تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :6112

واكاوی مقایسه ای معماری معاصر ایران با معماری معاصر غرب

پیش گفتار

    چندی است كه در جامعه معماران از عقب ماندگی  معماری ایران و از  پیشرفت و اعتلای معماری معاصر غرب سخن گفته می شود و عنوان شده این عقب ماندگی ما را مجبور به كپی نمودن از معماری غرب نموده است .

در این مقاله نگارنده قصدارد سیری درمعماری معاصر ایران را ذكر نمموده وسپس با معماری غرب مورد مقا یسه قراردهد . لازم به ذكر است كه در شرح و بیان ممكن است به موارد ومطالب گوناگونی اشاره شود  كه باعث قوت و یا ضعف مقاله گردد و یا موجب اعتراض اشخاصی واقع شودكه در این مورد از آن گروه( معترض ) درخواست می گردد اشتباهات را نادیده گرفته و با دید مثبت و بی طرفانه  مطالب را مورد  مطالعه وسنجش قراردهند .

 نسل جوان نیاز به دانستن تاریخ و تمدن  كشورخود دارد ودلائل پس رفت  هنر ها را با ذكر دلیل  خواستار است كه میبایست توسط بزرگان و محخققین و صاحب نظران اطلاع رسانی این مهم باید انجام گیرد كه در این راستا  لازم است  این فرصت را از محققین و نویسندگان بنا بدلائل  منسوخ شدن  ویا برخلاف سیاست  جاری  نگیریم و اجازه دهیم  پلی به گذشته هنر ایران توسط محققین و پژوهشگران بنا شود تا بتوانیم عقب ماندگی و یا ركود در زمینه  مختلف از جمله هترها را جبران كنیم .

گفتار  اول :

 نگاهی به جهش معماری در غرب  ( از معماری تا مهندسی معماری )

سبك های مهم معماری غرب یكی  مربوط به قبل ازانقلاب صنعتی ودیگری به بعد از آن مربوط می شود یعنی  هنر معماری قبل از قرن 18 و دیگری بعد از قرن 18 ( انقلاب صنعتی) كه موجب تحول بسیار درمعماری دنیا مخصوصا"معماری غرب گردید معماری به مهندسی معماری تبدیل شد .

تیرآهن و سایر فراورده های آهنی  كاربرد در تیروستون  وسایرمكانهای لازم بكارگرفته شدند. كاربرد آهن در اسكلت ساختمان به معماران اجازه داد تا  پنجره های وسیع از ستون به ستون در نظر بگیرند .

 كاربرد آهن در ساختمان ها و ابنیه شهری باعث شد كه پوشش سقف ها از تیر چوبی و یا سقف های گنبدی آجری و سایر مصالح به سقف های پوشش با تیرآهن و سایرتیرهای فلزی به اجرا درآمد وساخت ساختمانهای رفیع(برجها به سبك شیكاگو )درامریكا در قالب معماری مدرن اولیه بسرعت انجاام شد .این اعتلای معماری موجب جهش درساخت وساز گردید . پل های فلزی و یا سقف های ایستگاه های راه آهن و سایر سالن ها با اسكلت آهنی احداث شد ند و این روند در ساختمانهای مسكونی به شدت رواج پیدا كرد و درنوشته ها آمده است كه مسئله ساخت وساز توسط سرمایه گزاران  باشتاب  جهت كسب سود بیشتر  رشد نمود و حرفه بسازو بفروش ازتنایج آن می باشد

آسمان خراشها ساخته شدند و معماری مدرن و پست مدرن و ارگانیك و و نئو مدرن و معماری تك و معماری اكو- تك و فولدینگ و..... سایر شیوه های معماری كه از انقلاب صنعتی به بعد پا به عرصه معماری نهادند دنیا گیر شدند .

اروپا و امریكا سردمدار این نهضت بوده و اكنون خود را در جایگاه رفیع هنر معماری می دانند . كاخها و فروشگاهها و ساختمانهای مهم شهری نیز از  این ره آورد  بی بهره نماندند .و این جنین معماری معاصر غرب از مدرن اولیه به معماری پست مدرن و معماری نئومدرن و معماری های تك- تك و معماری اكو - تك و معماری ارگانیك و نئوكلاسیك  و قولدینگ و سایر شیوه ها  ارتقاء پیداكرد كه  در حال حاضر غرب پرچمدار این هنر  می باشد .

گفتار دوم :

 سیر هنر معماری از زمان قاجاریه تاكنون  در ایران 

این گفتاررا با یك سئوال آغاز می گردد :
چرا معماری ایران پست رفت داشته و جرا تحولی  اساسی در معماری ایران به خصوص از زمان سلسله قاجاریه به بعد  انجام نشده و در جند سال اخیر تحولی اندك مشاهده می شود.

 پاسخ به این سئوال كمی منفعلانه خواهد بود زیرا در زمانی كه انقلاب صنعتی  دنیا درنوردید و زمانی كه ماشین توسط مخترعین ساخته شدند  كشور ایران فقط درحال استفاده از منابع ملی و یا جنگهای داخلی بود كه اگر مستشاران خارجی به ایران نمی امدند و اگر پادشاهان قاجار به اروپا سفر نمی كردند ما در دنیای بسته  و بسیار سنتی خود باقی مانده بودیم .

جا دارد واقعه ای تاریخی در این مورد  ( دور بودن از صنعت وتكنولو‍ژی ) ذكر شود در جنگ بین ایران و عثمانی  لشگریان ایران با نیزه و شمشیر می جنگیدند و تركها با توپ و تفنگ كه ایران درآن جنگ با وجود رشادت های بسیار لشگریان  شكست خورد  علت اصلی  شكست عقب ماندگی صنعتی و علم جدید بوده است . به عبارت دیگر سنت گرایان  آن زمان فقط امید به آن داشتند كه خدایان بازور بازو كمكشان می كند در صورتیكه این جنین نشد .

با ورود مسیونرهای خارجی و مسافرت ایرانیان  به كشور خارج ازایران و شناخت  تحول اجتماعی و فرهنگی و صنعتی وسایرزمینه های زندگی كشور دچار تحول سیاسی واجتماعی و فرهنگی و.. گردید كه تحول اساسی توسط شاهان  هرچند شاهان به قول تاریخ همه ستم گربودند به تدریج  با كندی وبا توجه به نیات و خواسته های شاه ودرباریان انجام شد  ولیكن اززمان سلطنت پهلوی اول با توجه به  اعزام گروهی از ایرانیان جهت تحصیل به خارج كشور مخصوصا" فرانسه و برگشت دانش آموختگان ایرانی از فرنگ رفورم وتحول جدیدی در  فرهنگ وزندگی اجتماعی ایرانیان در همه سطوح  پیش آمد .

بهداشت و درمان با طب جدید پذیرفته شد و حكیم باشی ها از گردونه حذف شدند .مقاطع تحصیلی بصورت مدرن ومنظم با توجه به نظم وترتیب همانند اروپا در ایران پیاده شد . سقف ها ی ساختمانها با ورود ورق آهن سفید بصورت شیروانی در آمد تیر آهن و میلگرد و سایر فراورده های آهنی كم كم به ایران وارد شد ند. راه آهن ساخته شد و از جنوب كشور به شمال كشور این ارتباط برقرار شد   ایستگاه راه آهن تهران  وسایر ایستگاه ها طبق ضوابط لازمه ساخته شد .

نكته : قطار بین شهری تهران وشهر ری به نام ماشین دودی به دستور شاهان قاجار ساخته شد ولیكن نتوانست به جایگاه لازمه خود برسد و برچیده شد وآثار آن در تهران به صورت موزه قابل دیدن است ..

با برنامه ها ی  تدوین شده جهت ارتقاء   یك كشور بسیار سنتی و عقب مانده  نیاز بنیادین به تغییرات اساسی الزامی گردید كه در این راستا اقدامات اساسی درزمان سلطنت پهلوی اول انجام شد. احداث  بناهای ارزشمند الهام گرفته از معماری غربی وازمعماری ایران باستان  توسط معماران فرانسوی و آلمانی و روس  در بناها وپاركها ومیادین بوده است  .اگر به  نمای ورودی بانك ملی و یا موزه ایران باستان  نظری شود تلفیق معماری اروپائی با معماری كهن ایران به چشم می خورد .

ساختمان دادگستری و بانك بازرگانی سابق در میدان توپخانه و ساختمانهای بسیار ارزشمند دیگركه هنوز پابرجاهستند ساخته شدند .
دانشگاه تهران  توسط معماران خارجی طراحی گردید وساخته شد كه مهد تربیت دانش وعلم جدید بوده ومی باشد .
میادین تهران وسایر شهرستانها نیز از این مورد بی بهره نبودند ونمونه دیگر كه به دلیل تعد از نام بردن خودداری می شود . 
خدمت می گیرد وآنهم بعد از طراحی و ترسیم كروكی نه آنكه رایانه طراح را در خدمت می گیرد .  

گفتار سوم :

تحول معماری و تاثیر معماری غربی و شمالی در ایران

در این  فصل سلسله وار نگاهی به معماری ایران متاثر از كشور های مجاور می گردد .

  • الف -شمال ایران سواحل دریای كاسپین(بحرخزر ) از معماری روسیه الگوبرداری شد هكه با طبیعت  منطقه سازگار است .
  •  ب-جنوب كشور سواحل خلیج فارس به دلیل فقر معماری در آنسوی خلیج فارس معماری بومی وسنتی ( معماری سنتی و سینه به سینه )  به اجرا درامدند  كه اكنون  معماری محلی وسازگار با محیط  در معرض نابودی است .
  • ج-  در سمت شرق نیز تاثیر معماری هندی و در غرب تاثیر معماری تركیه را اندكی می توان   یافت .
  •  د- در فسمت میانی كشور  ایران(فلات مركزی ) معماری اقلیمی بسیار رواج داشت هرچند تحول اساسی در معماری ایران پدید آمد ولیكن بدلیل مشكلات آب وهوائی و عدم دسترسی به مراكز اقلیمی پر جمعیت فقط معماری كویری واستفاده از منابع محلی مورد توجه بود  كه متاسفانه معماری كویری ایران درحال نابودی است ..

نكته : حمل مصالح و مواد ساختمانیمخصوصا"حمل سنگ وآجر(مصالح مادر )  بسیار مشكل بودو دربعضی موارد غیرممكن بود . وسیله نقلیه موتوری حتی  برای سفر بسیار كم بود واز طرفی دیگر وسیله ای مكانیكی همچون كامیون به ندرت یافت می شد كشوردارای جاده های ارتباطی لازم ( شوسه ویا آسفالت )  نبود.

باتوجه به مطالب فوق نمی توان انتظارداشت كه انقلاب صنعتی كه در اروپا و دنیا رخ داد  كشور ایران دارای تحول نگردد  بلكه در همه زمینه ها ی اجتماعی و فرهنگی و صنعتی و .. ازجمله هنر و مخصوصا" هنر معماری دچار تحول گردید  .

نقاشان ایرانی باسفربه اروپا باهنر مدون نقاشی آشنا شدند . حجم راشنا ختند و ترسیم آن را فرا گرفتند .

هنر معماری  در زمان پهلوی اول ودوم  توسط وارطان آوانسیان ( معمار ارمنی تبار  ایرانی ) با  طراحی ساختمانها  درسبك  هتر نو و به اجراء درآمد و این روند  در زمانهای بعد باعث گردید كه معماران دانش آموخته داخلی و خارجی معماری وشهرسازی ایران را دچار تحول كنند بطوریكه هرچند ایران فاقد سبك وشیوه معماری نوین نمی باشد ولیكن معماران ایرانی توانسته اند دردنیادارای جایگاه  هرجند نه چندان رفیع گردند .

ازدهه 1370 به بعد ارتقاء  هنرمعماری با توجه به امنیت كشور شدت بیشتری گرفت ودركوتاه مدت یك معماری بدون هویت  برای بناها طراحی گردید ولیكن این روند پایدار نماند و از سال 1390 تغییرات چشم گیری در اعتلاء هنر معماری در ایران بوجود آمده است .

 معماران بزرگ معاصر با آموزش به معماران جوان توانسته اند معماری ایران را كمی به پیش ببرند ولیكن ارتقاء سطح معماری جاری كشور نیاز به كمك و همراهی وزارت راه و شهرسازی و سایرمتولیان  شهری دارد . باید فرهنگ تغییر كاربری بعد از برنامه ریزی شهری و فروش تراكم خارج از ضوابط طرحهای جامع از بین برود . باید سعی گردد نظم حجمی شهری و توزیع جمعیت و مراكز در جهارجوب  طرحهای جامع انجام گیرد و اگراین چنین شود معماری ایران دارای سبك و معماری متعالی خواهد رسید .

معماری اقلیمی كه غربیان آن را در سبك معماری ارگانیك و سایر سبك های خود گنجانده اند درمعماری اقلیمی ایران دارای جایگاه بوده است .معماری كویری دارای خصوصیات آب و هوائی خود می باشد ودر هرمنطقه رعایت شراوط اقلیمی باید سرلوحه طراحی  بناها توسط معماران باشد .

در یزد  اجازه احداث ساختمان با سقف شیب دار را ندهیم . در منطقه جنوب ( سواحل خلیج فارس )  معماری سازگار با محیط را طراحی نمائیم و از تهویه وزش باد ونسیم و نورگیری های غیر مستقیم استفاده نمائیم نه آنكه همان طرحی را برای آن مناطق طراحی نمائیم كه مثلا" در شهر قزوین طراحی میگردد .

 منطقه گیلان و مازندراندارای روحیاتوظبیعت خاص خود می باشد كه باز  در این مورد توصیه نگارنده  بكارگیری شرائط اقلیمی با توجه به شرائط و وضعیت زمین است .

 نكته بسیار مهم  :

در ابتدا دانشكده معماری بنام  مدرسه صنایع مستنطرفه كه بانی آن كمال الملك نقاشی نامی ایران تاسیس شدو پس از آن درسال 1318 هنركده به دانشكده هنرهای زیبا تغییر نام داد ودر سال 1384 به پردیس هنرهای زیبا تبدیل شد .

دانشكده هنرهای زیبا ازسال 1318 تاسال 1350دانش آموختگانی به جامعه ایران تحویل داد كه اكثر آنان سرآمد واستادان معماری هستند .

سبك تدریس در دانشكده هنرهای زیبا براساس برنامه درسی دانشكده معماری فرانسه بود و محور اصلی درس پرورش تفكرات والهامات  وتخیل و  تقویت حافظه و خلاقیت های هنری  با  طراحی با دست ( اسكیس وطرحهای ضربتی )  بوده است واصل براین بود كه معماران ضمن آشنائی با فرهنگ وهنر دنیا  قوه تفكر و خلاقیت های هنری خود را در قالب كروكی و اسكیس های ترسیم با دست ارائه كنند  .

ترسیم پروژه ها برروی كاغذ ضخیم (كانسون) بود واگر اشتباهی رخ میداد دانشجو میبایست دوباره آن طرح را ترسیم نماید

نظر نگارنده در سیستم آموزش  جدید  برآنست كه سیستم آموزش  در رشته های هنر باید موجباتی را فراهم كند كه  الهامات وخلاقیت ها  شكوفا شوند و پس از نقش برروی كاغذ از انواع برنامه های رایانه ای در جهت تكامل آن استفاده شود . طراح رایانه را در خدمت میگیرد وآنهم بعد از طراحی و ترسیم كروكی نه آنكه رایانه طراح را در خدمت میگیرد .

نتیجه كلام

هرجه بگوئیم كم گفته ایم و هرجه داریم بسیار كم داریم . سخن در باب بسیار و كه برخی تلخ و برخی دیگر شیر ین .

 درهر  دوره ای از تاریخوپادشاهان و فرماندهان  وامیران اقداماتی انجام داده كه برخی خوب و برخی بنظر بد میاید . جه خوبست هردورا ببینیم و بد را از خوب تشخیص دهیم و در فكر حذف بدان در تاریخ  نباشیم  زیرا گل سرخ با خاردر كنارش زیباست .سنت گرایائ بی منطق دارای عقده خود بینی هستند واگر این همه جنگ و خون ریزی وكشتار میشود فقط به دلیل دور بودن از منطق و حكمت الهی است . اگر سلامت جسم و فكررا میخواهیم / اگر علم و حكمت را میخواهیم / اگر علم ودانش را میخواهیم / واگر صنعت و تكنولوژی وسایر موارد مفید در زندگی را میخواهیم باید دریچه فكری خود را باز ترنموده وبا كسب علوم و هنر ها وفنون بتوانیم یك جامعه سالم وعاری از نادانی بوجود آوریم . در جهان امروز با توجه به دانش روز مرزی وجود   ندارد و همه كشورها در یك دنیا هستند و صنعت و تكنولوژی و هنر ها متعلق به همگان است . جادارد این شعار را سرلوحه خود قراردهیم كه هنر- صنعت - تكنولوژی جنبه جهانی دارد  ونباید آن را حبس نمود وباید به شیوه ای آنها  را متعالی نمود . 

به امید روزی كه هنر ایرانی - صنعت ایرانی - تكنولوژی ایرانی و تمدن ایرانی الگو  الهام بخش برای سایر كشور ها گردد .

 سخن كوتاه و ادامه گفتار  به دیكران سپرده میشود   

                                                                                                                                           بیژن علی آبادی

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید