تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1994

معماری منظر و شهرهای امروز

رابطه انسان و طبیعت در طول تاریخ تحولات و دگرگونی های بسیاری داشته است . انسان در گذشته خود را جزیی از طبیعت می دانست . ضمن آنکه برای بسیاری از عناصر و پدیده های طبیعی احترام و تقدیس قایل بود و بعضی از آنها را در مقایسه با خود تفسیر می کرد و مورد توجه قرار می داد . وی آسمان را به سبب آنکه از آن باران می بارید و زمین را سیراب می کرد و آن را بارور می ساخت ، همچون یک پدر یا مرد تصور می نمود و زمین را که گیاهان را در خود پرورش می داد و از دل آن دانه ها می روییدند . همچون یک مادر یا یک زن می پنداشت ، آن را فعل و این را منفعل می دانست و نمادهای متعددی برای آنها پدید آورده بود .

اعتقاد به پاکی ، و طهارت ذات انسان و طبیعت همراه با این نگرش بود که انسان نخستین در بهشت یا جایی که طبیعت به عالی ترین شکل خود می تواند متجلی شود حضور داشت . آدم و حوا در بهشت به خوبی زندگی می کردند و از مخاطرات این جهانی دور بودند تا آنکه شیطان آنان را فریب داد و از بهشت رانده شدند و به این جهان پر مخاطره هبوط کردند . اما همه چیز از دست نرفته است ، و انسانهای نیکوکار دوباره به هشت خواهند رفت و زندگی موقت و گذرا در این جهان فانی و سخت به زودی سپری خواهد شد . این نگرش احترام آمیز و تقدس گونه نسبت به طبیعت موجب شد که در بسیاری از فرهنگهای دوران باستان نه تنها به عناصر و پدیده های طبیعت احترام بگذارند ، بلکه این اعتقاد پدید آمد که نباید عناصر ، اجزا و موجودات آن را آزار داد و آلوده کرد .

در ایران باستان چهار عنصر آب ، آتش ، خاک و باد از عناصر اصلی تشکیل دهنده طبیعت دانسته شده و مقدس شمرده شدند و این اعتقاد پدید آمد که انسان ضمن استفاده از آنها مراقبشان نیز باشد و آنها را آلوده نکند . احترام به عناصر و طبیعت و حفظ پاکی چنان مورد توجه قرار داشت که عدم دفن اجساد در خاک را در ایران باستان ، به سبب حفظ پاکی و عدم آلدن آن دانسته اند و و برای کسانی که این عناصر را آلوده می کردند ، مجازات هایی در نظر می گرفتند .

کما بیش در حدود یکی دو قرن پیش در بسیاری از نقاط جهان رابطه ای متعادل بین انسان محیط پیرامون او وجود داشت اما در کشورهای صنعتی از حدود دو قرن پیش و در بسیاری از دیگر کشورها ، مانند کشور ما ، از حدود یک قرن پیش تعادل عوامل و پدیده های زیست محیطی بر هم خورد و با گسترش صنایع آلوده کننده محیط زیست و توسعه شهرهای بزرگ و از میان رفتن بیش تر عرصه ها و محیط های طبیعی ، بسیاری از عرصه ها و فضاهای زیست شهری آلوده و نا مناسب شدند .

تکنولوژی مدرن که در آغاز ، از نیمه دوم قرن هجدهم در پل های فلزی ئ از آخر هجدهم در ساختمان های با اسکلت فلزی مورد استفاده قرار گرفت ، نه تنها در قرن نوزدهم موجب شکل گرفتن ساختمان های بسیار فراوانی با اسکلت فلزی و شیشه شد ، بلکه استفاده از فلز به شکل خای دیگر از جمله در ترکیب با بتن ( اواخر قرن نوزدهم ) مورد توجه قرار گرفت . توسعه تکنولوژی مدرن در ساختمان موجب پیشرفت های عظیمی در صنعت ساختمان ساختمان سازی شد ، تا آنجاکه یکی از عالیترین و نخستین مظاهر کربرد تکنولوژی نوین به صورت آشکار ، یعنی مجموعه ژرژ پمپیدو در یال 1971 طراحی و پس از مدتی ساخته شد .

در این زمان سبک های تک نه تنها در معماری بلکه در بسیاری از عرصه ها مورد توجه قرار داشت . در اواخر دهه هفتاد قرن بیستم از یک سو بحران انرژی و از سوی دیگر انواع آلودگی های زیست محیطی سبب شد که اندیشه استفاده از تکنولوژی هم ساز با محیط ، بهره برداری بهینه از شرایط و امکانات محیطی ، صرفه جویی در مصرف انرژی های فسیلی و استفاده از انرژی های جایگزین آن به ویژه بهره برداری از انرژی حاصل از برخی پدیده های طبیعی مانند خورشید و باد مطرح شود و در برخی از دیگر زمینه ها اکوتک یعنی تکنولوژی همساز با محیط ، به جای های تک مورد توجه قرار گرفت و در بسیاری از طرح های معماری تلاش لازم برای بهره گیری از امکانات محیطی و طبیعی صرف شد تا نیاز به مصرف انرژی برای مناسب سازی فضاهای ساخته شده ، به حداقل ممکن کهش یابد .

توجه به عوامل و پدیده های طبیعی و بهره برداری از آنها تنها به طراحی فضاهای معماری محدود نشد . زیرا گسترش شهرها و افزایش شمار ساختمان هایی که به صورت متراکم و مرتفع ساخته می شدند و کمبود فضاهای سبز طبیعی یا پاکها بیش از پیش اهمیت یابد و رشته و تخصص راحی منظر یا معماری منظر به صورتی حرفه ای آکادمیک از حدود صد و پنجاه و سال پیش در برخی از کشورهای پیشرفته به صورت رشته ای در کنار معماری شکل گرفت .

در رشته طراحی یا معماری منظر از چند دیدگاه به فضاهای سبز طبیعی و مصنوع توجه می شود . نخست رابطه فضاهای سبز با محیط متراکم ساخته شده و محیط زیست و سپس ارتباط انسان با منظر و هم چنین جنبه های زیبایی شناسانه و هنری منظر مطرح است . هدف از طراحی منظر ارتقای کیفیت خصوصیات محیط زیست است و البته در شرایط و مکان های مختلف برخی از خصوصیات محیطی نسبت به سایر خصوصیات در اولویت قرار خواهند گرفت . برای مثال در یک شهر بسیار بزرگ ، متراکم و آلوده دستیابی به تفریح در اولویت قرار خواهد گرفت . در حالی که ممکن است طراحی منظر یک ناحیه شهری یا در یک محیط طبیعی دور از مرکز جمعیتی بیش تر با هدف زیباسازی محیط صورت گیرد و در منطقه ای دیگر یک باغ گیاه شناسی یا یک فضای سبز برای حفظ تنوع حیات وحش انجام شود و طبیعی است که در هر کدام از این فعالیت ها چند تخصص یا رشته مناسب با نوع کار مورد نیاز خواهد بود .

طراحی باغ ها را هم می تون شاخه ای از طرای منظر به شمار آورد . بیشتر باغ های ایرانی در گذشته به افراد تعلق داشتند و به عنوا ن یک فضای سبز عمومی یا پارک مورد استفاده قرار نمی گرفتند و در برخی از شهرها تنها یک یا دو باغ برای استفاده عموم در نظر گرفته می شد . باغ های ایرانی بطور ممول محصور بودند و با دیوار از فضای پیرامونشان متمایز و یا جدا می شدند . البته گونه ای از فضاهای سبز عمومی هم در برخی از شهرهای بزرگ طراحی و ساخته می شد که به بلوارهای معاصر بی شباهت نبودند . چهارباغ اصفهان نمونه خوبی از اینگونه فضاهای سبز عمومی شهری است که تا کنون باقی مانده است . نمونه های دیگری هم در برخی از شهرهای بزرگ وجود داشته که در قرون اخیر از میان رفته اند .

حسین سلطان زاده

موضوعات مرتبط : معماری منظر    
عضو مرتبط : حسین سلطان زاده  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید