Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :792

میرزا مهدی خانشقاقی (ممتحن الدوله)

نام اثر: حیاط شاهی مدرسه سپهسالار قدیم

ثبت تاریخی 411


مدرسه سپهسالار قدیم از بناهای دوره ناصرالدین شاه قاجار است، بانی آن مرحوم میرزا محمدخان سپهسالار است. ساختمان این مدرسه زیبا و معتبر شامل جلوخان وسیع، سردر، دو مناره کاشیکاری، هشتی، صحن مفرح، حجره های دو طبقه با ستون های سنگی زیبا و دو مدرس و شبستان ممتاز است.

در سر در مدرسه آثار دو پشت بغل از کاشیکاری زیبا باقی مانده است. همچنین کتیبه ای به خط نستعلیق درشت قلم سفیدرنگ بر روی خشت کاشی لاجوردی نقش شده است، قسمتی از این کتیبه تاریخی ریخته شده و از آنچه باقی است چنین مستفاد می شود، که ساختمان مدرسه در عهد ناصرالدین شاه قاجار به وسیله میرزا محمدخان سپهسالار به اهتمام میرزا نصراله اتمام یافته است. در دالان این مدرسه حجره هایی ساخته شده، صحن آن بسیار مفرح و نمونه کاملی از معماری مدارس دوران قاجار و قرن سیزدهم هجری قمری است.

در اطراف صحن و مدرسه گذشته از حجره های دو طبقه و ایوان ها که متکی به ستون های سنگی است تزیینات زیبایی از کاشیکاری باقیمانده است. این دو مدرسه دارای دو مدرس و شبستان وسیع می باشد که در مقابل یکدیگر قرار گرفته اند. گذشته از کتیبه تاریخی سردر کتیبه منظوم مفصلی در روی خشت کاشی در سه بدنه شبستان و مدرس مدرسه نصب شده است، مفاد کتیبه منظوم شامل ساختمان مدرسه به نام سپهسالار است.

در کتاب دایره المعارف بناهای تاریخی ایران در دوره اسلامی 2 مساجد، صفحه 111 و 112 به کتیبه های موجود در مسجد و به عبارات الحقیر الفقیر المذنب غلامرضا و خیرالحجاج حاجی ابوالحسن معمار خاصه عمل کارخانه استاد علی اکبر 1298 و استاد جعفرخان معمار باشی کاشانی 1312 اشاره نموده است.

میرزا مهدی خانشقاقی

«اولین آرشیتکت ایرانی در سال 1263 هجری قمری مطابق با 1223 شمسی (1844 میلادی) در تهران متولد شد و پس از چند سال تحصیل  در مکتب سر خانه و مدرسه جدید تاسیس دارالفنون، در سال 1276 هجری قمری مطابق با 1236 شمسی (1857 میلادی) به سبب روابط خانوادگی به دستور شخص ناصرالدین شاه با اولین هیئت محصلان ایرانی به پاریس اعزام شد و بعد از اتمام تحصیلات متوسطه و اخذ گواهینامه مهندسی معماری از مدرسه تورمان سوپیور دوپاری و دانشکده معماری (اآرشیتکتور) پاریس در سال 1243 شمسی (1764 میلادی) به ایران بازگشت مخارج تحصیل او به موجب گزارش میرزا ملکم خان به ناصرالدین بالغ بر سیصد تومان شده بود.

خود او در خاطراتش می نویسد:

از جمله ده دوازده نفر از شاگردان را در بندر دیپ در شمال فرانسه به مدرسه سپرد که از جمله یکی از ایشان این بنده بود. قریب دو سال در این مدرسه بودیم و همشاگردیهای  بنده بودند: میرزا زین العابدین خان غفاری شریف الدوله، میرزا نظام مهندس الممالک غفاری، میرزا جهان برادر مرحوم بصیر الملک، میرزا عیسی خان گروسی، میرزا اسمعیل برادر میرزا ابراهیم خان نائب الوزرا عمومی، میرزا حسن خان مدحت السلطنه، عباسقلی خان اعتماد نظام، آقاخان خوئی ابریشم ساز، میرزا احمد گروسی پسر حکیم باشی و مجیدخان پسر حاجی محمد خان صائب الدوله، این گروه دانشجویان ایرانی به سرپرستی جناب غفران ماب حسنعلی خان (امیرنظام) وزیر مختار ایران در فرانسه از ایران خارج شده و از  طریق روم و ترابوزان به فرانسه وارد گشته اند که مسئول سفر آنها آجودان وزیر مختار به نام مرحوم علی آقای دینبلی بوده اند که به محض ورود به پاریس به مسبو شد سکو معرفی و معزی الیه آنها را به مدارس ابتدایی شهرهای فرانسه تقسیم نموده است.

میرزا مهدی خان مهندس بعد از دوسال تحصیل مقدماتی به پاریس آمده و پس از شش ماه امتحان ورودی را گذراند و وارد: «کول سانترال دزآرت امانوفاکتور» (مدرسه مرکزی هنر و صنایع ساخت) شد و بعد از سه سال با دیپلم مهندسی راه و پل سازی فارغ التحصیل شد.

25

مهدی خان می نویسد که دانشجویان می بایست برای ورود به سال دوم، پروژه عملی نقشه مریض خانه ای را به طور کامل ترسیم کنند که او در نقشه های ارائه شده وضعیت اتاقهای بیماران و ملاحظه حفظ الصحه، مخزن آب و رختشوی خانه و حمام و اتاق های اطبا و جراحی، آشپزخانه و نماهای این بنا و نمایش باغ و غیره را کشیده بوده است، به طوری که اگر به دست مقاطعه کار داده می شد، نیازی به حضور مهندس آرشیتکت نباشد.

دیگر اینکه: کاغذ نقشه کشی می بایست روی تخته های مخصوص با یک ذرع و نیم طول و سه چارک عرض چسبیده شود و پس از اتمام آن می بایست ورقه کاغذ را از روی تخته ها بردارند و امضا کنند و با یک مبسوط راجع بدان تسلیم ممتحن کنند که او نیز جزء به جزء آن را رسیدگی می کرد و نمره می داد تا درجات فضل  هر یک از دانشجویان معلوم شود.

بعد از مراجعت از فرانسه با مشکلات خانوادگی ناشی از فوت پدر و کینه زن پدر و مسائل دیگر رو به رو شد. مدت ها را بدون شغل و بی پول و با وضع مالی اسفناک سپری کرد و تا پانزده سال کسی کار طراحی ساختمان به او رجوع نکرد. کار به جایی رسید که مجبور شد به صورت عمله روزمزد به طور ناشناس در ساختمان های خصوصی به کار مشغول شود تا اینکه روزی در سر ساختمانی مشغول سنگکاری بود که کالسکه میرزا سعیدخان (وزیر امور خارجه وقت) از آنجا گذش. ناگهان چشم وزیر به او افتاد و او را شناخت زیرا پدر میرزا مهدی خان در زمان حیات نایب وزیر بود. فورا کالسکه را نگه داشت و پیشکار خود را فرستاد و با اصرار او را با خود برد و بعد از اینکه دستور تهیه لباس و بقیه ملزومات را به پیشکار داد. امر کرد که فردا صبح حاضر باشد تا به حضور ناصرالدین شاه قاجار برسند. فردای آن روز صبح طی تشریفاتی در بیرون شهر به حضور رسید.

این معمار [نقشه] مجلس شورای ملی سابق، مسجد سپهسالار، پارک اتابک و قصر فیروزه را تهیه نموده است.

 

 

منبع: کتاب معماران ایران

بررسی و نوشته: زهره بزرگ نیا

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید