تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1178

میرداماد

پیشگفتار:

سید محمد باقر استرابادی معروف به میر داماد از دانشمندانی است که تاکنون چنانکه باید شناخته‏ نشده است.میر داماد از استادان فیلسوف نامی عصر اخیر ایرانی صدر الدین شیرازی معروف به صدر المتألهین‏ بوده و در اندیشه و آثار او مانند هراستاد صاحب‏نظر در اندیشه و آثار شاگردش اثر گذاشته است.

در خصوص دانشمند داماد استرآبادی تحقیقات زیادی انجام نیافته است و هرچند در بیشتر یا همه تراجم احوالی که‏ از زمان وی ببعد تألیف شده نام او آمده و قسمتی از آثارش ذکر گردیده، لیکن همه بصورت شرح حال و وقایع نگاری بوده و درباره شخصیت فلسفی‏ و آراء و نظرات علمی این دانشمند بررسی تحقیقی بعمل نیامده و حتی فهرست‏ کاملی از آثار او نیز در جایی بنظر نرسیده است از این گذشته درباره معرفی‏ آثارش گاه لغزشها در آثار نویسندگان تراجم بچشم میخورد.

محیط و زندگانی میرداماد

بحث پیرامون شخصیت و آثار و افکار دانشمندان صاحب ‏نظر بی‏ شک به تحلیل اوضاع اجتماعی و علمی و تربیتی آنان بستگی و ارتباط کامل‏ دارد، زیرا تأثیر عوامل مذکور در تکوین رشد و نمو فکر و اندیشه و شخصیت‏ ایشان نمی‏تواند مورد انکار و تردید باشد. بخصوص که مقصود بحث‏ تحقیقی و علمی درباره عقاید و افکار شخصیتی برجسته و صاحب‏ نظر باشد. بنابراین نگارنده را نیز از بحثی اجمالی در این امور گزیری نیست.

اوضاع سیاسی: پیداست که پس از انقراض دولت ساسانی و فتح‏ ایران بدست مسلمین تا زمانی که شاه اسماعیل سرسلسله سلاطین صفوی‏ توانست اساس یک حکومت واحد ایرانی بر پایه اشتراک مذهب و زبان‏ استوار سازد،بواقع ایران تحت حکومت اقوام اجنبی قرار داشت، لیکن‏ گاه ‏گاه سلسله‏های ایرانی کوچکی در قسمتی از سرزمین بزرگ و وسیع‏ امپراطوری ساسانی حکومتهای تا اندازه مستقلی تشکیل دادند.

 از همه مهمتر سامانیان و صفاریان و آل بویه را می‏توان ذکر کرد.علاوه بر این سلسله‏های‏ اجنبی دیگری که موفق بتشکیل حکومتهای مقتدری شده بودند مانند غزنویان‏ و سلجوقیان و خوارزمشاهیان که خلافت عباسی را نیز بواقع زیر نفوذ خویش داشتند، میتوان تا اندازه حکومتهای ایرانی محسوب داشت، زیرا هرچند از لحاظ فرمانروا ترک و تاتار بودند لیکن بواقع رجال و شخصیتهای‏ سیاسی و علمی ایرانی در دربار آنان چنان نفوذ و اقتداری داشتند که بواقع‏ چرخهای حکومتهای فوق بدست آنان می‏گردید. و بهمین جهت تمام‏ سلسله‏های مزبور را در تواریخ بنام سلاطین و سلسله‏های ایرانی ضبط نموده‏اند ولی با این همه تا پیدایش سلسله صفوی حکومت مستقل ایرانی کامل واحدی‏ نظیر حکومت باعظمت و قدرت ساسانی در ایران بوجود نیامد و در حقیقت‏ شاه عباس بزرگ بود که یادگار آن عهد عظمت و جلال ایران را زنده کرد.

تاریخ سیاسی این دوره که حدود نه قرن بطول انجامید بتفصیل مورد بحث‏ و بررسی مورخان وقایع‏نگار و عالمان و محققان جامعه‏شناس قرار گرفته و تحقیق‏ تفصیلی درآن‏باره نه تنها درخور این مقال نیست بلکه نیازی بدان تفصیل‏ نمی‏باشد و بهمین اندازه یادآور میشوم که حکومتهای ایرانی در این نه قرن از نژادهای اجنبی بوده و گاه‏گاه حکومتهای کوچک متعددی در نقاط سرزمین وسیع ایران امپراطوری ساسانی تشکیل شده بود که میتوان آنرا با تاریخ قرون وسطی اروپا مانند کرد و بواقع نوعی ملوک الطوایفی بر ایران حکمفرما بود، چنانکه در آغاز کار شاه اسماعیل صفوی در قلمرو وسیع ایران زمان‏ ساسانی عده پادشاهان و مدعیان سلطنت بسیزده تن میرسیدند. این پادشاهان‏ و سلسله‏های آنان عبارت بودند از:

1 - شروان شاه در شروان 2 - الوند بیگ آق قویونلو در آذربایجان‏ و قسمتی از مغرب ایران 3- مراد بیگ بایندر در یزد.4- سلطان‏ مراد آق قویونلو در قسمتی از عراق 5- رئیس محمد کره در ابرقو 6- حسین‏ کیای چلاوی در سمنان و خوار و فیروزکوه 7- پرناک در عراق 8 - قاسم‏ بیگ بن جهانگیر در دیار بکر 9-قاضی محمد و مولانا مسعود در کاشان‏ 10- سلطان حسین میرزای تیموری و فرزندانش در خراسان 11- بابر در افغانستان 12- شیبک خان در ماوراء النهر 13- ابو الفتح بیگ بایندر در کرمان.

شرح حال میر داماد: نام و نسب: فیلسوف فرزانه محمد باقر داماد فرزند میر محمد حسینی استرآبادی و دخترزاده محقق ثانی علی‏ ابن عبد العالی کرکی(م-940)است. القاب: برهان الدین، داماد، سید افاضل، شمس الدین، میر داماد، و در اشعار«اشراق» تخلص دارد. میر داماد در شرح صحیفه فرموده: و سید حسینی نسب و استرآبادی الاصل و اصفهانی المسکن و در خارج معروف به میر محمد باقر است. و داماد از القاب پدر اوست چه پدر او داماد محقق کرکی است و باین دامادی افتخار میکرده. چندی‏ این لقب برای پسر نیز استعمالگردید و بتدریج در مورد او شیوع پیدا کرد بطوریکه مستعمل فیه اولی آن متروک گشت. ازتاریخ تولد میر داماد آگاهی صحیحی نداریم جز اینکه سید طباطبائی مصحح کتاب « نخبة المقال فی اسماء الرجال » در صفحه 98 کتاب مذکور گوید: « تاریخ تولد محقق داماد رادر 969 هـ یافتم، ظفرت بتاریخ میلاده (میر داماد) فی‏ سنة  969». ولی درباره تاریخ وفات او گویا اکثریتقریب باتفاق تذکره نویسان آن را در سال 1041 هـ گفته‏اند.

تعلیم و تربیت روزگار او: عصر صفوی را باید عصر تبلیغ و ترویج مذهب شیعه نام نهاد زیرا در آغاز و انجام هرکاری نوعی از این‏ تبلیغ یافت میشد کوشش بر آن داشتند که دوستی خاندان حضرت علی در نهاد مردم گذارده شود و بخشی از سرشت آنان گردد. آشکار است که‏ این کار در مکتب و مدرسه و مسجد بهتر انجام مییافت، کسانیکه در دانش تفسیر و حدیث و خبر و فقه دستی داشتند مورد توجه شاه و بزرگان‏ واقع میشدند، تعلیم و تربیت بر اساس تبلیغ و ترویج مذهب شیعه‏ نهاده شد. کتابهای مدح و منقبت چهارده معصوم رواج یافت. گویندگان‏ و نویسندگان آثار خود را بر این پایه نهاده ازاین‏رو بیشتر دانشجویان‏ بکسب دانشهای تفسیر و حدیث و فقه پرداختند و بازار فلسفه و منطق‏ و طب و ریاضیات رو بکسادی نهاد ولی کم و بیش کسانیکه استعداد کافی‏ داشتند و از مردم روشن آن روزگار بشمار میآمدند از علوم عقلی دست بر نداشتند و در برابر مجلسی و شیخ حر عاملی و محقق کرکی و جز آنان میر داماد و صدرای شیرازی و ملا محسن فیض و مانند آنان مدارج عالی‏ دانش‏های عقلی را پیمودند. باری روش تعلیم و تربیت بسیار سخت و مشکل بود و تنها کسانی که استعداد داشتند بسر منزل مقصود میرسیدند.

کودکان تقریبا از بازی و تفریح ممنوع بودند و از صغر سن میبایستی کتب‏ مشکل عربی را بخوانند و موضوعات مجرد را که فهم آن دشوار است به‏ حافظه سپارند و همینکه به ده دوازده‏ سالگی رسیدند معمولا خانواده خود را ترک کنند و به غربت روند، با فقر و مسکنت بسازند و سرما و گرما و گرسنگی را تحمل بنمایند و چشمان خود را فدای مطالعه در متون بد خط و حواشی پیچ در پیچ در روشنائی پیه‏ سوز یا ماه کنند.

با توجه بنوع تعلیم و تربیت، دانشمند داماد که هم از طرف پدر و هم از طرف مادر با دانش و دانشمندان ارتباط داشته تحت تأثیر همان محیط قرار گرفته است. آموزش‏ سخت و دشوار و تعصبها و فشارهاست که وی در نگارشها و عبارتهای‏ مؤلفات خود نشان داده و دشوارنویسی را تا جائی رسانید که برای او داستانها و مضمونها گفته‏اند، بررسی و تحقیق در احوال و آثار دانشمندان نشان‏ میدهد که برنامه تحصیلی و کتابهای درسی عصر صفویه بشرح زیر بوده‏ است: کتاب شفا که بنا بنوشته صاحب ذریعه سید احمد عاملی بخش برهان‏ آن را نزد داماد خوانده است، اشارات،قانون، اسباب، مفتاح العلوم، مواقف و نیز برخی از آثار دانشمند داماد در روزگار خودش از برنامه‏های درسی‏ بود مانند: السبع الشداد، الایقاظات، شرعة التسمیه و غیره. کتابهای فقه‏ و اخبار و تفسیر این دوره به مؤلفات خاص شیعه در این دانشها اختصاص‏ یافت، و خلاصه هدف برنامه تحصیلی در خانه و مکتب و مدرسه، ایجاد محبت نسبت بحضرت امیر(علی بن ابی طالب ) و یازده فرزندش یعنی‏ پیشوایان شیعه بود. و درین عصر فقه مذاهب چهارگانه از میان رفت. و تنها فقه شیعه بر اساس کتب اربعه حدیث مورد بحثو تحلیل قرار گرفت. این چهار کتاب که از پیش موجود بود عبارتست از:

1- کتاب من لا یحضره الفقیه تألیف محمد بن علی بن بابویه (م-381 )

2و3- استبصار و تهذیب الاحکام تألیف محمد بن حسن طوسی ( م-460 )

4- کتاب کافی تألیف محمد بن یعقوب کلینی (م-329 )

روزگار کودکی و دوران تحصیل: داماد که از خاندان علم و دانش بود از همان آغاز کودکی بکسب علوم اشتیاق ورزید و از خود لیاقت نشان داد،صاحب عالم‏آرا گوید:در صغر سن در مشهد مقدس‏ معلی در خدمت مدرسان و افاضل سرکار فیض آثار اکتساب علوم نموده در اندک زمانی ترقی کرد.مع الوصف از دوران و آغاز تحصیل وی اطلاع کافی در دست نیست و همینقدر میدانیم که در سن کمتر از بیست‏سالگی‏ اهل فضل بوده و با ارباب دانش رفت و آمد داشته چنانکه در مشرق الانوار خود را می‏ستاید: " بیست بود سال بدور قمر لیک بدانش ز خرد پیرتر .

تقی الدین محمد بن شرف الدین علی حسینی در خلاصة الشعراء خود آورده که: داماد در کودکی در مشهد مقدس بکسب علوم اشتغال می‏ ورزید و با صغر سن کتب مهم فلسفی چون اشارات و شفا را خواند و در فلسفه و دیگر علوم آثاری بوجود آورد و سپس در قزوین به تدریس اشتغال‏ یافت و در آنجا به اردوگاه معلی آمد و از آنجا بکاشان رفت و چندی در آنجا ماند و سرانجام به اصفهان آمد و در آنجا رحل اقامت افکند.

اخلاق و رفتار: داماد بحدت فهم وجودت طبع اتصاف داشت‏ و دارای حافظه‏ای قوی و فوق العاده بود و بطوری که نقل شده حافظه وی‏ بمرتبه‏ای بود که از اول حال در مبادی نشو و نما هر نقد عیاری که به خازن‏ طبیعت سپرده در حفظ آن شرط امانت بجای آورده فلسی از آن خازن‏ طبیعت وقاد فیلسوف دوران فوت نشده است (عالم‏آراء عباسی). وی‏ در طاعت و تقوی و عبادت درجه عالی و رتبه بس متعالی داشته خلاصه‏ اوقاتش صرف مطالعه و مباحثه و عبادات الهیه شده و در تعبدات بنهایت‏ رسیده و قرآن مجید را بسیار تلاوت میکرده و در هرشب پانزده جزو قرآن میخوانده است. ( به هدیة الاحباب قمی و عالم‏آراء عباسی و قصص‏ العلماء رجوع کنید. )

استادان: تا آنجا که بررسی شده از استادان میر داماد این چند تن‏ را میشناسیم:

1- شیخ عبد العالی کرکی که دائی داماد است و داماد از او اجازه داشته، صدرای شیرازی در اسناد اجازه خود گوید: سیدی و سندی المسمی‏ بمحمد و الملقب بباقر الدماد.....عن استاده و خاله المکرم المعظم الشیخ‏ عبد العالی.....عن والده.

2- فخر الدین محمد حسینی استرآبادی معاصر شاه تهماسب‏ صفوی(918-984): بنوشته اسکندر بیگ از بزرگان سماک استرآباد بود و از فحوای کلام وی مستفاد میشود که میر داماد مجلس درس او را دریافته ولی از لحاظ زمان هم‏طراز او نبوده است. وی را در مقابل‏ محقق خفری محقق فخری می‏گفته‏اند.

3- سید نور الدین بن علی ابی الحسن عاملی شاگرد شهید ثانی.

4- از بررسی در پاره‏ای از کتابها مانند خلاصة الشعراء و ذریعه‏ و فهرست دانشگاه بدست می‏آید که تاج الدین حسینی صاعد بن شمس الدین‏ طوسی گویا از استادان محقق داماد بوده،داماد مقام او را بس بلند میدانسته‏ و او را بسیار می‏ستاید، در میان مجموعه‏ای که اکنون در دانشگاه است داماد درباره او بعظمت و بزرگی یاد کرده است. ( به کتاب مورد بحث و ذریعه‏ ج 7-و فهرست دانشگاه ج 9-804 رجوع شود. )

5- شیخ عز الدین حسین بن عبد الصمد پدر شیخ بهائی.شیخ‏ اسد الله کاظمینی در مقابیس گفته که داماد از مشار الیه اجازه داشته است.

شاگردان: شاگردان داماد بسه دسته تقسیم میشوند:

1- گروهی از آنان بطوری شناخته شده‏اند که نیازی به معرفی ندارند مانند مولی صدرای شیرازی و مولی خلیل قزوینی و چند تن دیگر.

2- این گروه که گویا عده آنان از دو دسته دیگر بیشتر است‏ کسانی هستند که در شهرت بپایه گروه نخستین نمیرسند ولی کم و بیش‏ آثار و احوالشان در تذکره‏ها یاد شده است مانند مولی شمسای گیلانی و سید احمد عاملی و جز آنان.

3- این دسته کسانی هستند که یا شناخته نشده‏اند و یا اینکه اگر شرحی درباره آنان داده شده بقدری کوتاه است که بخوبی زندگی ایشان را روشن نمی‏سازد مانند میر منصور گیلانی و عبد الغفار گیلانی و جز ایشان،

زبان و سبک نگارش

صاحب اعیان الشیعه گوید: او آثاری جاودانی در فلسفه و اصول‏ دین و فقه و غیره دارد. ویدر بعضی مؤلفاتش عبارات روان و بدون‏ تعقید دارد ولی در برخی دیگر از مؤلفات عبارات معقد و پیچیده و گاه لغات‏ و عناوین غریب و منحصر بخود دارد.

محدث قمی گوید: آنکه در کلمات محقق داماد عبارات رشیقه‏ و لغات غریبه غیر مأنوسه بسیار است و فهمیدن کلمات آنجناب هنر است‏ چنانکه در یکی از مکاتیب خود برای بعضی از اجلهء علماء نوشته و من صورت‏ آن مکتوب را نقل میکنم وی فرموده:عزیز من جواب است این نه جنگ است‏ کلوخ‏انداز را پاداش سنگ است « رحم الله من عرف قدره و لم یتعد طوره » نهایت مرتبه بی‏حیائی است که نفوس معطله و هویات هیولانیه در برابر عقول مقدسه و جواهر قادسه بلاف گزاف و دعوی بی‏معنی برخیزند. اینقدر شعور باید داشت که سخن من فهمیدن هنر است نه با من جدال‏ کردن و بحث نام نهادن.

خط و نشانیهای او: آنچه از خط او بنظر رسیده عبارت است از:

1- جنگی در پیرامون مسئله‏های گوناگون در نزد یکی از فرزندان او که اکنون حیات دارد.در پایان هریادداشت نشان م.ح.ق آورده است.

2 - نسخه از اعتقاد الحکماء بخط میر داماد در اختیار پروفسور هانری کربن میباشد.

3 - اجازه او بسلطان العلماء و حاشیه‏های گوناگون بر کنار کتابهای ابن سینا که همه در کتابخانه مرکزی دانشگاه است و ما در معرفی آثار وی بپاره‏ای‏ از آنها اشاره خواهیم کرد.

شخصیت علمی و اجتماعی: موقعیت علمی و اجتماعی میر داماد تا جایی است که میتوان درباره او رساله جداگانه‏ای نوشت. آوازه دانش این فرزانه فیلسوف عصر صفوی نه تنها در میان‏ خواص بلکه در عوام طنین‏انداز شد و سالهاست که او را ضرب المثل‏ دانش قرار میدهند.وی در علوم معقول و منقول سرآمد روزگار خود گردید مجلس او ساحت آمال طلبه علوم و لمعات کوکب آفتاب مثالش بر همه‏کس تابید. در آغاز خراسان را برای کسب دانش انتخاب نمود و یک‏ چندی در آن نواحی به فراگرفتن علوم و فضایل اشتغال ورزید پس از تکمیل‏ مراحلی به قزوین رهسپار شد و همواره در مسیر خود لحظه‏ای از مطالعه و و مباحثه خالی و لمحه‏ای اوقات شریف ببطالت نگذاشت پس از مدتی اقامت‏ در قزوین عزم کاشان نمود و از آنطریق باصفهان وارد گردید و این در روزگار شاه عباس یکم (985-1038)بود.

 او پس از ورود باصفهان مورد توجه شاه عباس و شاه صفی قرار گرفت. داماد از مرگ شاه تهماسب‏ (5-984) تا سال 1025 بمباحثه پرداخت و بیشتر آثار خود را در سالهای‏ 1015-1025 نگارش داد. مدتی در اصفهان در محضر میر فخر الدین سماک‏ استرآبادی کسب فیض نمود و با سایر دانشمندان و افاضل درگاه شاهنشاهی‏ مباحثات و مذاکرات برقرار ساخت و با شیخ بهائی نیز آمیزش داشت.

 میر ابو القاسم فندرسکی(1050) و میر محمد باقر طالبان استرآبادی با او معاصر بودند، گاهی به نظم اشعار تمایل پیدا میکرد و اشعاری عربی و فارسی می‏سرود. وی در غزل و قصیده و مثنویات داد سخن داد و مثنوی را از حکیم نظامی‏ پیروی نمود و مانند مخزن الاسرار او مشرق الاسرار بساخت، از منظومات خوب او این رباعی است که در نعت حضرت خاتم الانبیاء در رشته بلاغت‏ انتظام داده:

ای ختم رسل دو کون پیرایه تست‏

افلاک یکی منبر نه پایه تست‏

گر شخص ترا سایه نیفتد چه عجب‏

تو نوری و آفتاب خود سایه تست

داماد نه تنها در فلسفه بلکه در بیشتر دانشهای روزگار خود دست‏ داشت. در علم لغت گوی از میدان صاحب قاموس و صحاح ربوده در علوم عربیت حیاضت ارباب نموده و در فصاحت و بلاغت و انشاد و انشاء عصر خود سرآمد اهل زمان و در حدیث و فقه فایق بر همگان و در علم‏ رجال از اکامل رجال و در علم ریاضی بجمیع اقسام متفرد وحید، در مقال‏ و در اصول حلال عویصات و اعضال و در علم تفسیر قرآن اعجوبه زمان‏ بود و در همه آنها کتاب یا رساله نگاشته و از این رو آن جناب خود را معلم‏ میدانسته، وی در پاره‏ای از تألیفات فارابی و ابن سینا را بعنوان (قال شریکنا فی التعلیم و قال شریکنا فی الریاسة) و بهمنیار را بعنوان (قال تلمیذنا بهمنیار)میآورد. گویند که داماد به ملا عبد الله تونی گفته که امروز بر علما فخر کن و بگو کلام میر را فهمیدم و همیشه میگفته که بعد از من این عرب- بچه (یعنی شیخ بهائی) خواهد میدانی واکرد. گفته شده که شاه عباس‏ از میر داماد خواهشمند شد که فکری کرده تا طریق موم و عسل نمودن‏ زنبور محسوس شود.

 میر گفت که برای مگس خانه‏ای از شیشه بنا کردند و مگس را در آن شیشه جای داد و در میان مجلس گذاشتند تا ببینند که چه‏ میکند ناگاه شیشه را تار کرد و مشغول بیتوتت و عسل گردید و این مجهول‏ بمجهولیت باقی ماند. برخی درباره او نویسند که او از باهوش‏ترین‏ برگزیدگان علوم اصول و فروع بود شاه عباس از وی میترسید که مبادا بر وی بشورد و چند بار خواست که او را آزار کند ولی نتوانست، میر داماد بارها با شاه صفی بنجف رفت و در آخرین سفر که در سال 1041 واقع شد در میان راه کربلا و نجف درگذشت.

 از بررسی گزارشهایی که دربارهء داماد داده شده بخوبی بدست میاید که موقعیت اجتماعی او نیز فوق العاده‏ بوده محبوبیت بیش از حد تصوریکه داماد بدست آورده شاه عباس و دستگاه‏ باعظمت او را بر این داشت که از او ملاحظه کنند.فلسفه توأم با دانش- های گوناگون اسلامی و اخلاق و رفتار و تربیت مذهبی و مؤدب بودن به‏ آداب دینی دانشمندان روزگارش را بر این داشت که در مقابل او خضوع‏ نموده و بجلال و عظمت او معترف گردند و هرگاه سخنی بگوید پسند خود قرار دهند و فتاوی را با بامضاء و تصحیح او رسانند و در اصول اعتقادی‏ و علمی او را بزرگترین مرجع دانند بویژه که مفتی سپاهان از شاگردان او بوده است.

شرح مؤلفات و آثار میر: در خصوص آثار دانشمند داماد استر- آبادی چنانکه اشارت رفت فهرست تحقیقی و جامعی تاکنون جمع‏آوری نشده‏ است و در هرکتاب یا فهرستی که از او ذکری شده برخی از آثار او را آورده- اند که گاه خالی از لغزش نبوده.

قبسات: مشهورترین اثر میر داماد

میر داماد در این کتاب پیرامون حدوث و قدم عالم سخن گفته و در آن اندیشه نوین فلسفه(حدوث دهری و سرمدی)خود را پابرجا نموده‏ است.وی در دیباچهء قبسات گوید یکی از یاران از من خواست تا در این‏ مشکل(حدوث و قدم عالم)که دلیلها و برهانهای گوناگون متناقض بر آن آورده شده و ابن سینا دربارهء آن گفته که مسألهء حدوث و قدم عالم از هر دو سو جدلی بوده و برهان‏پذیر نیست-اندیشیده و نظر خود را بازگویم.

سید داماد قبسات را در 1034 بپایان رسانیده و جمله«کوکب‏ الحق وامض»ماده تاریخ فراغت است در صورتیکه قاف کلمهء حق بدون‏ شده(یک قاف)در حساب بیاید.عبارت یادشده بخشی است از یک‏ بیت از شعرهایی که مؤلف بمناسبت پایان یافتن قبسات سروده و در آخر آن ثبت کرده که اکنون مینگرید.

کتاب کنور بدافی سماء حوی کل باب من العلم غامض‏ اذا کنت للحق تبغی سبیلا فها طود برهانه فیه ناهض‏ فان شئت و رخ علی لمح وامض‏ و ان شئت قل کوکب الحق وامض قبسات در سال 1315 در ایران بمباشرت و کوشش شیخ محمود بروجردی با چندین رساله دیگر از مؤلف و دیگران بچاپ رسیده.

نسخه‏های خطی:

1 - نسخه‏ایست در کتابخانه مدرسه سپهسالار بخط عبد المطلب بن‏ شاه منصور یزدی که آنرا در سال تألیف 1034 نوشته و بر کنار این نسخه‏ حاشیه‏هایی با نشان(منه مد ظله العالی)آمده است.(ذریعه ج 17-32)

2 - نسخه‏ای از قبسات به خط صدرای شیرازی در نزد صاحب‏ روضات بوده و در روضات از آن یاد میکند و میگوید:حاشیه‏هایی از ملا صدرای شیرازی بخط خودش در این نسخه نوشته شده و این هنگامی بوده‏ که صدری قبسات را نزد داماد میخوانده است(ذریعه ج 32 -17 )

منابع:

الف- خامنه ای، سید محمد،میرداماد(چاپ اول)، بنیاد حکمت اسلامی صدرا، تهران، بهار 1384.        
ب- موسوی مدرس بهبهانی، سید علی، حکیم استرآباد میرداماد(چاپ دوم)، انتشارات
دانشگاه تهران، تهران، تابستان 1377.

ج- حسینی خواه، میرتقی الدین، فرهنگنامه مفاخر استرآباد و جرجان(چاپ اول، جلد اول)، نشر پیک ریحان، گرگان، 1384.        
د- معطوفی، اسدالله، تاریخ فرهنگ و ادب گرگان و استرآباد(چاپ اول)، مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پدیده، گرگان، 1376.

و- واله داغستانی، علیقلی، تذکره ریاض الشعراء(جلد اول)، تصحیح: ناجی نصرآبادی، سید محسن، انتشارات اساطیر، تهران، 1384.       
ه- طهرانی، آقابزرگ، الذریعه الی تصانیف الشیعه(چاپ سوم)، نشر دار الاضواء، بیروت، 1403ه.ق.

 

 

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

استان مرتبط : گلستان  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید