تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1961

واکاوی کوتاه در معماری مراکز مذهبی کلیسائی و معماری مراکز مذهبی اسلامی (برداشت آزاد)

9

مقدمه :

این مقاله الهام گرفته و برگرفته و ازتاریخ معماری اسلامی ترجمه آقای دکتر ایرج اعتصام است که نگارنده سعی نموده ضمن رعایت امانت داری نقطه نظرات خود را بیان دارد امید است در انجام این مهم بتواند ادای مطلب نماید .

پیش گفتار :

از بدو خلقت بشر و اززمان بوجود آمدن کلون های جمعیتی و شهری پرستش به  خدایگان و الهه ها  جایگاه خاصی داشته.درتاریخ ادیان از الهه پرستی و بت پرستی تا  یکتا پرستی سخن بسیار گفته شده است .

در این مقاله سعی برآنستکه مشترکات و تفاوت های معماری فضاهای  کلیسائی  (مذهبی دین مسیحیت )  با معماری فضاهای مذهبی دین اسلام مورد واکاوی قرارگیرد و قصد نگارنده برآن نیست که برتری یکی بردیگری گفته شود بلکه قصد شناخت فضای مذهبی و معماری این دو با یک دیگراست.

گفتار:   

اززمان های دور پرستش خدایگان ( میتر آ و.. ) در نزد ایرانیان رواج داشت و ازآن ببعد یکتا پرستی با ادیان های مختلف جای آن را گرفت ( این جایگزینی برای پیروان جدید بوده است و برخی ازپیروان ادیان سابق  تغیر مذهب و یا تغیر پرستش نداده و هنوز برکیش و مذهب پیشینیان خود استوارند ) با ظهور دین مسیحیت  و انجام مراسم مذهبی آن و در برهه ای اززمان دیگر ظهور اسلام و انجام مراسم مذهبی آن هرکدام معماری خاص خود را بوجود آوردند  و این معماری ها در بعضی موارد دارای مشترکات و در بعضی موارد دارای تشابهات ظاهری و با تغیرات بنیادی هستند .    

در زمان قدیم آتشکده ها و معابد وجود داشته و در آنجا مراسم مذهبی به جا می آوردند با ظهور دین های الهی مخصوصا" مسیحیت بت کده ها برچیده شد و به جای آن کلیساها ساخته شد. بعضی از کلیساها دارای فرم و حجم بسیار زیبا و معماری بی دلیل ساخته شدند و مراسم مذهبی در آن محلها اجرا می گردد .

در کلیساها  نماز ربانی عشا برقرار شده و می شود . در زمانی که مسلمانان دیگر سرزمین مذاهب دیگر را فتح نمودند مجبور به کنار آمدن با معماری  مذهبی  آنان می شدند . بناهای مذهبی زرتشتیان -  یهودیان -  هندوها - برهمانیان و بودائیان ذوق و سلیقه مسلمانان را در معماری به مبارزه می طلبیدند که در اینجاست کثرت و تنوع آثار معماری اسلامی ( از بین رفته - مخروبه ) کار بررسی و دسته بندی را برای ( پروفسور رابرت هیلمن براند ) مشگل می سازد هنگامی که با تداخل سبک ها و فرم ها و جابجائی های عملکردی مواجه میشود چنین اظهار نظر  می کند :

عملا"هیچ فرمی درمعماری اسلامی عملکردانحصاری نداردودرادامه چند نمونه را به شرح زیر ذکر می کند .

  1. مراسم عشاء ربانی در دین مسیحیت را در نظر بگیریم یک مراسم و عملکرد کلیسا ئی است .
  2. در مساجد علاوه بر پاک بودن وروبه قبله بودن ومراسم ادای نمازمراسم دیگری نیزدرآن اجراء می شود که میتوان گفت که مساجد دارای عملکرد های دیگری مانند مراکز سیاسی و عبادی بوده است . 

نکته :  از صدر اسلام در مساجد  عبادت - بیعت  ( با توجه به سنت انجام می گرفت ) و اعلام مبارزات  ( سیاسی و حتی مذهبی  ) - تظلم خواهی - داوری و ... انجام گرفته و می گیرد .
بنابراین فرم و عملکرد مساجد انحصاری نبوده و تابع عملکردهای انحصاری خود می باشد .
در دوران بعد از اسلام مساجد در کشور ایران یکی از مراکز سیاسی و عبادی به شمار رفته و می رود و از طرفی مساجد را به نوعی خانه خدا و محل امن می دانند.

لازم به یادآوری است که در قرون میانی ( وسطی ) ساختمان های مذهبی مسیحیا ن اعم از کلیساها و کاخ ها در داخل و خارج تزئینات بسیار دارند که بیشتر این تزئینات مربوط به نصب مجسمه ها و تصاویر قدیسان می باشد که در مقابل آنها می ایستند و نیایش می کنند که مسلمانان اعتقاد دارند که نیایش تصاویر و مجسمه ها بت پرستی می باشد و مسلمانان با بت پرستی مخالف هستند و شمایل پرستی نوعی بت پرستی در اسلام محسوب می شود و با آن مخالف و به نام شمایل شکن معروف هستند . مسمانان در آثار مذهبی خود به جای تصاویر و مجسمه های انسانی و حیوانی از نقوش  هندسی و انتزاعی و رنگ های خاص  استفاده می کند تا تزئینات جنبه شمایل و بت پرستی نداشته باشد  .   

فرم و احجام معماری نیز انتزاعی هستند و این نوع تزئینات اکثرا" تلفیقی مناسب و هماهنگ با آن را به وجود می آورد .         

تزئین مساجد : شیفتگی مسلمانان به تزئین مساجد ممکن است بر اساس عشق به رنگ و بافت و طرح باشد . در مساجد علاوه بر تزئینات سنتی کاشی کاری  با نقوش  هندسی و رنگ های لازمه خود نقش عمده ای  در تزئین خارجی و حتی داخلی مساجد به عهده دارد .

 پروفسور هیلمن براند محقق چنین عقیده دارد  :

ارزش مساجد بر آن است که نشان می دهد محاسبات ریاضی بخش جدائی ناپذیر را در زیبا شناسی معماری اسلامی تشکیل می دهد و تصور برآنستکه این نقوش هندسی و انتزاعی همانند تزئینات هندسی فرم دارنده ( فیگوراتیو ) دارای استعارات و پیام زیبائی شناسی هائی نیز هستند که ما از درک آن عاجزیم و باید درباره آن به تحقیق و بررسی بیشتری به پردازیم و هنگامی که رموز آن کشف شوند دنیای جدید در مقابل تاریخ هنر گشوده خواهد شد .

نقاشی های  کلاسیک و فرم دارنده ( فیگوراتیو ) برای صاحب نظران قابل درک است در تابلوی ژوکوند  ( مونالیزا ) اثر لئوناردو داوینچی با آن لبخند ملایم و طبیعت و منظره گویای زمینه تابلو یقینا" پیام روشن تری دارد تا کارهای انتزاعی پولاک یا جکسون که فریادهای عصر ماشین را به گوش ما می رساند .

ولی کارشان برای همه گان قابل درک نیست .  نقوش انتزاعی و هندسی در معماری اسلامی نیز صرفا" به خاطر شیفتگی مسلمانان به تزئین  تنها براساس عشق به رنگ یا بافت و طرح نیست و احتمالا" پیام های  عصر خود را نیز همراه دارد .

چکیده  کلام  :

با شناخت اولیه از معماری کلیسائی و معماری مساجد می توان بیان داشت که مراکز مذهبی در مذهب کلیسائی با تزئینات مخصوص به خود ( مجسمه ها و تندیس ها و نقاشی های قدیسان )  مورد قبول مسیحیان و هم کیشان خود می باشد و فقط انجام مراسم مذهبی در آنجا صورت می گیرد بعضی مراسم همانند ازدواج و مراسم سوگواری نیز در آن مکان برگزاز می شود در صورتیکه مساجد مخصوصا" در ایران یکی از مراکز سیاسی و عبادی می باشد .

انجام مراسم ازدواج  ( کمتر  ) و لیکن سایر مراسم و مخصوصا"  مراسم بزرگداشت و برگذاری ایام مذهبی یکی از موارد مهم در معماری و کاربری مساجد و مراکز مذهبی است .

بیژن علی آبادی

موضوعات مرتبط : معماری اسلامی   بناهای مذهبی    
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید