تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :466

مغزها فرار نمی‌کنند، جابه‌جا می‌شوند

شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور در دولت احمدي‌نژاد از نفوذ بالايي در دولت برخوردار بود و محمد شريف ملك‌زاده مسئول اين نهاد در حلقه اول نزديكان محمود احمدي‌نژاد تعريف مي‌شد. اين شورا كه تحت نظارت غيرمستقيم اسفنديار رحيم مشايي قرار داشت با حاشيه‌هایی در دولت احمدي‌نژاد روبه‌رو شد. با وجود این، با روي كار آمدن دولت تدبير و اميد و مديريت شهيدي بر اين نهاد سياست‌هاي اين نهاد تغييرات مهمي نسبت به گذشته كرده است. دبيركل شوراي ايرانيان خارج از كشور در گفت‌وگو با «آرمان» می‌گوید: «در اين مساله كه مديريت شوراي عالي ايرانيان خارج از كشور در دولت احمدي‌نژاد از نفوذ بالايي برخوردار بوده است شكي نيست و بنده هم با اين مساله موافق هستم. آثاري كه از مديريت گذشته در اين شورا باقي مانده اين مطلب را به خوبي تاييد مي‌كند. در دولت گذشته كه شورا پاي خود را از گليمش بيشتر دراز كرده بود هزينه‌ها و مشكلاتی برای كشور به وجود آورده بود».
 
 شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور در دوران رياست‌جمهوري احمدي‌نژاد و مديريت ملك‌زاده با حواشي زیادی همراه بود. دولت تدبير و اميد چه تغييراتي در سياست‌هاي اين نهاد نسبت به دولت گذشته صورت داده است؟
 شوراي‌عالي ايرانيان در گذشته با فراز و نشيب‌هايی همراه بوده است. اين شورا در دولت گذشته در هيچ زماني از حاشيه به دور نبود و همواره حاشيه‌هایي در اين نهاد به شكل‌هاي مختلف اتفاق مي‌افتاد. با وجود این، در مدتی كه از عمر دولت تدبير و اميد مي‌گذرد اين شورا به دور از حاشيه و هياهو بوده و همواره به اجراي سياست‌هاي همراه با عقلانيت و خردورزي خود پرداخته است. عدم حاشيه‌سازي توسط اين شورا در دولت تدبير و اميد با استقبال رسانه‌هاي مختلف نيز مواجه شده و اغلب رسانه‌هاي منصف و متعهد رويكرد مناسب و حمايتگرانه‌اي نسبت به سياست‌هاي اين شورا 
در پيش گرفته‌اند. در دولت تدبير و اميد تاكنون هيچ‌كدام از رسانه‌ها انتقاد جدي نسبت به سياست‌هاي شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور نداشته‌اند كه اين مساله نشان‌دهنده رويكرد صحيح اين شورا در اجراي منويات دولت آقاي روحاني است. اقدامات صورت‌ گرفته در شوراي‌عالي ايرانيان در دولت آقاي روحاني اگرچه با رنگ و لعاب دولت گذشته نبوده اما حركتي صحيح، عقلاني و مدبرانه در باطن و درونمايه سياست‌ورزي اين شورا صورت گرفته است. سياست‌ورزي عقلاني و مدبرانه همواره براي متبلور شدن و به نتيجه رسيدن به زمان نياز دارد و به همين دليل در كوتاه‌مدت بازده بيروني نخواهد داشت. از گذشته تاكنون دو رويكرد كلي و مهم در اين شورا وجود داشته است. در گذشته يك رويكرد «فرصت‌محور» در مواجهه با مساله ايرانيان خارج از كشور وجود داشته است اما در دولت تدبير و اميد در ابتدا رويكرد «خدمت‌محور» مورد نظر بوده و پس از آن رويكرد«فرصت‌محوري» مورد توجه قرار گرفته است. مديريت جديد شوراي عالي ايرانيان اعتقاد دارد تا زماني كه اعتماد‌سازي دوطرفه بين اين شورا و ايرانيان خارج از كشور به وجود نيايد امكان رسيدن به رويكرد «فرصت‌محور» وجود نخواهد داشت. به همين دليل دستور اول ما ارائه خدمات گسترده به ايرانيان خارج از كشور و احقاق حقوق آنها بوده است. آقاي روحاني بارها عنوان كرده‌اند كه هر ايراني در خارج از كشور بايد به‌عنوان سفير ايران در كشورهاي خارجي تلقي شود و از حقوق برابري نسبت به ايرانيان داخل كشور برخوردار باشد و تلاش ماست كه هرچه زود‌تر با سياست‌هايي كه در پيش خواهيم گرفت اين امر نيز محقق شود.
شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور چه برنامه‌اي براي جلوگيري از مهاجرت نخبگان به خارج از كشور دارد؟
اگر ما بخواهيم نگاهي واقع‌بينانه نسبت به پديده جامعه‌شناختي و رواني «مهاجرت نخبگان» داشته باشيم متوجه خواهيم شد كه چنين پديده‌هايي كه ريشه در مناسبات اجتماعي و رواني يك جامعه دارد با سياست‌هاي يك دستگاه و يك ارگان قابل درمان نيست. درمان پديده مهاجرت نخبگان به مجموعه عوامل داخلي و خارجي مربوط مي‌شود كه هركدام بايد به‌صورت جداگانه مورد مطالعه و بررسي قرار بگيرد. اين نكته را نيز نبايد از نظر دور داشت كه در قرن بيست‌ويكم پديده مهاجرت مغزها به‌دليل كمرنگ‌شدن مرزها به يك فرآيند پيچيده تبديل شده است. به همين دليل بايد عنوان كنيم كه در عصر حاضر مغزها فرار نمي‌كنند و بلكه «جابه‌جا» مي‌شوند. در شرايط فعلي حفظ فيزيكي افراد در يك جغرافياي خاص مطرح نيست. اين مساله مربوط به كشور ما هم نيست و به تمام كشورهاي جهان مربوط مي‌شود. نكته مهم اين است كه ما بايد بتوانيم از مغزهاي كشورمان در هر نقطه از جهان كه حضور دارند در راستای منافع ملي خودمان استفاده كنيم. حتي برخي از كشورهاي جهان براي كم كردن هزينه‌ها و افزايش بهره‌وري تشويق به مهاجرت مي‌كنند. به‌طور كلي آن چيزي كه باعث مهاجرت مي‌شود سطح عمومي رفاه و امكانات اقتصادي و اجتماعي و امكان رشد و توسعه است. به همين دليل برخي از هموطنان ما فرصت‌هايي كه در برخي از كشور‌هاي ديگر وجود دارد را نسبت به فرصت‌هاي داخلي كشور خودمان باكيفيت‌تر تشخيص مي‌دهند و به همين دليل دست به مهاجرت مي‌زنند. شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور مسئول جلوگيري از مهاجرت مغزها به خارج از كشور نيست. اين شورا نقش هماهنگ‌كننده و تنظيم‌كننده سياست‌هاي مربوط به مهاجران را برعهده دارد. به نظر من بهترين رويكرد ما بايد اين باشد كه از مهاجران خارج از كشور خود به صورت بهينه و در  راستای منافع ملي استفاده كنيم.  
 شما با اين مساله موافق هستيد كه تقاضا براي خروج از كشور  بیشتر از تقاضا براي ورود و زندگي در داخل كشور است؟
بله همين‌طور است. 
 دليل اين مساله چيست؟
 هنگامي كه سطح عمومي اشتغال، درآمد و رفاه اجتماعي متنوع باشد و امكان انتخاب براي افراد وجود داشته باشد طبيعتا افراد سطوح بالاتر را انتخاب مي‌كنند. ما به دلايل مختلف از جمله جنگ تحميلي و
تحريم‌هاي ظالمانه وضعيت متفاوتي نسبت به كشورهاي ديگر پيدا كرده‌ايم. ما بايد براي خود ظرفيت‌سازي كنيم. بايد بين ظرفيت‌هاي داخلي و خارجي به نوعي توازن دست پيدا كنيم كه در نهايت به سود منافع ملي ما تمام شود. اگر اين توازن برقرار نشود با نصیحت و ترغيب افراد به عدم خروج از كشور به صورت خيلي محدود مي‌توان به اهداف خود دست يافت و مشكل به صورت ريشه‌اي حل نخواهد شد. عدم توازن در نهايت فرد را به اين نتيجه مي‌رساند كه سطح پايين‌تر زندگي را رها و به دنبال سطح بالاتر حركت كند. ما به جاي مانع‌شدن و جلو‌گيري از پديده مهاجرت بايد اين مساله را مديريت كنيم .
 در شرايط فعلي كه كشور ما در تحريم به‌سر مي‌برد يكي از مهم‌ترين مسائل سياست خارجي ما جذب سرمايه خارجي است. شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور در اين زمينه چه اقداماتي انجام داده است؟
براي جذب سرمايه خارجي ما بايد در مرحله اول جذابيت‌هاي لازم را در داخل كشور مهيا كنيم. اگر يك كشور جذابيت‌هاي كافي براي جذب سرمايه‌هاي خارجي ندارد طبيعتا بايد يك سازوكار براي خود پيش‌بيني كند كه با آن سازوكار و عوامل تشويقي بتواند فضاي رقابت را براي جذب سرمايه فراهم كند. ورود سرمايه خارجي به صورت هوشمند است. سرمايه تنها وارد عرصه‌اي مي‌شود كه منافع و امنيت خود را تامين شده ببيند. ما در اين زمينه تلاش‌هاي زيادي انجام داده‌ايم. با وجود این، هنوز براي ايجاد يك ميدان رقابتي بايد تلاش‌هاي بيشتري صورت بگيرد. براي بالا بردن وزن جذابيت‌هاي داخلي، بايد بسته‌هاي تشويقي مختلفي را در نظر بگيريم. در اين راستا اقدامات جدي توسط شوراي‌عالی ايرانيان خارج از كشور در دولت تدبير و اميد صورت گرفته است. بحث مربوط به «پنجره واحد» به صورت جدي در حال پيگيري است كه در صورت محقق شدن گام بزرگي در تسهيل سرمايه‌گذاري خارجي محسوب مي‌شود. مصوبه جديدي كه به تازگي تصويب شده مبتني بر ماده 9 قانون مستمر و محيط كسب‌وكار است که شرايط بهتري را براي جذب سرمايه خارجي فراهم كرده است. ما يك كارگروه اقتصادي و تجاري تشكيل داده‌ايم كه اين كارگروه 
به صورت مداوم درحال مطالعه و تحقيق هستند تا خلأ‌هاي قانوني در زمينه جذب سرمايه را مرتفع كنند. همچنين از فرصت سفرهاي استاني كاروان تدبير و اميد و حضور رئيس‌جمهور استفاده مي‌شود و از برخي پروژه‌هايي كه به نوعي به پروژه‌هاي ايرانيان خارج از كشور مربوط مي‌شود بهره‌برداري شده و تسهيلات جديدي در نظر گرفته مي‌شود. 
 در دولت احمدي‌نژاد شوراي‌عالي ايرانيان به مديريت ملك‌زاده از نفوذ  بالایی در دولت برخوردار بود و اهداف خود را به‌صورت مستقل به پيش مي‌برد. با وجود این، در دولت تدبير و اميد عملكرد فوق‌العاده و موثر وزارت امور خارجه بر اين شورا و ساير نهادهاي موازي سايه انداخته و اين نهادها را تحت‌تاثير قرار داده است. شما با اين نظر موافقيد؟
در اين مساله كه مديريت شوراي‌عالي ايرانيان خارج از كشور در دولت احمدي‌نژاد از  نفوذ بالايي برخوردار بوده است شكي نيست و بنده هم با اين مساله موافق هستم. آثاري كه از مديريت گذشته دراين شورا باقي مانده اين مطلب را به خوبي تائيد مي‌كند. با وجود این، هر مساله‌اي را بايد در موقعيت و زمان خاص خودش مورد بررسي و مطالعه قرار داد. در دولت گذشته كه شورا پاي خود را از گليمش بيشتر دراز كرده بود هزينه‌ها و مشكلاتی براي كشور به وجود آورده بود. حداقل شواهد نشان مي‌دهد كه اين اتفاقات در گذشته رخ داده است. با وجود این، قرار نيست هر اتفاقي در گذشته رخ داده در آينده هم ادامه پيدا كند. در دولت تدبير و اميد وظايف و نقش هر نفر و هر نهاد در جاي خود تعريف شده است. از اين نكته نيز نبايد غافل شد كه شوراي ايرانيان وظايف اجرايي ندارد كه خود را وارد كار اجرايي كند و اين وظيفه به دستگاه‌هاي اجرايي مربوط مي‌شود. اين شورا وظيفه هماهنگي و تنظيم روابط ايرانيان خارج از كشور را با داخل برعهده دارد. در نتيجه ورود شورا به عرصه اجرا و عرصه‌هاي خاص برخلاف مشي و ماهيت اين شوراست. شوراي‌عالي ايرانيان بايد در تمام مسائلي كه به نوعي با حقوق، ظرفيت، پتانسيل، سرمايه و فرهنگ و هويت ايراني سروكار دارد مداخله كند و نقش هماهنگ‌كننده را برعهده بگيرد. براي اينكه يك اقدام مثبت و رو به جلو صورت بگيرد در ابتدا بايد صورت مساله به صورت دقيق و شفاف تعريف شود. متاسفانه ما هنوز يك تعريف دقيق و علمي از پديده مهاجرت نداريم. در مرحله اول تلاش كردیم سياست‌هاي شورا را با سند راهبردي هماهنگ كنيم. در مرحله دوم بانك جامع آماري ايرانيان خارج از كشور را تشكيل داديم. امروزه بحث آمار در تمامي امور كشور از اهميت بالايي برخوردار است.
احسان انصاری - به نقل از روزنامه آرمان


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید