهاپایداری بهمراه نخواهدداشت.اگرنظری به آثارارزشمندتاریخی كشورمان وسایركشورها بیافكنیم مشاهده میگردد كه اجداد ما شناختی از این پدیده ها داشته اند و اگر قصری و یا آثاری ارزشمند از بین رفته فقط بدست انسان بوده است و پدیده های طبیعی در دخیل نبوده است . انسان هایی كه نتواسته هنر و یا علوم و یا یادگارهای جاودانی دشمن خویش را ببیند آنرا آتش میزنند . آتش زدن تخت جمشید(پارسه)چه سودی برای اسكندر داشت جز ویرانی نتیجه دیگری حاصل نشد . اگر باقیمانده آثار بجامانده این مجموعه ارزشمند را بدقت مورد بررسی قرار دهیم به این نكته خواهیم رسید كه معماران آن زمان محل احداث را با توجه به جمیع جهات و دانستن پدیده های طبیعی انتخاب نموده و احداث بنا نموده اند اكنون .در آثار باقیمانده فقط فرسایش سنگها مشهود است پدیده های طبیعی نتوانسته در آن تخریبی حاصل نماید . انسان این دوره با توجه به دانش وتجربهای كه دارد میتواند نسبت به ایستایی و پایداری معماری ( درهر بخشی ) اقدام كند. در معماری جاودانه بقاء شرط اصلی است معماری جاودانه حاصل رعایت قانون طبیعت و همراهی با آن است

خلاصه كلام

این مقال خلاصه نداردولیكن بمنظورحفظ امانتداری وافزودن هنرهای جدیدبه هنرهای قدیم وقابل استفاده بودن آن برای نسل آتی برمامعماران واجب است كه هنرخودرا بادرنظرگرفتن پارامترهای لازم فنی وخاص موجودبرای آیندگان پایداركنیم تاآیندگان این دوره اززندگی و آثار آن را دوران توحش و بی فرهنگی اتلاق نكنند. از بین بردن آثار علمی وهنری نشانگر جامعه بی فرهنگ و بی تمدن است حفظ آثار ارزشمند هنری و كوشش درپایداری آنها از وظائف ملی هر ایرانی میباشد .

با ید ترتیبی اتخاذ گردد كه نسل جوان و آیندگان ما از تاریخ و هنر و داشته های فرهنگی ایران همیشه جاوید اطلاع كافی داشته باشند نه آنكه گردشكران خارجی برای ما تاریخ هنر و آثار هنرمندانه زمان های مختلف ایران را باز گو كنند . بیائید همت همگانی در حفظ آثار ملی خود پیشه كنیم و با حوادث غیر مترقبه درطبیعت و خطرات ناشی از بلای آن مبارزه و رفع خطر نماییم .

بخاطر منافع مقطعی و یا مسایل دیگر ملیت و تاریخ و هنر ایران را قربانی نكنیم .
در خاتمه این مقال امید است همیشه در طول زندگی معمار باقی بمانیم و با طبیعت مهربان باشیم .

بيژن علي آبادی

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید