تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1882

معماری کنونی بر چهره شهروندان جیغ می کشد

ظهور ساختمان های سر به فلک کشیده برج های شیشه ای و مدرن در کنار ساختمان هایی با در و پنجره هایی چوبی و قدمتی دیرینه ساخت مجتمع های عظیم مسکونی در کوچه هی باریک همه و همه باعث شده که این روزها قدیمی ها در دل با حسرت با تهرانی که ما تنها عکس های آن را دیده ایم یاد کنند . چهره ناهمگون و هزار رنگ ساختمان ها از تهران شهری پر وصله و پینه را در خاطره های نسل امروز به یادگار می گذارد برای جویا شدن از علت ظهور این تغییرات به سراغ سید علیرضا قهاری رئیس انجمن مفاخر معماری ایران رفته ایم و از وی دلیل ظهور تراکم بیش از اندازه ساختمان های مختلف و متفاوت را جویا شدیم .

به نظر شما چقدر ظهور دوران مرنیته در تغییرات فضای شهری تهران نقش داشته است و آیا این تحولات در منظر شهری نقش مفیدی ایفا کرده اند ؟

ظهور مدرنیته و معماری مربوط به آن به صد سال پیش از این و اواخر دوران قاجاریه باز می گردد. در دوران پهلوی اول با توجه به روابط نزدیک میان ایران و اروپا فضای شهری و بویژه تهران به عنوان پایتخت ایران تحت تاثیر معماری غرب قرار گرفت ایران نیز نظیر همدان و مشهد دیده می شود . حتی شیوه خیابان کشی ها با الگوبرداری از معماری و شهرسازی غرب ساخته شدند . در تهران این شکل از ساخت و ساز به دلیل سرعت سرمایه گذاری ، تغییرات اجتماعی و سیاسی نمود بیشتری داشت در واقع شکل سنتی ساخت و ساز ایران در دوران مدرن ریشه در معماری غرب دارد چرا که شیوه آموزش مدارس معماری بر اساس الگوی دانشگاه های معماری فرانسه شکل گرفت و آموزش و ساخت و ساز در کشور ما با الگو برداری از سیستم های غرب متداول شد .

آیا این الگوبرداری و جریان نفوذ معماری غرب در آموزش معماری ما به صورت تعمدی و آگاهانه صورت گرفت ؟

البته این جریان هرگز به شکل تعمدی شکل نگرفت . در آن زمان اموزش به شیوه دیگری وجود نداشت که مفاهیم و دانش معماری بویژه معماری سنتی به متخصصان آموزش دهد . اساتید دانشکده ، دانش مربوط به گذشته را کمتر فراگرفته و آموزش می دادند و اگر کسی به معماری گذشته توجه خاصی نشان می داد به تحجر گرایی متهم می شد . این نوع نگاه تابع و حاصل رویکردی در راستای القای مدرنیسم در ضای اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی در زمان پهلوی اول بود . در واقع در آن زمان گریز از هویت گذشته در دستور العمل ها و بخشنامه ها دیده می شد ، البته ناگفته نماند میل به باستان گرایی و تفاخر به آن در گوشه ای از ایران شکل دیگری از معماری بوجود آورد و بر اساس تفکر افتخار به ایران با شکوه باستانی در بناهای دولتی و حکومتی نمونه هایی از ستون های تخت جمشید و بناهای قبل از اسلام الگوبرداری شد . پهلوی اول برای مشروعیت حکومتش نیازمند ریشه هایی مستحکم بود که آن را از دوران کهن و باستانی ایران عاریه می گرفت . بعدها به علت از هم گسیختگی این فرهنگ یعنی فرهنگ قبل و بعد از مدرنیته هنوز حفره ها و شکاف ها پر نشده بسیاری در معماری ایران ایجاد شد .

فکر می کنید امروز این شکاف ها پر شده و اگر پر نشده علت آن چیست ؟

در قالب شعار ما خیلی علاقه مندیم به معماری اسلامی ایرانی رجوع کنیم اما این آرمانخواهی تنها با شعار میسر نمی شود . ما نیاز داریم مدت های مدیدی متخصصان این رشته با یکدیگر هم اندیشی کنند . ما دارای فرهنگی غنی در زمینه شهرسازی هستیم و این الگو برداری از معماری غرب و حتی ایران گذشته راه به جایی نمی برد . ما باید برای مردم امروز ایران معماری جدیدی ایجاد کنیم . م می توانیم با استفاده از فرهنگی که نه تنها باعث سربلندی ما که مایه افتخار بشریت است و ترکیب آن با نیاز کنونی مردم معماری جدیدی را به وجود آوریم . با نگاهی سطحی و با زدن کاشی و قوس حاصل تنها ساخت کاریکاتوری از معماری صفویه می شود و از تاریخچه این نگرش نمی توانیم شکاف ایجاد شده را پر کنیم . ما برای به وجود آوردن معماری مناسب نیازمند نیروی فکر و تخیل قوی هستیم .

وظیفه پر کردن این شکاف بر عهده چه کسانی است ؟

اساسا می توانیم علت این کمبود را بر گردن تمام مسئولان بیندازیم . ما هیچ متولی مشخصی برای معماری در نظام مهندسی و شهرسازی ایران نداریم . به تعداد جمعیت ایران سلیقه وجودد دارد . این سلیقه ها تا کنون هدایت و بهینه نشده اند تا کنون در کدام یک از برنامه های صداو سیما برنامه ای با محتوا و بار آموزشی زیبایی شناختی دیده اید ؟ ساختمان هایی که در سریال های صدا و سیما به عنوان بزرگ ترین رسانه ملی نشان داده می شود . زیستگاه های ایرانی را برای میلیون ها مخاطب تعریف می کنند . زیستگاه هایی با ستون های بد شکل رمی که ترکیب نا هماهنگی از انواع معماری غربی اند .

آیا معماری در روحیه شهروندان تاثیر قابل توجهی دارد ؟

معماری و شهرسازی در روحیه روان انسان ها و همچنین در افزایش و کاهش جرایم تاثیر انکار ناپذیر دارد . ما می خواهم شهری ایمن اشته باشیم و متاسفانه فضاهای ما بر عکس عمل می کنند و به جای آرامش بر چهره شهروندان جیغ می کشند . میلیلردها تومان و میلیون ها متر زمین از دست می رود بدون آنکه کسی وظیفه کیفیت آن را بر عهده گیرد و هربار سختی به میان می آید هر کس گناه را بر گردن دیگری می اندازد .

به نظر شما شهرداری به عنوان نهادی که نقش موثری در شکل گیری معماری شهرهای ایران دارد تا کنون اقدامات موثری در راستای حل مسائلی از این دست انجام داده است ؟

متوجه باشیم که نمی توانیم شهرداری را به عنوان مقصر اصلی تمام مشکلات مربوط به معماری امروز ایران معرفی کنیم . ساخت 2 میلیون مسکن مهر تنها بر عهده شهرداری نیست . همه ما مسئولیم . مسئله اصلی اینجاست که مدیران و معاونان کل در بخش مدیریت شهری و شهرداری تخصصی در معماری نداند .

ناهماهنگی و بد منظری فضای شهری تهران از زمان تبدیل نظام معماری به نظام مهندسی آغاز شد . زمانی که ما رفتار سودجویانه را بر اعمال خلاقیت و تفکر مقدم دانستیم . امروز در ایران همه به جز معمار متخصص در کار ساخت و ساز ساختمان ها دست دارند و نهایتا آنها هستند که هویت شهری را تعریف می کنند . در کشورهای که به هویت و فرهنگشان ارج می نهند و برای آن ارزش قائلند سعی می کنند معماری شهرهایشان را موازات حفظ این ارزشها گسترش دهند . متاسفانه امروز در هر منطقه ای شکلی از ساخت و ساز وجود دارد . منطقه 22 تهران که زمانی آرزو می رفت به الگویی برای شکل گیری هویت معماری تهران بدل شود اکنون به واسطه این ساخت و سازها چنان از بین رفته که آدمی از یادآوری خاطره بافت گذشته آن متاثر می شود در طول این سالها سرمایه های مالی فراوانی از دست رفته و سرمایه های فکری بسیاری مورد استفاده قرار نگرفته است و این تهران را از بین می برد . ما برای تمامی برج هایی که در کوچه های باریک ساخته شده اند مسئولیم .

چه راهکاری را برای بهتر شدن وضعیت معماری شهری پیشنهاد می کنید ؟

در کشورهای پیشرفته مردم در مورد فضا و معماری شهری اظهار نظر می کنند و همیشه تابلویی برای بیان نظرات و ارائه طرح های مناسب وجود دارد . تا زمانی که مردم در سرنوشت شهرشان مشارکت نداشته باشند وقوع اتفاق تازه دور از انتظار است . تفکر سرمایه داری و منفعت طلبی باعث می شود سودجویان یک متر زمین را برای ساخت و ساز از دست ندهند . اما مدیران شهری موظفند با مراقبت از حق مالی و منافع عمومی مردم مانع از مانع از وقوع چنین اتفاقی شوند . بیش از هر چیز معماران باید به رسمیت شناخته شوند . در حال حاضر ما کلم معمار را از معماری حذف کرده ایم . زمانی که به غیر متخصصان سفارش معماری می دهیم درست مانند این است از کسی که هیچ شناختی از نقاشی ندارد بخواهیم یک تابلوی ارزشمند بکشد . مسلما حاصل کار این فرد تنها به در سطل زباله می خورد . ما باید معمار و معماری خود را با سابقه چندین هزار ساله به رسمیت بشناسیم . مچنین از سوی دیگر در بحث آموزش نیز جای نقد و گفتگو بسیار است آموزش امروز معماری ما دنباله آموزش معماری صد ساله اخیر است و تا کنون هیچ روند تازه ای در آن به وجود نیامده است و برای ایجاد یک تحول اساسی نیازمند اتاق فکر هستیم . نمی توانیم انتظار داشته باشیم که شب بخوابیم و صبح بیدار شویم و ببینیم مسائل و مشکلات مربوط به معماری از بین رفته است . مسائل اقتصادی و اجتماعی تاثیر فراوانی در شکل گیر معماری دارند و فائق آمدن به مشکلاتی از این دست نیازمند کار گروهی و تیمکی است . معماری به عنوان یک هنر نباید در قالب یک بخشنامه تعریف شود تا زمانی که معمار طرح هایش را به مدیر و کارفرمایی که نه بر اساس تخصص که بر ساسا سلیقه اعمال نظر می کند ، ارائه می دهد نباید توقعی برای ایجاد شرایط مناسب داشته باشیم .

در پایان اگر نکته دیگری باقی مانده است بفرمایید .

باز هم متذکر می شوم که ما نمی توانیم با معماری 400 ساله پیش زندگی کنیم استفاده از خلاقیت وظیفه معمار است . همان طور که جان انسان در دستان پزشک است روح و کالبد معماری نیز در کالبد عملکرد صحیح متخصصان و معماران است . شهر را بای ب دست معماری سپرد وقتی معمار به رسمیت شناخته شود مقامات موثر نیز از میان معماران انتخاب می شوند . سوال من این است که امروز در کل 22 منطقه تهران در شهرداری و بخش معاونت معماری چند معمار و متخصص فعالیت می کنند ؟ کار باید به دست کاردان سپرده شود نباید اجازه داد سرمایه به هر قیمتی حرکت کند کیفیت ساخت نیز بخش دیگری از معماری است که فاقد نظارت های لازم بوده و هست و از جمله مشکلاتی است که باید مورد بررسی قرار گیرد . در پایان بهتر است بگویم که ما از زندگی در باغی بزرگ به نام بهشت به زمین آمده ایم و بهتر است فضایی مناسب برای زندگی در این زمین برای خودمان ایجاد کنیم .

تهمینه مفیدی - گفت و گوی ایران با رئیس انجمن مفاخر معماری ایران

موضوعات مرتبط : معماری معاصر    
عضو مرتبط : سید علیرضا قهاری  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید