تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1660

مهرگان و تقدس باغ ایرانی

حلول خورشید در برج حمل و آغاز بهار و اعتدال ربیعی سرآغاز زندگی دوباره درختان و گیاهان و بیدار شدن از خواب زمستانی و دمیدن امید در انسان ها برای تلاش سخت و پی گیری در جهت احیاء امور کشاورزی و بهره وری از زمین در جهت بدست آوردن محصولی مطلوب برای ارتزاق و انبارکردن آذوقه برای زمستان بوده است.

درماه مهر نتیجه حاصل از شش ماه تلاش پی گیر و خستگی بی حد زمانی بوده است برای بازنگری به گذشته و خوشحال از تلاش تابستانه باید به جشن نشست ، جشنی برای نیایش بدرگاه خداوند و برای تشکر از نعماتی که به مردم یک سرزمین عطا شده است شاید هیچ زمانی بهتر و مناسب تر از اول مهر ماه برای این سپاسگزاری و جش و سرود وجود نداشته باشد. در ایران باستان و قبل از ساسانیان جش مهر بزرگترین عید ایرانیان بوده است در این عید که شش روز بطول می انجامد مراسم اهدا هدایای فراوان به دربار شهریاران و بخشش پوشش مناسب از صندوق خانه شاهی به مستمندان و گستردن سفره مهرگانی همراه با نیایش و مراسم آفرین خوانی انجام میگردید.

براساس گاه شماری ایرانیان اول مهرماه حلول خورشید دربرج میزان و اعتدال خریفی است در این ایام زندگی تلاش تابستانی پایان پذیرفته و مردم خود را برای مقابله با گزند سرمای طبیعت و خشکی مزارع و درختان آماده می کنند ولی جشن میگیرند که خداوند سالی پر برکت به ایشان عطا نموده است و به پاس این نعمات وی را سپاس می گویند.

هر چند که اعتدال خریفی و جمع آوری محصول خود آغازی برای زندگی مجدد است لکن بنابر روایات، مهرماه زمان پیروزی فریدون برضحاک است و یا پیروزی نور برظلمت.

در زمان هخامنشیان و تاقبل از ساسانیان مهرگان از اهمیت ویژه ای برخوردار بود و شاهان هخامنشی این مراسم را با شکوه ویژه ای برگزار میکردند.

در متون دینی ایرانیان ازمنه پیش از اسلام مهر جایگاه ویژه ای داشته به حدی که بعنوان بزرگترین ایزدان محسوب میگردیده است مهر در فرهنگ های مختلف بنام میترا و یا میتر که به مفهوم اتصالی است بین روشنائی برگرفته از نور ازلی، در حقیقت مهر خورشید نیست بلکه انوار خورشید است که شاید بتوان آثار آنرا در فلسفه اشراق نیز جستجو نمود، در متون هندی نیز اشاراتی به تقدس مهر شده است که در کتب دینی و آثار هندون بعنوان پروردگار اعظم ایرانیان مورد بحث قرار گرفته و در تغییرات عقیدتی بمرور زمان به مرتبه ایزدان رسیده است .

ای مهر - این اوای اهنگین مارابشنو ، عبودیت و تشکرات مارا بپذیر و نیات مارا روا کن - مارا یاری کن تا در پناه پیروزی - نعمت - نیک نامی و راستگوئی و علم و معرفت بر دشمنان پیروز شویم.

در جشن مهرگان که به مهرگان کوچک و مهرگان بزرگ تقسم می گشت در دوران ساسانیان بنا به شرحی که از جاحظ در کتاب جشن های آتش هاشم رضی امده است در روز مهرگان بامدادان شاه ساسانی جامه ای از بردیمانی وزربافت گران بها به برمی کرد و طی مراسمی پیک خجسته ای اجازه دیدار شاه را دریافت می داشت و می گفت نامم خجسته است و پیک نصرت و پیروزی می باشم.

مهرگان آمد گرفته فالش از نیکی مثال
نیک روز و نیک جشن و نیک وقت و نیک حال
عنصری
ملکا جش مهرگان آمد
جشن شاهان خسروان آمد

مورد بجای سوسن آمد باز
می بجای ارغوان آمد
رودکی

و آنگاه خوانچه ای میگستر انیدند که در آن نان های گرد و کوچکی قرار داشت که از آرد هفت نوع دانه چون گندم و ارزن ، ذرت و برنج و لوبیا و گاه دوازده نوع حبوب پخته می شد .

در خوآنچه انواع میوه های تر و خشک و شاخه ای سبز و گل و شکر و شاخه ای گیاه بید و زیتون و میوه به و انار و مورد و کاج قرارداشت که نگاه کردن به آنها بفال نیک گرفته می شد این سفره سفره برکت و افزایش شادی بود در این مراسم مردی ادعیه و نیایش ویژه می خواند و شاه و کشور و مردم را دعا می کرد و آنگاه در سینی نقره ای شکر و جوز هندی و خرمای تازه ... نارگیل و جام هائی از طلا که در آن نوشیدنی شیر و شیره خرما قرار داشت به شاه تعارف می کرد.

حضور جبوبات و میوه ها و تره بار و خشکبار در این مراسم گویای ثمری است که از باغهای هر منطقه بدست می آمد و یا بعبارت دیگر باغهای ایرانی علاوه بر زیبائی و معماری خاصی که برای آن قائل بودند دارای درختان مثمر فراوان بود که حاصل انها در مراسم مهرگان بعنوان تشکر از خداوند و بعنوان تبرک تناول می شد، همچنان که امروز نیز در مراسم خاصی میوه های خشک بعنوان تبرک بمردم داده می شود در مراسم مختلفی که در نواحی غرب ایران مثل بابا یادگار برگزار میگردد هنوز این تبرک میوه های خشک وجود دارد بنابراین به مفهومی دیگر باغ در ایران مقدس و حامی مردم برای فصل زمستان بوده است، در مهرگان مردم خدای را سپاس می گویند که به ایشان نیرو داده است تا باغهائی بپرورانند که میوه فراوان دهد و مزارعی را پرورش دهند که روزی ایام زمستان ایشان را فراهم نماید . مهرگان در زمانی جشن گرفته می شود که درختان که برگ ریزان خود را انجام میدهند با بستن غنچه های کوچک بصورت برآمدگی در زیر پوست شاخه ها خود را برای سالی پربار اماده می کنند پس می توان گفت که مهرگان علاوه بر تقدس مذهبی آن جشنی است برای خوش آمد گوئی به غنچه های پنهان زیر پوست درختان و آماده شدن باغ برای خواب زمستانی و بامید بیدار شدن در نوروز برای ایجاد برکت ربیعی .

یزدان هوشور

موضوعات مرتبط : باغ ایرانی   مهرگان    
عضو مرتبط : یزدان هوش ور  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید