تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :919

مفهوم شهر سوخته يا خراب آباد

پیش گفتار

در اين مقاله نگارنده قصد دارد اشاراتي بسيار مختصر به روند شهر و شهرسازي در ايران بنمايد وقصد اين نيست كه زحمات و مطالعات بزرگان را در زمينه شهرسازي به زير سئوال ببرد بلكه قصد آنستكه تلنگري دراين زمينه زده شود و در اين رهگذر امكان دارد كه اسامی از شهرهاي موجود كشور فقط بدليل نمونه ذكر شود

گفتار

این مقاله به دو فصل تقسیم می شود نگارنده سعی دارد با توجه به مطالعات انجامی این دو فصل راشرح مختصر دهد.

فصل اول

زندگي دستجمعي و تجمعهایر سکونتی در طول تاريخ خود جوش بنا برنياز بشرانجام گرديده است . اين تجمع هاي سكونتي  در یک ناحیه توسعه يافت و تبديل به ده و دهستان و قريه ودرنهايت شهرگرديد واز طرفی  نیازهای معیشتی وکاری  انسان را     

 مجبور به گردهمائي كاري  وگروهی نمود .

در زمانهاي بسيار دور تجارت به صورت تبادل كالا بود و بتدريج با واسطه اي بنام سكه و ژول مبادله كالا انجام ميشد .
كاروانها از بلادي به بلاد ديگر جهت تجارت ميرفتند  و اين عمل كم كم باعث پيديش مراكز تجاري در شهر ها گرديد .
كالاها از سرزميني به سرزمين ديگر برده ميشد ند.
بعضي از شهرها داراي مناطق خاص تجاري( بازار ثابت ویا مدتی )گرديدند.

بيشتر راه هاي ارتباطي  زميني و بعد دريائي بودند . بسيار بنادر قديمي هستند كه با توسعه شهرها ي قديمي فعلا" متروك وليكن در گذشته بسيار فعال بوده اند و يا بندر بوشهر وبندر سيرف( بندر سيرف يكي از بنادرمهم قديمي كه فراموش شده است )و ديگر راه ابريشم كه اين نيز بنا بدلائل سياسي و جغرافيائي و ساير دلايل از بين رفته است . در كنار اين مراكز  تجاری متجمع  های سكونتي شكل گرفت و با احداث این مراكز ومراکز دیگر  نام  ده یا دهستان وشهر ويا ولايت برآنها نهاده شد

مراكز حكومتي نقش به سزائي در تشكيل شهر داشتند . احداث مساجد و بازارها و ساير اماكن جنبي شكل كالبدي شهر را بنا نهادند .

شهرهاي قديم ايراني داراي خصوصيتهاي خود و داراي مركزيت هاي اميري و ديواني و خان سالاري بودند. بمنظور حفاظت از اموال مالكان صاحب  نفوذ و صاحب منصبان لشگري و ديواني در مقابل دشمنان و حتي حيوانات باروهاي شهر فرم گرفت واحداث شد . اين باروها اكثرا" مدافع منافع ديوان سالاران ومالكين عمده بود . اين روند به ندريج توسعه يافت و كالبد شهرها با ساختمانها و باغ و بوستان ها جوشش خورد .

در ايران توسعه  شهرها بدون برنامه مدون انجام ميشد واگر دقت شود در گذر بندي هاي شهرهاي قديمي مسير مال رو حدومرز بين اراضي  از عوامل اثرگذار در تشکیل شبكه بندي آن محدوده بود وايران  تا زمانی فاقد برتامه ريزي شبکه شهری بود.

در كشور ايران  شهر وشهرسازي با چندين سال تاخبر از كشورهاي اروپائي داراي برنامه مدوني گرديد كه از زمان قاجاريه و پهلوي اول روند شهرسازي شهرهاي ايران والگوبرداري از شهرهاي ديگر كشور ها آغاز گرديد .

 خيابان لاله زار و ميدان امام خميني  سپه سابق و بعضي ميدانهاي ديگر در تهران وشهرستانها  به غير از خيابان جهارباغ اصفهان الگو ها پياده شده از خیابان و میدان در غرب و روسیه میباشد .

خوشبختانه بيشتر شهرسازان و معماران و متخصص ايراني در این امر از زمان پهلوي دوم به بعد به ايران برگشته وبراي وطن خود طراحي  شهري وشهرسازي نمودند وبدین سان شهرها داراي شناسنامه اي مدون در ابتدا بنام طرح هادی وسپس بنام طرح جامع گرديده اند كه اين  شناسنامه ومطالعات اساس اقدانات عمراني شهري  گرديده است .

 گفتار دوم

سخن اصلي آنكه چه اتفاقي در پيشبرد برنامه هاي شهري  با توجه به مطالب فوق افتاده وميافتد .

بدليل تغيرات پي در پي مديريت هاي شهري ( شهرداران و شوراي اسلامي شهر ) برنامه هاي عمراني و برنامه هاي شهروند مداري و ساير برنامه ها ي شهري حذف ويا دستخوش تغيرات سليقه اي ميشوند واز طرف ديگر دخالت ساير دستگاه ها در مديريت شهری و صدور بخشنامه ها از طرف بعضي از ادارات و وزارتخانه  و ارگانها باعث دگرگوني ووارفتگي برنامه هاي شهري گردیده وميگردد كه يرخي اوقات اين  تصميمات و اقدامات باعث نامتعادل شدن  كالبد متعارف شهروعملكرد  ناقص شهري وجمعيت و خدمات رساني در آن مناطق ميشود .

 كنار شهر ها شهركها كه به اعتقاد نگارنده غده سرطاني شهرها ميباشند احداث ميشوندوبعد ازمدتی ضمیمه شهر میگردند.

نکات مهم در برنامه ریزی ومدیریت شهری  

موارد زير ورعايت آن  در برنامه ها و مديريت شهري باید  توجه داشت :

  1. در شهر ها خصوصيات فرهنگي -اجتماعي - تاريخي- و اقتصادي افرادي كه از آن ساختمان  استفاده ميكنند رعايت شود .
  2. در شهرها خصوصيات شهري - خيابان  - ميدان - كوچه /مغازه  و ظوايط اجرائي آن  رعايت شود
  3. در شهرها شرائط اقليمي (  آب وهوا-باد وباران وبرف - رطوبت سرماوگرما - طبیعت - صحرا و كوهستانها ) رعايت شود .
  4. در شهر ها شناخت زمين شناسي و شناسنامه زمين و زلزله وگسل ها تعين شود .
  5. در شهر ها مسئله رودخانه ها - انهار -مسيل ها و دريا ها و جشمه سارها تعين شود
  6. درشهرها به نحوه روزمره اهالي - نيازها - عادت ها - طرز استفاده و زمينه هاي ذهني در رابطه با فرم هاي زيستي فكر شود .                          

اگر این موارد وموارد مهم دیگر در شهرسازی رعایت نشود چه حادثه ای  اتفاق میافتد .بنظر عده اي هيچ وليكن شهربه شهري عاري از هويت تبديل ميشود كه شايد  بتوان آن را شهر سوخته ويا خراب آباد نام نهاد .

پايان  سخن ( این پایان موقت نگارنده است )

قصد نگارنده از اين نوشتار اين بود كه باتوجه به موارد فوق كه بسيار فشرده بيان شد تلنگري به بانيان ومسئوليني كه از روي دلسوزي و دايه مهربان تر از مادر در برنامه ريزي هاي كوتاه مدت و ميان مدت وبلند مدت شهر بدون توجه به دل سوختگان و متخصصان شهري اظهار نظر و اعمال نفوذ ميكنند .آن عده كه دل سوزانه كار ميكنند وسنگ پيشرفت همه جانبه شهررا به سينه ميزنند  سعي كنند كه يك سوم مساحت سوخته و بلاتکلیف شهر ( بافت فرسوده )  شهرها را نجات دهند بافتي بنام خراب آبادو یا بافت فرسوده  .

بافت هاي فرسوده علاوه براشغال  بي مصرف سطح  شهر / داراي گنجينه هاي پنهان نيز ميباشند  همانند تاسیسات زیربنائی .

خانه هاي قديمي و ... ودر نهايت هزينه انجام براي  آنها شهريت را بنانهاده است  .

       بيائيد شهرمان را دريابيم .     بيائيد براي شهرمان ارزش قائل شويم  .          بیائید با وجب به وجب  شهرمان مهربان باشیم   

 بيائيد براي سرمايه هاي ملی موجود در دل بافت فرسوده فكري اساسي بنمائيم واز توسعه شهر بمنظور احداث ساختمانهاو شهرسازي جديد درگوشه اي از شهر خوداري كنيم زيراحيف است كه شهرمان  شهر سوخته ويا خراب آباد بماند ويا ناميده شود  .

سخن با شعري از حافظ ختم ميشود

حافظ كارتو دعا كردن  است وبس       در بند آن نباش كه شنيد يا نشنيد   

بيژن علي آبادي

استان مرتبط : سیستان و بلوچستان  
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید