تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1201

موانع آموزشى از منظر روایت‏های تاریخ شفاهى

موانع آموزشی از منظر روایت های تاریخ شفاهی

چکیده

امر آموزش به عنوان یكی از مهمترین مولفه‏ها در سازمان‏ها و سایر قسمت‏های فنی و اداری مطرح است. توجه به امر آموزش موجب پیشرفت و ترقی سازمانی است. در این نوشتار منظور از كلمه آموزش، ارتباطی با مدارس و آموزش و پرورش ندارد بلكه آموزش کارکنان در سازمان‏ها و کارگاه‏های اقتصادی است. مسئله آموزش در مفهوم مورد نظر همراه با چالش‏ها و موانعی بوده است كه در این نوشتار كه بر اساس مصاحبه با برخی از مدیران كارخانجات و سازمان‏ها است به مهمترین موانع آموزشی در ساختار سازمانی اشاره می‏‏شود. مقصود بررسی موانع آموزشی از منظر و دیدگاه تاریخ شفاهی(1) است. با توجه به اینكه جامعه صنعتی ایران طی سه دهه گذشته گام‏های اساسی در مسیر پیشرفت برداشته است، نگاه محققان تاریخ شفاهی به این مقوله می‏تواند یكی از مهمترین ابعاد ترقی صنعت را در بعد آموزش ثبت و ضبط نماید.

کلید واژه‏ ها: آموزش، صنعت، تاریخ شفاهی

مقدمه

انسان از بدو تولد نیاز به آموزش در ابعاد مختلف دارد، این مسئله موجب پیشرفت همه جانبه شخص در امور پیرامون اش می‏شود. اهمیت آموزش بر هیچ كس پوشیده نیست ولی نگاه جوامع به این امر متفاوت و گاهی همراه با عكس العمل‏ها و یا مقاوت منفی است.

نگاهی كه اروپائیان در گذشته نسبت به جوامع جهان سوم داشتند نشان از جامعه‏ای ابتدایی است كه میزان آموزش در آن رونقی چندانی ندشت.(2) اگر خواسته باشیم به صورت بنیادی به این مسئله توجه نمایم آنچه در ذهن خواننده مجسم می‏‏شود بعد آموزش و پرورش است كه سابقه آن در كشورمان به دوران باستان می‏‏رسد و در این راه به ترقی و پیشرفت‏های قابل توجه‏‏ای رسیده است. اما در دنیای معاصر كه هر روز شاهد تغییر و تحولات اساسی درجوامع بخصوص بعد صنعت هستیم مباحث آموزش از جایگاه ویژه‏ای برخوردار است. هر چند موضوع آموزش و پرورش یك نگاه سنتی است ولی واژه آموزش مقوله‏‏ای جدید همراه با نوآوری‏ها است. آموزش موجب ارتقای سطح معلومات و افزایش توانایی و خلاقیت فرد می‏‏شود.

از منظر روایت‏های شفاهی(3) كه اصولاً از تجربیات فرد گرفته می‏‏شود بحث آموزش همراه با میزان سواد است در این رابطه باید گفت: افرادی كه روایت‏های آنها مورد سنجش این گفتار است، طبقات مختلف جامعه اعم از مهندسین، پزشكان، معلمان و كارگران هستند. همه این اقشار از نسلی هستند كه آموزش و پرورش سنتی را تجربه كرده‏‏اند و حتی زمانی كه در مراكزی مشغول به فعالیت شده‏‏اند بحث آموزش چندان مطرح نبوده است.

حتی جریانات تاریخی تا حدی مقوله آموزش با تهدید یا رجعت مواجهه كرده‏اند، به عنوان نمونه سال 1314 بعد از قیام مسجد گوهرشاد در مشهد یكی از تبعات این مسئله تبعید اساتید حوزه علمیه مشهد و تعطیلی آن است بطوری كه حوزه علمیه مشهد بكلی تعطیل می‏شود.(4) یا اینكه بعد از شهریور1320 شهر مشهد شاهد فعالیت مدارس مرحوم عابدزاده است. در واقع یك نوع رجعت به گذشته است، سبك ونوع تدریس این مدارس در واقع نگاهی مذهبی توام با آموزش است در مقابل مدارس جدید.

اگر از زاویه تاریخ شفاهی نگاهی به جامعه ایران از اواخر قاجار تا شهریور1320 داشته باشیم، یكی از مسائلی كه چندان به آن توجه نشده است آموزش است. آموزش برای یك فرد از مكتبخانه‏ها(5) گرفته تا زمانی كه در یك مجموعه مشغول به كار می‏‏شود همراه با عكس العمل‏های ویژه‏‏ای است.

آموزش مكتبخانه‏‏ای در ایران از سابقه دیرینه‏‏ای برخوردار است و یكی از فرصت‏های از دست رفته برای آنانی كه در عرصه تاریخ شفاهی مشغول به كار هستند ضبط خاطرات مكتبدارها است. نسل مكتبدارها از بین رفته‏‏اند و در حال حاضر به ندرت می‏‏توان فردی پیدا كرد كه مكتبخانه را اداره می‏‏كرده است. ولی هنوز عده زیادی وجود دارند كه در مكتبخانه‏ها آموزش دیده‏‏اند. ضبط خاطرات متعلمین مكتبخانه‏‏ای از جهاتی مهم است، زیرا آنها به عنوان تنها راویان یك نوع آموزش سنتی در جامعه ایران هستند که در حال حاضر وجود خارجی ندارد. مهمترین مسئله‏‏ای كه برهمگان روشن است وجود مكتبخانه‏ها درتمام نقاط حتی در روستاهای دور افتاده بود. نوع آموزشی كه در مكتبخانه‏ها وجود داشت بخصوص رویكرد به آموزش قرآن باعث می‏شود تا والدین استقبال خوبی از این نوع آموزش داشته باشند.

حتی اگر مدارس دولتی در بخش‏های از مناطق وجود داشت، والدین ترجیح می‏‏دادند كه فرزندانشان را به مكتبخانه‏ها گسیل دارند و استدلالشان این بود كه در مدارس دولتی بچه‏ها بی‏دین می‏‏شوند، اگر هم به مدارس دولتی می‏‏رفتند، حتماً بعد از ظهر‏ها در مكتبخانه حضور پیدا می‏‏كردند.

برعكس زمانی كه مدارس به شكل نوین تاسیس می‏شوند همراه با عكس العمل‏های متفاوتی است كه به برخی از آنها اشاره می‏شود.

در هنگام تاسیس نخستین مدرسه ملی دختران در اوایل مشروطیت فتوایی با این عنوان صادر شد كه «ایجاد مدارس دختران مخالف قواعد اسلام و شیعه است» گروهی از مخالفان بر این باور بودند كه زنان ضعیفه‏های هستند كه لایق و قادر به آموختن نیستند و این خطر را جدی می‏‏دیدند كه هر گاه زنان درس بخوانند و معلوماتی كسب كنند دیگر حاضر به اطاعت از مردان نباشند.(6) این گونه تفكرات تا بعد از شهریور 20وجود دارد. دهه20 اوج تحولات و تولد احزاب و كانون‏های مختلف است. حتی در امر آموزش و نحوه آن گونه‏‏ای از آموزش كه همانا رویكرد به گذشته است تبلور پیدا می‏‏كند.

بطور كلی عكس‏العمل والدین نسبت به آموزش فرزندان متفاوت است. و بیشتر طبقه متوسط و پائین جامعه كار كردن فرزندان ترجیح به آموزش می‏‏دادند. این مسئله در مكان‏های ابتدایی و روستائی بیشتر عینیت داشته است. بسیاری از روستاها تا دهه 40 فاقد مدارس جدید هستند. مهمترین مدعا برای این مسئله تاریخچه‏‏ای از مدارس دخترانه خراسان است. به عنوان نمونه تاریخ تاسیس نخستین مدارس نوین دخترانه در شهرهای گناباد (1313ه.ش)، سبزوار (1308)، قوچان (1308)، فردوس (1310)، تربت حیدریه (1300)، درگز (1309)، سرخس (1329) است.(7)

برخی از والدین موافق تحصیل فرزندانشان در دبیرستان‏ها نیستند بخصوص بعد از شهریور 1320 با توجه به فعالیت چشمگیر احزاب و نفوذ در بین جوانان و دبیرستانها تصور می‏‏كردند «كسانی كه به دبیرستان می‏‏روند مبانی اعتقادیشان(8) سست می‏‏شود».

ضمن اینكه بعد از شهریور 20بواسطه تبلیغات سوء احزاب و گرایشاتی كه در بین جوانان وجود داشت در برخی از موارد باعث می‏شود تا والدین از ادامه تحصیل فرزندانشان ممانعت كنند. تبلیغات بهائیت هم تا حدی تاثیرگذار در این افكار است زیرا ترس از گرایش دانش آموزان به بهائیت درمواردی از عوامل ترك تحصیل محسوب می‏شود.(9)

در بررسی انجام شده در بین مصاحبه‏شوندگان چنین برداشت می‏شود موقعیت جغرافیایی و قومیت‏ها حتی در طرز فكر آموزشی موثر بوده‏‏اند. بطوری كه در برخی از مناطق جنوب خراسان تحصیل دختران پذیرفته شده است ولی در شمال خراسان این موضوع چندان اهمیت ندارد.

آموزش به عنوان یكی از مهمترین و اساسی‏ترین مبانی برای توسعه و پایداری یك اجتماع است. آیا جامعه ایران در بحث آموزش به خصوص ورود فناوری توانسته است نیازهای آموزشی را تامین کند؟

روایت شفاهی

در بین روایت‏های شفاهی كه در چند سال اخیر ضبط و ثبت نموده‏ایم آنچه مهم و قابل تامل است نگاه و رویكرد برخی از راویان به مسئله آموزش است. مسئله آموزش در حوزه‏های كاری و ساختار سازمانی مهمتر است. بدین معنی كه با ورود فناوری به كشور به خصوص در كارخانجات و سازمان‏ها مدیران و کارکنان چه دیدگاهی نسبت به این تحول عظیم داشته‏‏اند. در این تحلیل نگاهی به كارخانجات ایران خودرو طی سال‏های 60 تا 62 و 1368 تا 70، كارخانجات ایران ناسیونال، كارخانه نان رضوی و برخی از سازمان‏های آستان قدس رضوی داریم.(10)

به طوری کلی، آموزش‏های مربوط به اشتغال را می‏توان به دو دسته اساسی: 1- آموزش‏های پیش از خدمت (اشتغال) 2- آموزش‏های ضمن خدمت تقسیم کرد. آموزش‏های پیش از خدمت به آموزش‏هایی گفته می‏شود که یک نفر، پیش از عهده‏دار شدن یک شغل آنها را فرا می‏گیرد؛ مانند آموزش‏هایی که در مدرسه و دانشگاه، یا در دوره‏های کارآموزی به افراد داده می‏شود. هدف از این آموزش‏ها نیز آماده کردن فرد برای احراز یک شغل به خصوص است.

البته آموزش‏هایی که در مدرسه و دانشگاه داده می‏شود، کمتر جنبه اختصاصی و بیشتر جنبه کلّی دارد و در بیشتر موارد، فرد را به صورت نظری برای پذیرفتن شغل آماده می‏کند. در این میان باید حساب آموزش‏های فنی و حرفه‏ای و یا دوره‏هایی که به صورت عملی برای پذیرفتن یک شغل در نظر گرفته می‏شوند (مانند کارآموزی‏ها) را جدا کرد.

درباره آموزش‏های ضمن خدمت، می‏توان گفت: با توجه به تحولات سریع علوم و تکنولوژی، دانش و اطلاعات افراد برای پاسخگویی به این پیشرفت سریع، ناتوان و ناقص است. از این رو، در دنیای متحوّل امروز، هیچ کس نمی‏تواند با تکیه بر آموخته‏های خود در نظام آموزش رسمی، سازگاری مناسب با محیط خود داشته باشد. بنا براین بر اساس فلسفه آموزش مستمر، اطلاعات و دانش انسان باید همواره پویا، به روز و در حال تکامل باشد و در هر مرحله‏ای از زندگی باید در کوران جدیدترین یافته‏ها و اطلاعات مربوط به حرفه و زندگی‏اش قرار گیرد. هدف آن، تجهیز نیروی انسانی شاغل در سازمان‏ها به دانش‏ها و مهارت‏های جدید و مورد نیاز است.

از منظر راویان آنچه سبب می‏‏شود تا به مسئله آموزش در كارخانجات و سازمان‏ها توجه شود بحث فناوری و وجود رقابت در عرصه بازارهای بین‏المللی است. اگر نگاهی به آمار و ارقام ایران خودرو طی سال‏های 60 تا 1362 داشته باشیم به میزان آموزش و تفاوت آن با دیگر خودروسازهای خارجی كاملاً محسوس است.

ایران خودرودر سال 1360 حدود 2 یا 3درصد از کارکنان این مجموعه تحصیلات دانشگاهی داشته‏‏اند، ضمن اینكه برخی از این افراد در سمتهای غیرتخصصی مشغول فعالیت بوده‏‏اند. از مجموع 12800 نفر کارکنان ایران خودرو در سال 1362، 124نفر مهندس و متخصص با مدرك بالاتر از لیسانس و 135نفر با مدرك لیسانس غیرفنی مشغول فعالیت بوده‏‏اند. در حالی كه در این زمان شركت بنز آلمان از مجموع 19هزار نفر کارکنان 9هزار نفر از تحصیلات دانشگاهی برخوردار بوده‏‏اند.(11) در این مقایسه مهمترین مسئله‏‏ای كه مورد نظر است بحث آموزش و میزان تحصیلات است با توجه به سیاست‏های مدیران ایران خودرو قبل از انقلاب كه اكثر نیروها ازسواد كمتری برخوردار بوده‏‏اند بنابراین خودرو مونتاژ شده هم از كیفیت بسیار ابتدایی برخوردار است. مدیریت ایران خودرو سال 60 در جهت ارتقاءدانش نیروها عده‏‏ای را جهت آموزش از مرحله طراحی تا تولید به شركت تالبوت انگلیس اعزام كرده است. همچنین به كارگیری نیروهای تحصیل كرده و متعهد برای بخش تحقیق و توسعه از دیگر اقدامات سال 60 تا 62 است. اما سال 68 تا 70 در حوزه آموزش اقدامات قابل توجه‏‏ای شكل گرفته است. ایجاد مركز تحقیقات خودرو یكی از موارد اساسی و ضروری شركت كارخانجات خودرو است كه در سال 69 معاونت امور فنی و مهندسی شركت اقدام به تهیه گزارش فاز صفر آن نموده است، در راستای احداث این مركز تاكید گردیده از مهندسین مشاورخارجی در امر خودرو استفاده شود تا از دانش و فناوری آنها بهره‏گیری شود.

آموزش کارکنان از دیگر اقدامات ایران خودرو طی سال‏های مزبور است. کارکنان جدیدالاستخدام شركت در سال 1369 برای اولین بار دوره‏های آموزش قبل از شروع كار را در شركت گذرانده و از این طریق علاوه بر آشنائی با محیط كار و مقررات مربوطه، نظری و عملی با كار و حرفه آتی خود آشنا گردیده در این سال وضعیت آموزش در این مجموعه نسبت به سال 68، 23درصد رشد داشته و طبق برنامه طرح ریزی شده طی سال 70به 28درصد ارتقاءآموزشی کارکنان دست خواهند یافت.

در مجموع، میزان سواد، عدم آموزش، فقدان نهادهای علمی پشتیبان(12) خودرو، سیاسی شدن سیستم مدیریت و عدم برنامه ریزی مطلوب از عوامل عدم پیشرفت این مجموعه قبل از انقلاب است.

از دیگر سازمان‏هایی كه مسئله آموزش به صورت جدی در آن مورد بررسی قرار گرفته برخی از كارخانجات و سازمان‏های آستان قدس رضوی هستند.

ورود فناوری، میزان سواد کارکنان به مجموعه اداری این سازمان جالب توجه است. اگر نگاهی گذرا به وضعیت کارکنانی این مجموعه داشته باشیم تا قبل از سال 1350 اكثر افرادی كه در ادارات تابعه آستان قدس رضوی مشغول خدمت بوده‏‏اند از تحصیلات چندانی برخوردار نبوده‏اند، اكثراً به واسطه حضور اجدادشان به این مجموعه راه یافته و كارها اكثراً بدون آموزش و بر اساس تجربی فرا می‏‏گرفته‏‏اند. طیف گسترده‏‏ای از شاغلان این سازمان قبل از انقلاب بی‏سواد، عده‏‏ای تا ششم ابتدایی سواد دارند. تا قبل از سال 1350 به ندرت می‏توان افراد دانشگاهی در این مجموعه دید. مهمترین علت بی‏سواد بودن شاغلان این مجموعه را می‏‏توان در چند بعد كلی مورد ارزیابی قرار داد.

  • تعدادی از این افراد از روستاها و شهر‏های مجاور هستند كه به علت خشكسالی در دهه 20 تا دهه 40 به مشهد مهاجرت كرده‏‏اند. این افراد در قسمت‏های مختلفی چون امور ساختمانی آستان قدس رضوی، و باغات مشغول كار هستند به جرئت میتوان گفت بیش از 90صد از این گروه در حد خواندن و نوشتن سواد داشته یا بكلی بی‏سواد بوده‏‏اند. افراد به صورت تجربی امور باغبانی، بنایی و سایر هنرهای موجود (معرقكاری، كاشی پزی، هفت رنگی، طلاكاری، حجاری،مقرنس) در اماكن متبركه آستان قدس رضوی فرا می‏‏گیرند. شاید اگرملزم شدن این گروه برای شركت در دوره‏های پیكار با بی‏سوادی وجود نداشت این گروه قادر به خواندن و نوشتن هم نبودند.
  • تا قبل ازانقلاب اسلامی اغلب مدیران این مجموعه ازسایر ادارات هستند، این امرموجب رخوت در بین كارمندان این مجموعه می‏‏شده است. اغلب كارمندان تا بازنشستگی به عنوان كارمند ساده مشغول به كار بوده‏‏اند. این موضوع موجب شده تا هیچ وقت كارمندان به فكر ادامه تحصیل یا فراگیری آموزش‏ها برای ارتقاء شغلی باشند. هر چند در این مجموعه در برخی از موارد نشانه‏هایی از آموزش كاركنان وجود دارد ولیكن فقط رؤسای بخش‏ها در این آموزش‏ها شركت می‏‏كردند. در مجموع قبل از انقلاب در اداره باغات عده‏‏ای دوره باغبانی به صورت فشرده می‏‏بینند كه از این افراد به عنوان مسئول بخش‏ها استفاده می‏شود. ضمن اینكه عده‏‏ای هم برای گذراندن دوره‏های حسابداری در كلاس‏های خارج از سازمان شركت دارند. شاید یكی از اتفاقات نادر در مجموعه اداری اعزام یكی از مدیران به آمریكا در دهه 50برای گذراندن دوره كشاورزی(13) از مباحث جدید سازمان باشد. هر چند بازگشت ایشان از كشور مزبور مقارن با بازنشستگی وی است به هر حال زمینه‏های آموزشی در مجموعه آستان قدس رضوی قوت می‏‏گیرد. از دیگر اتفاقاتی كه در دهه 50 در مجموعه مزبور اتفاق می‏‏افتد، استخدام نیروهای دیپلمه است .ورود قشر تحصیلكرده موجب ارتقا آموزشی می‏‏شود به طوری كه نخستین اسناد ورود رایانه به این مجموعه مربوط به سال 1352 هستند.

در گذشته بحث فناوری جدید در سازمان آستان قدس به علت وجود برخی از مشكلات همواره با تاخیر همراه بوده است. به عنوان نمونه نخستین اسناد ماشین‏نویسی شده كتابخانه مركزی مربوط به سال‏های 24 تا 1326 هستند هر چند ماشین‏نویسی شدن اسناد آستان قدس از اوایل دوره پهلوی است لیكن مجموعه كتابخانه با تاخیری 25ساله این مساله می‏‏پذیرد.(14) مسئله مكانیزاسیون آستان قدس رضوی از سال 52 مطرح است و نخستین فیش‏های حقوقی بصورت رایانه‏ای انجام می‏‏شود. تلاش برای ایجاد پایگاه رایانه(15) بعد از انقلاب اقدام می‏‏شود ولی عدم توجیه طرح و نگرانی‏های برخی از مدیران از ورود رایانه به بخش‏ها موجب می‏‏شود كه عملا تا سال 1366 كار اساسی در این زمینه انجام نگیرد. ورود رایانه به مجموعه‏‏ای با انبوه اطلاعات بخصوص در بخش‏های وصول و اراضی موجب رونق گرفتن مباحث آموزشی در بین کارکنان می‏شود و بعد از آن در دهه 70 با ایجاد مركز آموزش ضمن خدمت عده‏‏ای از مدیران و كارمندان با گذراندن واحدهای آموزشی به مدارج علمی دست می‏‏یابند.

ایجاد دوره‏های آموزشی كوتاه مدت هم از جمله برنامه‏های است كه در سال‏های اخیر موجب ارتقاء آموزشی كارمندان شده است.

موانع آموزش

مهمترین موانع آموزشی از دیدگاه یك پژوهش تاریخ شفاهی می‏‏تواند در موارد ذیل خلاصه شود.

  1. میزان سواد، مهمترین مسئله‏‏ای كه باعث شده تا به آموزش توجه نشود سطح پائین سواد است كه مسئله آموزش را باچالش مواجه می‏‏كرده است.اصولاً در جامعه‏‏ای كه میزان سواد و آگاهی مردم از سطح مطلوبی برخوردار نیست مباحث آموزشی نمی‏تواند جایگاهی داشته باشند.
  2. تجربی بودن كارها: اكثر كارها را به صورت تجربی منتقل می‏‏شده است. دولت در سال 1345 امر آموزش در قانون استخدامی كشور تصویب می‏‏كند این مسئله موجب می‏‏شود تا در سال 1348 مركز آموزش مدیریت دولتی فعالیتش را با برگزاری دوره‏های آموزشی شروع نماید.
  3. عدم برنامه ریزی آموزشی توسط مدیران.این مسئله حتی در حال حاضر به عنوان یكی از معضلات می‏‏تواند مورد بررسی جدی قرار گیرد. چه موانع آموزشی در داخل كشور وجود دارد كه سالیانه هزاران نفر از جوانان جویای علم و دانش راهی كشورهای آسیای میانه یا شرق آسیا می‏‏شوند.(16)
  4. سطح فرهنگی جامعه
  5. وجود تفكرات سنتی
  6. ترس از ورود فناوری یا بیكارشدن

نتیجه گیری

رویكرد محققان تاریخ شفاهی به مباحث آموزش در سازمان‏ها و كارخانجات از زوایای مختلفی می‏‏تواند مورد بررسی قرار گیرد. نخست، بحث ثبت این اتفاق به عنوان موضوعی جدید در پژوهش‏های تاریخی است، دیگر اینكه این دیدگاه موجب می‏‏شود تا ورود فناوری با هدف صنعتی شدن هر یك از واحدهای مورد بررسی، به علل و انگیزه و نحوه برخورد به این قضیه تبیین شود. اگر یك جمع‏بندی از مباحث مطرح شده داشته باشیم باید اذعان داشت با اینكه بحث آموزش مهمترین ركن در مسائل جدید است ولی بواسطه پائین بودن سطح سواد و عدم درایت مدیران در گذشته هیچ گاه مسئله آموزش بصورت جدی مطرح نبوده است. هر چند درمورد صنعت، جامعه به سمت سوی صنعتی شدن گام برداشته است ولیكن از فناوری روز برخوردار نبوده است. كشورهای صنعتی با انتقال قسمتی از دانش به برخی از كشورهای نیمه صنعتی همیشه یك نوع وابستگی را ایجاد كرده‏‏اند. هرچند بعد از انقلاب اسلامی تا حدی این نقیصه برطرف شده ولیكن مهمترین مسئله‏‏ای كه همواره مورد تاكید مدیران است ارتقاء كاركنان از طریق آموزش و دوره‏هایی درون سازمانی است كه همواره باید وجود داشته باشد.

روایت‏های شفاهی با بیان پیامدهای آموزش در جامعه ضمن ثبت این اتفاق در تاریخ‏نگاری به مهمترین موانع آموزشی در یك جامعه اشاره دارند .این روایت‏ها ضمن بازگویی قسمتی از جامعه سنتی كه در حال صنعتی شدن هستند به نحوه برخورد با فناوری جدید هم اشاره دارند.رابطه مستقیمی بین میزان سواد و آموزش وجود دارد اگر شاغلان یك مجموعه از تحصیلات عالی برخوردار باشند قطعا مباحث آموزشی به سرعت فراگیر خواهد شد برعكس هر گاه جامعه مورد نظر از سطح آگاهی برخوردار نباشد ورود فناوری و آموزش همراه با چالشهایی خواهد بود.

پانوشت ها:

  1. تاریخ شفاهی (oral history) عبارتست از روش نوین برای جمع آوری (collecting)، حفظ (preserving ) و نگهداری (meantaning ) خاطرات ، زندگینامه ها ، رسوم ، فولكلور و كلاً اطلاعات ثبت شده متنوع كه از طریق مصاحبه با افراد صاحبنظر، اندیشمندان و بعضاً عموم در زمینه های مختلف سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی صورت می‏گیرد و بعد از طی مراحلی به صورت كاست یا نوار ویدئو نگهداری می‏شود . این اطلاعات بعد از پیاده سازی ، تایپ و ویرایش، به صورت یكی از منابع مهم در كنار اسناد كتبی قرار می‏گیرد . حسن آبادی، ابوالفضل: نقش تاریخ شفاهی در تعامل فرهنگی، فرهنگ پناهندگان با فرهنگ مهاجر پذیران، تاریخ پژوهی، سال یازدهم شماره 38-39 بهار و تابستان 1388، ص151
  2. سنابادی عزیز، نورالدین حسین: تاریخ شفاهی رویكردی نو به تاریخ حوزه در مشهد، مجموعه مقالات نخستین همایش تاریخ شفاهی، تهران، سازمان اسناد و كتابخانه ملی،1387، ص110
  3. دكتر مهدی فضلی نژاد از جمله پزشكانی است كه برای ادامه تحصیل راهی هلند شده است گوشه‏‏ای از خاطرات وی حكایت از نگاه آموزشی اروپائیان نسبت به جوامع شرقی تبیین می كند: خاطره که برای من گذشت از نظر آموزشی بود. وقتی وارد ورودی ساختمان دانشگاه بیماری های گرمسیری هلند می شدیم از پله ها می رفت طبقات بالا و کلاس ها و آزمایشگاه ها بود. رو در رو ما به دیواری که نقاشی کرده بودند، دقت کردم. دیدم از وسط خط کشیدند دست راست نوشته بودند این غرب است و دست چپ نوشته بودند این شرق است. ما که شرقی بودیم طرف چپ کشیده بودند همش جنگل نشین، شتر سوار، قالیچه علی بابا و همه‏اش قبیله و ایل و تبار ترسیم شده بود.اما در طرف غرب تصاویری کشیده بودند، دیدم این ها همه اش میکروسکوپ و هواپیما و کشتی و راه آهن. گفتم: این بدبخت ها انگار از تاریخ ما خبر ندارند که زمان کوروش با هزاران کشتی به طرف یونان حمله کرد حداقل اون تکنولوژی بوده در قبال یونان. خیلی ناراحت شدم. بگذریم، چرا این قدر اینا تو ذهنت می گذارند که تو عقب افتاده ای؟ بعد آمدند روزهای اول برای ما کلاس های پنل درست کردند گروه های کوچک که با ما از نظر وضع بهداشت و درمان نسبت به منطقه سوالاتی بکنند در حالی که سوالات شون عمداً ضد شرقی بود به خاطر که در هر میز که ما می نشستیم اول می پرسیدند تو خراسان چند ایل دارید؟ چند تا قبیله دارید؟ یا اینکه خراسان کجا هست؟ اصلاً مطرح نبود. تو ذهن ما جا می کردند که شما از ایلات و قبایل و عقب افتاده ها آمدید این جا. در این شرایط کلاس های درس شروع شد. از نظر خود من جالب بود، چون اشکال دیگری که در هلند و آمستردام بود که برای من بحث اش فوق العاده پیچیده است. اول اینکه آنها فوق العاده نژادپرست بودند نسبت به هر مو سیاهی به یک حالت وحشت زدگی نگاه می کردند . (خاطرات دكتر مهدی فضلی نژاد تدوین غلامرضا آذری خاكستر ص42-43)
  4. روایت شیوه اصلی است كه از طریق آن، انسان ها تجربه های خود را درون رشته رخدادهایی(Events) كه از نظر زمانی پر معنا و با اهمیت هستند، سامان می دهند. كاموس، مهدی: مفهوم و ماهیت مصاحبه در تاریخ شفاهی. مصاحبه در تاریخ شفاهی مجموعه مقالات چهارمین نشست تخصصی و كارگاه آموزشی تاریخ شفاهی (6و7 اسفند 1386)، (تهران، 1387، سوره مهر) ص 28
  5. سنابادی عزیز، نورالدین حسین: تاریخ شفاهی رویكردی نو به تاریخ حوزه در مشهد، مجموعه مقالات نخستین همایش تاریخ شفاهی، تهران، سازمان اسناد و كتابخانه ملی، 1387، ص110
  6. جهت اطلاع از تاریخچه مكتبخانه ها نگاه كنید به جدیدترین كتاب در این زمینه، جهانپور، فاطمه: تاریخچه مكتبخانه‏ها و مدارس قدیم آستان قدس رضوی با تكیه بر اسناد (مشهد ،1387، سازمان كتابخانه‏ها، موزه‏ها و مركز اسناد آستان قدس رضوی)
  7. ترابی فارسانی، سهیلا: اسنادی از مدارس دختران از مشروطه تا پهلوی (تهران، سازمان اسناد ملی، 1378) ص15
  8. متولی حقیقی، یوسف: تاریخچه آموزش و پرورش نوین خراسان از آغاز تا انقلاب اسلامی (مشهد، مرندیز، 1384) صفحات 578، 547، 565، 313
  9. آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت اسناد آستان قدس رضوی، 2/5/1384. مصاحبه با دكتر محمود دلاسایی، شماره پرونده 1/116، ص4
  10. آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت اسناد آستان قدس رضوی، 9/6/1388مصاحبه با حسین رضوی
  11. طی سال 1385 تا 1388 چندین جلسه مصاحبه با برخی از مدیران كارخانجات، رؤسای بیمارستان‏ها و سازمان‏ها در آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت اسناد آستان قدس رضوی انجام شده است به عنوان نمونه حدود 28ساعت مصاحبه با مهندس علیرضا صفری مدیرعامل اسبق ایران خودرو، حدود7 ساعت مصاحبه با مهندس صلحدوست مدیرعامل سابق نان رضوی و هپكو و ساعت ها مصاحبه با رؤسای بیمارستان‏های شاهین فر و بیمارستان سینا و مدیر عامل كارخانه نخریسی خسروی مشهد.
  12. آرشیو تاریخ شفاهی آستان قدس رضوی، مصاحبه با مهندس علیرضا صفری، كاست شماره 2747
  13. فرهادی، احمد: تاریخ شفاهی و صنعت (با تاكید بر صنعت خودرو سازی)، مجموعه مقالات نخستین همایش تاریخ شفاهی، تهران، سازمان اسناد و كتابخانه ملی،1387، ص137
  14. آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت اسناد آستان قدس رضوی،14/11/1386 مصاحبه با اصغر كفائی رضوی
  15. آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت اسناد آستان قدس رضوی ،19/11/1387مصاحبه با محمد تقی حافظیان رضوی
  16. آرشیو تاریخ شفاهی مدیریت اسناد آستان قدس رضوی،13/11/1387مصاحبه با علی اكبر خسروی
  17. طبق آمار 55 هزار دانشجوی ایرانی در دانشگاههای خارجی مشغول به تحصیل هستند، از این تعداد حدود 12 هزار نفر در گروه علوم پزشكی مشغول به تحصیلند. منبع: خبرگزاری دانشجویان ایران - ایسنا، شنبه ۳ مرداد ۱۳۸۸.

غلامرضا آذری خاكستر

موضوعات مرتبط : تاریخ شفاهی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید