تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :521

موزه ها یادآور شکوه سرزمین

موزه مانند بسیاری از پدیده های جدید جهان، در قرن 19 میلادی وارد فرهنگ ایران شد. نخستین موزه ها در جهان، مجموعه های شخصی بودند که با هدف نمایش برای عموم ایجاد نشده بودند، بلکه صرفا نشان دهنده علاقه افراد به حفظ و نگهداری اشیا بازمانده از گذشتگان به شمار می آمدند.

در سال 1249 شمسی، ناصرالدین شاه پس از سفر به اروپا و دیدار از موزه های کشور روسیه، فرانسه، انگلیس، ایتالیا، سوئیس، آلمان و اتریش، به تقلید از آن ها دستور داد گوشه ای از کاخ گلستان را به شکل موزه درست کنند؛ البته این موزه مختص شاه و اطرافیانش بود و پس از مدتی از بین رفت و جواهرات آن به خزانه بانک ملی و سلاح های موجود در آن، به موزه دانشکده افسری سپرده شد.

در دوره مشروطه، به دستور وزیر معارف (صنیع الدوله) دایره ای به نام اداره عتیقات بین سالهای  (1295-1297) به وجود آمد که کارش سر و سامان دادن به وضع نابسامان حفاری های غیرمجاز بود. در همین زمان بود که موزه «ایران معارف» تاسیس شد.

 این موزه، دربرگیرنده اشیای عتیقه، کاشی، سفال، سکه و سلاح بود که به عنوان اولین گام موثر در تاریخ موزه داری ایران به شمار می رود.

بیشترین جلوه تاریخ موزه داری ایران را، در «موزه ایران باستان» باید جستجو کرد. این موزه، با 2744 متر زیربنا، به دلیل قدمت اشیا در زمره یکی از موزه های مادر دنیا محسوب می شود که در سال 1316 شمسی افتتاح شد. این موزه،در برگیرنده آثار مختلفی از هزاره ششم پیش از میلاد تا دوران مختلف اسلامی است که اشیای آن در دو طبقه به مانند آیینه تمام نمایی از فرهنگ، هنر، آداب و رسوم، باورها و اعتقادات گذشتگان و نیاکان ما نمایش درآمده اند.

به مناسبت 18 مه، روز جهانی موزه ها و جلب توجه عموم به حفظ و استقبال از موزه ها

موزه ها، تکه های کوچک شکوه سرزمین من

حفظ میراث فرهنگی وظیفه ای همگانی و همیشگی است و آموزش همگانی برای حفظ میراث فرهنگی از راه رسانه ها و مطبوعات و بالابردن فرهنگ نگهداری از آثار باستانی، از عوامل مهم حفاظت از میراث فرهنگی است. از طرفی، گسترش موزه های دنیا و همکاری همه جانبه علمی، فرهنگی و صنعتی در میان آن ها، در تحقق دستیابی به اهداف فرهنگی از طریق هماهنگ ساختن اقدامات بین المللی و تدوین برنامه هایی موثر است که خطوط اساسی همکاری مشترک و دوجانبه مردم و موزه هارا در سطح جهانی دارا باشد.

 بر همین مبنا در سال 1977 میلادی در قطعنامه شماره 5 دوازدهمین مجمع عمومی کمیته بین المللی موزه ها (ایکوم) که در مسکو برپا شد. روز 18 مه برابر با 28 اردیبهشت، روز جهانی موزه ها نام گرفت و از همان شال، در روز یاد شده در همه کشورهای عضو، مراسمی برگزار می شود.

همچنین در کشورهای مختلف جهان موزه های متعدد آثار باستانی، مردم شناسی، طبیعی، حیوانات، وحوش و سایر مجموعه ها وجود دارد که تاریخ آن کشورها را بازگو می کند.


 چرا که موزه ها ابزاری مهم برای تبادل فرهنگی، غنی سازی فرهنگی و ایجاد درک متقابل، همکاری و صلح میان مردمان است و فرهنگ و تمدن هر قوم و ملتی از طریق اشیا و وسایلی که در موزه ها جمع آوری شده، شناخته و از طریق موزه ها به همه آموزش داده می شود.

به تعریف ICOM موزه ها، قلب ملت ها و موسساتی هستند که به جامعه خدمت می کنند و در توسعه آن نقش دارند و روز جهانی موزه، فرصتی بسیار عالی برای ملاقات فعالان حرفه ای در زمینه موزه ها با عموم مردم علاقه مند به این حوزه است

30

برای چه برویم؟

سال گذشته را به یاد می آورم در 4 کلاس درسی دانشگاه به دانشجویانم می گویم که هفته دیگر، روز جهانی موزه هاست و بازدید از موزه ها رایگان است و می توانند به انتخاب خودشان و بر اساس موضوعی که می پسندند یک موزه را انتخاب و بازدید کنند، بعد هم دلیل انتخاب آن موزه و آن چه از دیدار آنجا درک می کنند را بنویسند و بیاورند.

در هر 4 کلاس هنوز حرف آخرم در دهان نچرخیده و ادا نشده است که بیشتر آن ها می پرسند آیا نمره دارد؟

این سوال یعنی اگر محض تفنن و تفریح است که هیچ؛ اما اگر محض نمره است که برویم!

می گویم اگر نمره داشته باشد، هدف من از طرح این پیشنهاد معلوم می شود یا شما برای انجام این کار، هدف پیدا می کنید؟ همگی می گویند قطعا ما برای بازدید از موزه ها دلیل و انگیزه خواهیم داشت!

دریغ و درد در دلم چنگ می زند. این ها همگی دانشجویان مقطع کارشناسی هستند و اگرچه رشته شان تاریخ و باستان شناسی و مرمت نیست، ولی بالاخره یک لیسانسه این مملکت هستند! حتی زیر نقاب دانشجویی و ژست تحصیلکردگی هم توجیه نیستند که باید به موزه بروند و آنجا را ببینند.

کلاس به پایان رسیده است و اعلام می کنم. این کار نه تنها نمره دارد که بخشی از امتحان پایان ترم است. به گمان خود توفیق اجباری نصیبشان می کنم، شاید خود راه بگویدشان که چگونه باید رفت!

آمدیم، تشریف نداشتید!

سال گذشته را به یاد می آورم؛ هفته پایانی اردیبهشت است. دانشجویانم طبق دستور کار هفته قبل می بایستی به یکی از موزه ها می رفتند و دلیل و نتیجه کارشا ن را کتبی و شفاهی در کلاس اولیه می دادند.

چند نفر را از روی لیس حضور و غیاب صدا می زنم یکی می گوید هفته پیش غایب بوده و برنامه را نمی دانسته و نرفته است. می پرسم قبلا چه؟ آیا تاکنون از موزه ای بازدید کرده است؟ آن را تعریف کند.

می گوید چند سال پیش در سفر به تبریز به مقبره الشعرا رفته اند، آن هم برای این که خانواده در هنگام اذان ظهر در آن حوالی بوده اند رفته اند که در مسجد نماز بخوانند و بعد هم چون آفتاب بوده و مقبره الشعرا همان بغل و همه هم می گفتند یکی از جاهای دیدنی تبریز است رفته اند داخل یک زیرزمین! که فقط تعدادی تابلو له دیوار داشته و مادرش در همان دقایق اول، گفته اینجا که چیزی ندارد، بهتر است برویم بازار سنتی تبریز تا ادویه و گل محمدی برای مربا بخریم!

می گوید نمی دانم آنجا موزه بود یا نه، چون زود بیرون آمدیم! حتی نمی داند چرا به آنجا می گفتند مقبره الشعرا!

دیگری صادقانه می گوید: حتی به این که چه موزه هایی وجود دارد و اگر روزی وقت کند، دلش می خواهد کدام یک را ببیند فکر نکرده است!

نظر بعدی می گوید به مجموعه کاخ سعدآّباد رفتم. چون فهمیدم آنجا غرفه های موسیقی اقوام و آش رشته و کارها و صنایع دستی برپاست .

کاخ ها خیلی زیاد بودند و حوصله بازدید نداشتم، ترجیح دادم از هوای باغ لذت ببرم. فقط از پادشاهانی که این گونه باغ ها را ساختند، تشکر می کنم لااقل یک جایی در این شهر، هوای خوب دارد و تعجب می کند که چرا با این که سال هاست در تهران است ولی تا به حال آنجا نرفته است.

بعد هم می گوید با چند نفر همراهم آش رشته خریدیم و وقتی آمدیم کنار یکی از دیوارهای باغ بشینیم و بخوریم، دیدیم کسانی قبل از ما و به زحمت روی دیوارهای سیمانی آن کنده اند که: ای پادشاهان و صاحبخانه های این کاخ ها آمدیم تشریف نداشتید!

با موبایل هم عکس گرفته و برایم آورده بود که نشان دهد از بازدیدش همین عکس و طعم آش رشته را درک کرده بود!

روز موزه، همه یاد ما می کنند

خودم قبلا برای روز جهانی موزه به مجموعه زیبا و باشکوه موزه ایران باستان رفته بودم و مسئول روابط عمومی آنجا گفته بود که حتی شما خبرنگاران و اهالی رسانه هم فقط سالی سک بار و برای همین مناسبت به موزه ها می آیید و عکس و خبر و گزارش تهیه می کنید و بعد هم می روید و پشت سرتان را نگاه نمی کنید در واقع کمتر رساله ای به موضوع موزه ها در طول سال می پردازد حق داشت و من حرفی برای گفتن نداشتم.

یک بار دیگر در سال 89 که منشور کوروش را برای نمایش کوتاه مدت از انگلیس به ایران اورده بودند، از دانشجویانم پرسیدم اگر شماها به کشور انگلیس بروید، آیا از موزه بریتانیا دیدن خواهید کرد؟ آیا آنجا از دیدن منشور کوروش که نماد بردباری و آزادیخواهی و بشردوستی ایرانیان است، دیدن خواهید کرد؟ همگی بالاتفاق گفتند نه برای منشور کوروش، بل برای رعایت ظاهر روشنفکری در سفر به اروپا به موزه می روند و ورودی آن رابه یورو یا پوند می پردازند و چند عکس هم در مقابل در ورودی آن می گیرند که به همه آشنایان و دوستان آشنایانشان حتی نشان بدهند.

من هم در ادامه این جواب آن ها گفتم حالا منشور کوروش برای 4 ماه در ایران است. بروید و منشور بزرگترین امپراطوری جهان را که «میراث همگانی همه انسان ها» است ببینید و از موزه ایران باستان نیز با دقت بازدید کنید و بعد بنویسید که تمدن ایران باستان تا پس از اسلام در هر دوره ای ، چه ها بر خود دیده است

به گمانم این بار برای دیدار از منشور کوروش حتمابه موزه ایران باستان می رفتند و جالب این که چند نفری رفته بودند و به قول خودشان یکی آن ها را برده بود طبقه بالا و منشور را نشان داده بود و بعد هم خودشان در طبقه پایین چرخیده بودند و انسان نمکی دیده بودند و زده بودند بیرون و نگاه تاریخی به اشیا را نفهمیده بودند یعنی چه؟

نفهمیده بودند داشتن چهارپایه خوراک پزی فلزی و زیورآلات ریز نقاشی شده در عصر آهن و سفال رنگی و لعاب داده شده در دوران باستان چه معنا دارد؟ نفهمیده بودند که داشتن موزاییک و کاشی و صندلی و سینه ریز و سنجاق سر و انواع ظروف پذیرایی هنرمندانه و تزیین شده نشانه چه سطحی از تمدن است و نفهمیده بودند سر ستون های شکسته و به تاراج رفته از حضور و هجمه بیگانگان بر رخ زیبای این سرزمین، چه سیلی دردناکی بر قلب تاریخ و فرهنگ ایران زده است!

این ها را نفهمیده بودند و من از روی همین «نفهمیدن» ها فهمیدم که موزه ای را که از پای بست ویران است، نمی توان با این کارها بزک کرد و ظاهر اصلاح نمود!

 

 

 

منبع: روزنامه اطلاعات - اردیبهشت 1394

بررسی و نوشته: وجیهه تیموری

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

موضوعات مرتبط : معماری موزه    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید