تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :979

نقش مردم در حفظ و احیای مساجد

(مقالات گذشته مرداد ماه 1387)

مسجد مهم ترین فضای معماری در سرزمین های اسلامی است این فضا علاوه بر کارکرد دینی، همواره از نقشی اجتماعی- سیسی نیز برخوردار بوده است.

اهمیت نقش دینی و اجتماعی مسجد موجب شده است که معماران و برخی دیگر از هنرمندان در همه ی دوره های تاریخی بیشترین تلاش خود را در راه خلق فضایی مناسب و شایسته برای نیایش صرف کنند، به همین جهت است که مساجد هر دوره را در هر کشور می توان نمونه ی اعلای معماری و هنر آن سرزمین در آن عصر به شمار آورد .

تقدس مساجد را مي توان مهم ترين عامل حفظ و بقای ساختمان مساجد تاریخی دانست . چنانكه نمونه هاي بسياري از مساجد متعلق به قرون نخستين هجري باقي مانده است درحالي كه تعداد بسيار اندكي از كاخ ها و سایر فضاهاي عمومي و حكومتي متعلق به آن دوره پا برجا مانده اند، زیرا همه ی مسلمانان در طول تاریخ بنابر یک تکلیف دینی خود را مؤظف می دانستند که در عمارت، حفظ، مرمت و احیای مساجد نقش فعالی را ایفا کنند.

«إنما يعمر مساجد الله من آمن بالله واليوم الآخر وأقام الصلاة وآتى الزكاة ولم يخش إلا الله فعسى أولئك أن يكونوا من المهتدين» (توبه،18) باید توجه داشت که وجود انواع کارکردها و فعالیت های یکسان یا مشابه دینی در نقاط مختلف سرزمین های اسلامی مانع از آن نشده است که مساجد متعلق به هر سرزمینی پذیرای خصوصیات معماری و هنر آن سرزمین باشد، به همین جهت معماری مساجد هر کشور، گویای ویزگی های معماری بومی آن کشور نیز هست.

در مساجد ایران انواع طرح های معماری از جمله طرح های شبستانی، چهارطاقی، یک ایوانی، دو ایوانی و چهار ایوانی را به صورت های متنوع می توان مشاهده کرد که هر کدام نمایان گر دوره ای از تاریخ معماری و سبک مرسوم در منطقه ای از کشور می باشد. علاوه بر طرح معماری، خصوصیات هر یک از عناصر و فضاهای البدی مساجد نیز کمابیش می تواند گویای سبک نقش اجتماعی و حوزه ی کارکردی آنها باشد. هر یک از انواع مساجد مانند مصلی ها، مساجد جامع، مساجد محله ای، مساجد کوچک(نمازخانه ها)، مساجد کنار گورستان ها، مسجد مقبره ها و مسجد مدرسه ها از لحاظ وسعت، عناصر و اندام های کالبدی، ترکیب فضایی و موقعیت در بافت شهری ویژگی هایی هستند که آنها را از سایر انواع مساجد متمایز می سازد.

فضاهایی مانند شبستان، گنبد خانه ها، ایوان، صحن، رواق، ورودی، مقصوره، وضوخانه و عناصری مانند گنبد، منار، محراب، سردر و ستون هرکدام به تنهایی و هم چنین در ترکیب با یکدیگر موجب پیدایش انواع گوناگون و متنوعی از فضاهای معماری شده اند. علاوه بر این بسیاری از بهترین آثار آجرکاری، کاشی کاری و گچ بری را می توان در مساجد یافت.

جای بسی تأسف است که مساجدی که در طی قرن ها پابرجا و استوار بوده اند، در طی دهه های اخیر تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله ضعیف شدن نقش وقف در حفظ و احیای بناها و بافت های شهری، کاهش نقش مردم در نگاه داری بناهای عمومی و مصلحت اندیشی عده ای در تبدیل به احسن کردن بناهای تاریخی، رو به ویرانی نهاده اند یا در آنها تغییر شکل های مهمی پدید آمده است، به گونه ای که اصالت معماری و تاریخی آنها خدشه دار شده است.

فعالیت های موجود در حفظ و احیای بناهای تاریخی بیشتر شامل مساجد بزرگ و مشهور می شود و بسیاری از بناهای متوسط و کوچک تاریخی و هم چنین بافت مجاور آنها را در بر نمی گیرد. باید امیدوار بود که با اتخاذ راه حل های مناسب بتوان توجه عموم مردم را به اهمیت و ارزش بناهای تاریخی جلب کرد.

بررسی و نوشته: حسین سلطان زاده
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

موضوعات مرتبط : معماری مساجد    
عضو مرتبط : حسین سلطان زاده  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید