تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1778

برای نجات معمار و معماری فردا دیر است

گفتگو با ساناز افتخار زاده :

انسان هزاران سال با درک طبیعی از محیط و نیازهای خود به خلق معماری های عالی و شهرسازی همسان با محیط زیست پرداخته است . متاسفانه در قرن اخیر شاهدیم که با برتری یافتن فناوری بر هنر تبدیل معماری به تجارت و رویکردهای جدایی فرم از معنا مردم در دریافت ها و ادراک طبیعی خود نیز دچار تردید شده اند . بطوریکه چیستی مفاهیمی بدیعی چون هویت ، فرهنگ ، زیبایی و نیازهای ادراکی - شناختی مورد پرسش واقع می شوند متاسفانه متفکران معماری ما پاسخی برای این پرسش ها ندارند چون آنها که هنوز بطور طبیعی این مفاهیم را درک می کنند ، در کلی گویی و توصیف باقی می مانند و نمی توانند راهکار روشنی برای عمل به دست دهند و آنها که همنوا با جریان های روز فرم گرایی تولید ساختمان را آسانتر یافته اند . ترجیه می دهند که به انکار و تحقیر این مفاهیم بپردازند . اما نتیجه این هر دو امروز در شهرهای ما آشکار شده است .

در رابطه با معماری امروز و نقش سازمان نظام مهندسی ساختمان در اعتلای معماری با ساناز افتخارزاده کارشناس ارشد معماری دانشگاه شهید بهشتی و عضو هیات رئیسه گروه تخصصی معماری سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران در دوره پنجم گفتگویی انجام داده ایم که قسمت اول آن را می خوانیم .

در ابتدا لطفا در مورد تصمیمات و قوانین جدید سازمان نظام مهندسی در خصوص معماری توضیح بفرمایید .

در خصوص تصمیمات جدید می توان به ارجاع کار نظارت از طریق سازمان به مهندسان ذیصلاح ، اجرایی شدن ماده 33 ، پیگیری خروج آثار ارزشمند تاریخی از فهرست ثبت سازمان میراث فرهنگی توسط احکام دیوان عدالت اداری و چاره جویی در این خصوص با تشکیل کمیته ای متشکل از نهادهای مختلف شهرداری ، شورای شهر و سازمان میراث فرهنگی ، افزایش جلب مشارکت اعضا از طریق تشکیل کمیته نظام پیشنهادات و تلاش در جهت تنظیم شرح خدمات مهندسان اشاره کرد .

به نظر شما چه چالش های اساسی در معماری معاصر کشور وجود دارد و راهکار حل آن چیست ؟

متاسفانه ضعف آموزش معماری در دانشگاه ها ، وضعیت اقتصادی ناپایداری که خانه و فضای زیستی را به ملک و سرمایه و در نتیجه ارزش معماری را به تجارت کاهش داده است ، عدم وجود متولی برای کنترل کیفیت فضاهای معماری موجب بی کیفیتی ویژگیهای بارز معماری در حال حاضر شده است . از سویی مسئولان بلند پایه کشور خواهان بازیابی الگوهای معماری ایرانی - اسلامی هستند ، در مقابل نماهای آلومینیومی گسترش می یابند ! بافت های تاریخی و ارزشمند به نام بافت فرسوده منهدم می شوند و بدون هیچ حسابی به واسطه طرح تفصیلی جدید شهر تهران تراکم ساختمان های اداری و تجاری افزایش می یابد .

بر خلاف تمام شهرهای پیشرفته دنیا در اینجا برای هویت سازی ، حفظ محله و همسازی نماهای ساختمانی وجود ندارد . هرکس به سلیقه شخصی و به میل خود می تواند نمای ساختمانش را که در واقع متعلق به شهر است نه مردم به هر شکل و با هر مصالحی بسازد .

تنها راه چاره آن است که نخست در سطح عموم جامعه چنان چه اطلاع رسانی و فرهنگ سازی شود که مردم نسبت به حقوق شهروندی و تاثیر ژرف معماری بر کیفیت زندگی خود آگاه شوند و دوم آن که بودجه های پراکنده دولت که اکنون صرف تحقیقاتی می شود و نتیجه آنها همواره در قالب نوشته های غیر کاربردی در بایگانی ها خاک می خورد صرف تشکیل گروه های منسجم از متخصصان واقعی و کسانی که به معماری و فرهنگ این سرزمین متعهد هستند در هر استان شود که مطالعه و باز تعریف الگوهای معماری هر استان را در قالباتی نوشته های غیر کاربردی در بایگانی ها خاک می خورد صرف تشکیل گروه های منسجم از متخصصان واقعی و کسانی که به معماری و فرهنگ این سرزمین متعهد هستند ، در هر استان شود که مطالعه و بازتعریف الگوهای معماری درخور هر استان را با توجه به اقلیم ، شرایط زمین شناسی ، باستان شناسی ، مصالح بوم آورد ، فرهنگ و باورهای آن تعریف می کنند و راهبردهای عملی برای اقدام سریع ارائه دهند وگرنه به سرعت به جایی رسیم که باید دسته جمعی کلان شهرهای ایران را به سوی بیابان ترک کنیم !

سازمان نظام مهندسی در اعتلای حرفه معماری و ارتقای کیفیت معماری چه تاثیری دارد ؟

به جز اشارات کلی که در قانون نظام مهندسی ساختمان آمده است ، مقررات ملی ساختمان نظری بر چگونگی معماری و کنترل کیفیت آن ندارد . این مقررات به توضیح قوانین و شرایط ساخت و ساز و توصیه هایی برای کاربرد صحیح استانداردها و مصالح می پردازد اما قادر نیست کیفیت معماری را تضمین نماید . هر چند که سازمان نظام مهندسی با اطلاع رسانی و برگزاری همایش هایی نظیر همایش اخیر که در اردیبهشت ماه با عنوان (خانه خوب ، زندگی خوب ) برگزار شد تا حدودی سعی در اطلاع رسانی در خصوص کیفیت ساختمان سازی کرده است . اما به نظر نمی رسد که در کل این سازمان خود را متولی اعتلای کیفیت معماری نمی داند .

در خصوص حرف نیز باید گفت : زمانی که به عنوان مهندس معمار فارغ التحصیل می شویم به حکم خرد یا انتظار داریم که بطور مستقلانه به فعالیت بپردازیم و کار ما توسط جامعه و مردم قضاوت شود ، یا اگر ملزم به عضویت در سازمانی و گردن نهادن به قوانین آن شدیم مورد هدایت و پشتیبانی آن نیز قرار گیریم . در ایران وضعیت جالبی وجود دارد . معماران باید از طریق سازمان نظام مهندسی و در واقع توسط وزارت مسکن و شهرسازی - که اخیرا با تغییر نام به راه و شهرسازی هر چه بی ارتباط تر به موضوع مسکن و معماری شده است - با شرکت در آزمونی که به هیچ وجه قبولی در ان متضمن تسلط بر طراحی و نظارت نیست و شرکت در کلاس هایی برای ارتقای پایه که مفاد آن کمترین کمکی به ارتقای سطح دانش نمی کند ، سهمیه بندی و درجه بندی شوند و از سوی دیگر این سازمان کمترین وظیفه ای برای دفاع از حقوق معماران ، حفظ جایگاه معماری ساختمان استان تهران در سطح جامعه و ارتقای کیفیت معماری در کشور بر عهده ندارد ! بدین ترتیب نه تنها شرایطی برای بهبود وضعیت طراحی و بهبود کنترل کیفیت ساخت فراهم نمی آید بلکه بر عکس با بی توجهی به وظیفه اصلی معماران که طراحی و خلق فضاهای کیفی است عملا طراحی به نقشه کشان و غیر متخصصین واگذار شده است و نقش معماران در ساخت و ساز به برگه فروشی و امضاء فروشی چون واسطه هایی بی ارج تشکیل یافته است .

در مواجهه با این وضعیت شما چه موضعی اتخاذ کرده اید ؟

به منظور اصلاح چنین وضعیتی بود که دو سال پیش طی ائتلافی چهار نفره در انتخابات دوره پنجم هیئت رئیسه گروه تخصصی معماری وارد سازمان نظام مهندسی شدیم و بلافاصله در قالب ظرفیت های قانونی موجود به تکاپو برای ایجاد فرصت هایی برای مهندسان پرداختیم . شاید از آنجا که خود در این سازمان مشغول به فعالیت هستم برخی من را ملزم به دفاع از آن بدانند اما باید تاکید کنم که من با وعده دفاع از حقوق معماران با رای ایشان به عنوان عضو هیئت رئیسه گروه معماری انتخاب شدم ، نه انتصاب . بنابراین در هر حال خود را موظف به اجرا وعده هایی که داده ام می دانم .

مهم ترین مواردی که مورد توجه ما بود اصلاح و پیگیری طرح نظام نامه معماری برای گروه تخصصی معماری بود که از زمان دوره سوم مطرح شده ، مسکوت مانده بود . همچنین ایجاد کمیته ای حقوقی برای دفاع از حقوق معماران ، تغییر شرایط ورود به حرفه و ارتقای کیفی دوره های آموزشی ارتقای پایه ، رسیدگی به وضعیت مسابقات معماری ، ایجاد وحدت رویه با شهرداری ، تنسیق امور مهندسان و حق طراحی معماران را مورد توجه قرار دادیم . دو تن از دوستان با مواجه شدن با موانع وفای به عهد را در این دیدند که استعفا داده ، اعلام کنند که از این طریق رفع مشکلات معماری شدنی نیست . اما از آنجا که هیچ مرجع و مسیر دیگری برای پیگیری چنین خواسته هایی وجود ندارد ، من ماندم تا تلاش خود را ادامه دهم و دست کم اطلاع رسانی نمایم .

بحث نظام نامه معماری هنوز گشوده است ، اما در میان مشغولیتهای زیاد مسئولان سازمان در اولویت نیست چرا که معماران بر خلاف دیگر رشته ها بسیار منفعل هستند .
تعداد معماران عضو سازمان تنها در استان تهران حدود 10740 نفر است . اگر این تعداد واقعا پیگیر حقوق خود باشند در چهارچوب همین قانون نظام مهندسی هم قادر به کسب آن و اعتلای حرفه خواهند بود .

هیئت رئیسه گروه تخصصی معماری دوره پنجم تا آنجا پیش رفت که دبیر این هیئت در اجلاس روسای گروه های تخصصی معماری در بهمن ماه 1390 رجوع به ضعف های موجود پیشنهاد تشکیل نظام مهندسی معماری را مطرح نمود که به امضای نمایندگان سایر استان ها نیز رسید . اکنون این معماران هستند که باید تصمیم بگیرند ، اگر عضویت و شرایط سازمان نظام مهندسی ساختمان را پذیرفته اند پس چرا خاموش و منفعل هستند و حتی از اقدامات خود سازمان نظیر برگزاری همایش هم استقبال نمی کنند ؟ ما نماینده ایشان در سازمان نظام مهندسی هستیم و هیچ کاری جز رسیدگی به امور ایشان نداریم . بی تردید نظام نامه گروه معماری که در وبسایت سازمان بخشی از آن گذاشته شده است و شرح خدمات معماران که توسط هیئت رئیسه تنظیم شده است با پیگیری و حضور ایشان بسیاری مشکلات و موانع را رفع خواهد نمود . اگر ایشان ارتباط خود را با سازمان قطع کرده اند باید بدانند که بدون اتحاد و هماهنگی حقوق خود را به کلی از دست خواهند داد . در این زمینه نیز ما پیشگام شده ایم ، ولی تحقق نظام معماری از طریق اقدامی از بالا از جانب عده ای محدود بی شک مذموم است بلکه لازم است توسط خود جامعه معماران صورت پذیرد . بر خلاف کسانی که می پندارند از طرف نظام مهندسی هیچ کاری را نمی توان از پیش برد بر ایم باورم که هر زمان که اعضای این سازمان مصمم به پیشبرد هدفی در حرفه شوند این سازمان کارساز است و در آن موقع حضور افرادی پایبند به حرفه و مصالح جمعی در هیات رئیسه و هیئت مدیره لازم است . از سوی دیگر توجه به این نکته مهم است که حضور افرادی که فرصتها و منافع شخصی را در ورود به سازمان مد نظر دارند بسیار خطرناک و فاجعه آفرین است که متاسفانه معماران با عقیده بر آنکه سازمان نظام مهندسی نقشی در حرفه ندارد از آن غافل مانده اند . به جرات می توانم بگویم که هیات رئیسه گروه معماری دوره پنجم هر آنچه را که در توان داشت در جهت منافع حرفه معماری و اعتلای کیفیت معماری حتی در حد اعتراض به احکام دیوان عدالت اداری در مورد رای بر خروج آثار تاریخی از ثبت که منجر به تخریب یادگارهای فرهنگی - معماری شد و عقد تفاهم نامه با انجمن صنفی مهندسان مشاور معمار و شهرساز برای جلب مشارکت ایشان انجام داده است و همچنان از همراهی مردم و معماران استقبال می نماید .



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید