تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :6844

نقش انرژی در معماری

انرژی در هر زمینه ای از علوم كاربرد دارد نقش انرژی در زندگی بشر انكار ناپذیراست.

از نظر فیزیك و استایتك انرژی به چند گروه تقسیم شده است كه یكی انرژی حرارتی و دیگری انرژی نورانی و دیگر سایر انرژی های دیگر.

در این مقاله در باره انرژی های فوق كه در زندگی ما درمخصوصا" در شهر و شهرسازی اثر مستقیم دارد پرداخته خواهد شد .
زندگی با تعریف كشور و شهر وشهرك و... واقلیم و زیستگاه همراه است . در زندگی امروز استفاده از انرژی امر بدیهی بشمار میرود و یكی ازاركان اصلی و مهم كار و زندگی میباشد .

در زندگی بشرانرژی نورانی معرف شب و روز و تاریكی و روشنایی است . در روز خورشید با انرژی خود به ما روشنایی می دهد و در شب با توجه به تاریكی و نیاز به روشنایی ازانرژی نورانی حاصله از نیروگاه های مولد نیروی برق استفاده میكنیم . مواد و یا عناصری هستند كه حا مل انرژی بوده و با در اختیار گرفتن و استفاده ازآن میتوان تولید انرژی نمود و موجبات رفاه كار و زندگی را فراهم كرد .

حامل های انرژی از مواد فسیلی همانند نفت و گاز و بنزین و امثالهم و یا انرژی های نوین ( استفاده از باد و نیروی آب وانرژی هسته ای ) به نحوی در زندگی ما اثر مستقیم داشته ودارند .
انرژی فسیلی در دراز مدت رو به پایان خواهد بود و انرژی های نوین همانند انرژی هسته ای و انرژی طبیعی همانند انرژی باد و آفتاب و آب جایگزین انرژی فسیلی می گردد و این مهم در زندگی بشر مخصوصا" در شهرسازی و معماری آشكارا مشهود بوده و هست .

استفاده ازانرژی های فوق در بناها بطور اعم و شهر وشهرسازی از موارد لازم و اجتباب نا پذیر است .
با توجه به تعریف مختصر فوق نقش انرژی در معماری بطور اختصار بشرح زیر می تواند باشد .:

  1. انرژی در معماری
  2. انرژی در شهرسازی ( برون شهری و درون شهری )

1- انرژی در معماری

در معماری انرژی به دو مولفه انرژی نورانی و انرژی حرارتی تقسیم میشود :

الف -. انرژی نورانی بطور كلی برای رویت ودید ومطالعه و تردد وزندگی میباشد .
این نوع انرژی قابل كنترل وقابل تنظیم است ولیكن استفاده بدون برنامه از آن این انرژی هدر می رود .

ب- انرژی حرارتی برای مطلوب نمودن محیط برای كار و زندگی و امثالهم است .گرم كردن و یا سرد كردن داخل خانه و محیط كار و سایر فضاها به منظور زندگی بهتر . اینگونه انرژی ها همانند سایر انرژی ها هدر رفتنی هستند .
با توجه به هدر رفتن انرژی ها در معماری چه باید كرد و درطراحی معماری اعمال و رعایت چه پارامترهایی لازم و ضروری است .
قبل از پرداختن به این موضوع لازمست نقش انرژی در معماری مورد مطالعه قرارگیرد .

یكی از مهمترین پارامترها در معماری استفاده از نورمخصوصا" نور طبیعی همانند خورشید است . در زمانهای قدیم استفاده از انرژی نورانی و انرژی حرارتی در معماری مرسوم و متداول بوده است كه می توان مهار گرمایش توسط دیوارهای قطور و تولید سرمایش توسط بادگیرها را برشمرد .

نور لازم وكافی می تواند محیط فضای معماری خلق شده را به محیطی هنری و مانوس و قابل زندگی و بهره برداری تبدیل كند .
نورگذر ها ی بزرگ ( پنجره ها و.. ) و شدت نور بالادلیل مناسب بودن و یا دل انگیز بودن فضا های خلق شده استفاده ازنور خورشید نمی باشند بلكه موجب گم شدن فضای معماری می گردند .

اكنون با توجه به دانش چشم پزشكی میزان مناسب روشنایی تعریف شده و بالاتر ازآن میزان و یا كمتر ازآن دید مناسب بوجود نمی اورد .
نور نامناسب باعث مشكلات روحی و روانی خواهد شد كه چاره اندیشی در این مورد به عهده معماران با تعبیه نورگذرها در نقاط مختلف بنا با اندازه های لازمه می باشد .

اگر معمار درطرحی لازم میداند از نظر زیبایی و سایر موارد نورگذر های بزرگ در طرح داشته باشد باید تمهیدات لازم در مورد كنترل نور و اتلاف انرژی درآن را مد نظر قرار دهد .
در مورد دمای داخل مجموعه و قابل بهره برداری ومفید بودن آن نیز همانند استفاده بهینه از دمای خارج لازمست در طرحها كنترل های لازم در مورد استفاده بهینه از انرژی حرارتی انجام گیرد .

در تابستان انرژی حرارتی توسط خورشید به كالبد ساختمان می تابد و باعث گرم شدن داخل ساختمان می گردد كه در این مورد نیز وظیفه معماران است كه با هم اندیشی ونظر خواهی از تخصص ها ی مربوطه ( مهندسین و صاحب نظران تاسیساتی ) در كنترل این مورد اقدام نمایند .

نور گذر ها و جداره هاو كف ( كف روی زمین ) و سقف ( بام ) باعث هدر انرژی حرارتی می گردند .
در تابستان انرژی حرارتی از خارج به داخل و در زمستان انرژی حرارتی از داخل به خارج انجام می گیرد این تغیرو تبادل انرژی طلب می كند كه معماران و طراحان تمهیدات لازم را در طرحها در نظر بگیرند .

به منظور تحقق اهداف در فوق بمنظور كنترل و استفاده بهینه از انرژی ها صاحب نظران و دست اندكاران با توجه به دانش روز نسبت به تدوین دستورالعمل و ضوابطی در مورد استفاده بهینه از انرژی درطراحی ساختمانها تدوین و به نام مبحث19 معروف می باشد .

2-انرژی در شهرسازی ( برون شهری و یا درون شهری )

هر كشوری دارای شبكه بندی برون شهری و درون شهری میباشد كه این شبكه بندی با توجه به موقعیت مكانی و جغرافیایی طراحی ا جرا ء می گردد و مسئله استفاده و هدر رفتن انرژی نیز همانند سایر موارد در این مقوله وجود داشته و مشهود است .

در شبكه بندی خارج شهری با احداث تونل ها مسیر راه هاكوتاه می شوند ودر جاده ها پیچ ها و شیب مسیر ها می تواند صرفه جویی در مصرف انرژی را به همراه داشته باشد .
یكی از مواردصرفه جویی انرژی استفاده از وسائل نقلیه مناسب حمل كالا با وسیله مناسب جهت حمل و نقل كالا است كه در این مورد صرفه جوئی سوخت انجام خواهد شد.

در شبكه درون شهری ضمن رعایت و در نظر گرفتن موارد فوق الاشاره مسئله مهم استفاده از پتانسیل در حمل و نقل عمومی با استفاده از انرژی كم است همانند استفاده از مترو و یا شبكه ناوگان اتوبوسرانی و ...كه می توان با اینگونه تمهیدات ضمن بهره وری بیشتر از انرژی خدمات بهتری ارائه نمود .

تحلیلی برمبحث 19 (استفاده بهینه از انرژی )

تا سه دهه قبل و نبود سیستم های منظم و نرم افزارها ی فنی و ساختمانها دارای سازه مطمئن و پایداری نبوند ولیكن با تدوین آیین نامه ها و ضوابط لازمه مبحث 2800 و اعمال در طرحها این امر میسر گردید در اوایل انتشار آیین نامه 2800 و بكارگیری این آیین نامه و اجرای ضوایط در طراحی برای معماران و مهندسان سازه مشكلاتی را بدلیل عدم شناخت از طرز عمل و نواع آن بوجود آورد .

اكنون با توجه به شناخت انواع بادبندها و یا سایر موارد در طرحها ی ارایه شده توسط معماران و مهندسان سازه كاملا مشهود است . معماران در هنگام طرا حی هر مجموعه ای ایستایی و سازه را در نظر میگیرند و بدان روال سازه محاسبه و اجرا می شود .

با توجه به مورد ذكر شده اگر شناخت ازانرژی ها ( انرژی حرارتی و نورانی ) در ساختمانها با توجه به دانش روز انجام گیرد و این دانش در اختیار معماران و شهرسازان گذارده شود و آموزش و استفاده از آن نیز داده شود مطمئنا" همانند مسئله سازه برای معماران قابل اعمال در طراحی های خود خواهد بود و طراح با توجه به اشراف باین مسئله ( كنترل ورعایت صرفه جوئی انرژی ) طرح مطلوب و اجرائی تحویل خواهد داد .

مبحث 19 ( صرفه جوئی انرژی ) باز دارنده نیست بلكه به طراحان استفاده صحیح از انرژی (كه هدر رفتنی است ) را میدهد .
نور گذر ها میتوانند وسیع و بزرگ باشند ولیكن انتخاب نوع مصالح و شیشه های مصرفی میبایست دارای پارامترهای خاص باشند و یا در مورد جداره ها نیز با توجه به اشراف میتوان از مصالح نوین استفاده نمود .

نتیجه گیری

استفاده از انرژی در زندگی امری لازم و اجتناب ناپذیر است همانگونه كه در مصرف مواد غذایی با علم و دانش پزشكی زندگی می كنیم و انرژی بدنی را به نحوه دلخواه تنظیم می كنیم باید در مورد محیط زندگی خود اعم از ساختمانها و شهر ها الگوی استفاده بهینه از انرژی های طبیعی و فسیلی و یا نوین را سر لوحه قراردهیم .

در گذشته عمر مفید ساختمانها بیش از دو دهه نبود در صورتی كه با در نظر گرفتن سازهای پایدار عمر ساختمانها حدود یكصد سال برآورد شده است .
اكنون می توان با طراحی صحیح و دلنشین ضمن رعایت مسائل ایمنی مانوس بودن فضاها از نظر اسكان و حفظ انرژی در نظر گرفت .

در شبكه بندی مخصوصا" در خیابان كشی و جاده سازی مسئله استفاده بهینه از انرژی نیز مطرح است . بعنوان مثال در مناطق سرد و یخبندان استفاده از آفتاب بمنظور آب شدن یخ و برف زمستانی و تعدیل در شیب هلی خیابانها و جاده ها می تواند درمصرف موادسوختی موثر باشد.

برخی اوقات نباید به استفاده از شیب طبیعی زمین بسنده نموده بلكه باید جمیع جهات از جمله صرفه جوئی انرژی نیز مد نظر قرارداد .
شاید اعمال شیب ملایم در خیابان و یا جاده نسبت به اعمال شیب تند هزینه ای كمتری داشته باشد در صورتیكه اتلاف سوخت ناشی از استفاده از این شیب در دراز مدت می تواند چندین برابر صرفه جویی اقتصادی گردد و دیگر موارد كه از ذكر آن خوداری می شود .

ختم كلام

به امید روزی كه بتوانیم با طراحی معماری و شهرسازی درون شهری و برون شهری استفاده بهینه از انرژی { انرژی فسیلی و انرژی های نوین ( باد و خورشید و آب ) و هسته ای } در حد لازم و متعارف و ضوابط و معیارهای استاندارد را اعمال كنیم و از هدر رفتن این نعمت جلوگیری نمائیم .

بیژن علی آبادی

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید