تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :41

نقش معماری در تربیت و آموزش وپرورش کودکان

دربررسی تحقیقهای میدانی به عمل مشخص گردیدکه درمعماری برخی بناهامخصوصا"بناهای مسکونی یا تجاری جایگاه ونقش کودکان و بچه ها  فراموش شده که دراین نوشتار اشاراتی  مختصر به نقش معماری در  آن فضاهاخواهد شد .  

گفتار اول :       

 خانواده رکن اصلی اجتماع و زندگی جمعی است در چامعه شناسی اول خانواده وسپس جامعه مطرح است .         

هسته اصلی یک جامعه خانواده میباشدو هرجامعه ای براساس تجمیع خانواده ها تشکیل میشود.یک خانواده از نظر کلی  یک تشکل بهم پیوسته که دارای ارکان اصلی  همچون پدرومادر وفرزندان میباشد . این تشکل در  توسعه جامعه نقش اساسی داشته ودارد .بنظر میرسد نقش نیمی  از این تشکل که همانا فرزندان  هستند  در برخی موارد  مخصوصا" معماری کمی کم رنگ دیده شده است  . طبق  نظریه جامعه شناسان یک خانواده ( بطور استاندارد )  از پدر ومادر ودوفرزند یابیشتر تشکیل شده است . کولن های خانوادگی  تشکیل چامعه  کوچک و پیوستگی و تعامل با جوامع کوچک دیگر باعث تشکیل جوامع  بزرگ و محله ای ودر نهایت تشکل جمعیتی  شهری خواهدداد . اگر به این پروسه نظری کارشناسانه شود مشخص میگردد که حدود نیمی از این تشکل ویا جمعیت را فرزندان  یک خانواده تشکیل داده اند .     

ما باید  برای یک خانواده فکر کنیم . ما باید برای یک خانواده برنامه ریزی کنیم .       

ما باید برای یک خانواده رفاه  درزندکی شهری  را پیش بینی وبرنامه ریزی کنیم .     

همانگونه که اشاره شد یک خانواده ازچهارنفرتشکیل شده که هرکدام  ازاعضای خانواده دارای شخصیت و خواسته مجزا  میباشد که به یکایک آن پرداحته خواهد شد  .           

اول : پدر                                                             دوم : مادر                          سوم  :فرزندان ( پسر ودختر )        

اول : پدر  

  محوریت یک خانواده بر اساس  طبق قرارداداجتماعی مرد ویا بعبارت دیگر پدر خانواده تیرک چادر خانواده اطلاق  میشود  وبراین اساس  تشکیل خانواده و جامعه تشکیل شده است   بطور کلی پدر خانواده مسئول تامین معیشت خانواده و تربیت فرزندان است .

دوم : مادر.                                                                                                      

 محوریت یک خانواده بر اساس یک غریضه طبیعی وقرارداداجتماعی  بناشده و طبق آن  مرد و  یا بعبارت دیگر پدر خانواده تیرک چادر خانو اده اطلاق  میشود و زن یا مادر چادرو در برگیرنده  این تشکل میباشد که براین اساس  تشکیل خانواده و جامعه تشکیل شده است و ازنظر کلی در برخی جوامع  پدر خانواده مسئول تامین معیشت خانواده وپدرومادر تواما" مسئول تربیت فرزندان میباشند ناگفته نماند که نقش مادران در تربیت فرزندان ذندانپررنگ تر از پدران است . دربرخی از جوامع از نظر اشتغال وکسب در آمد برای تامین مخارج وهزینه های زندگی و تربیت فرزندان بین پدر ومادر اختلافی وچود ندارد .  

 سوم : فرزندان (پسر ودختر)                                                                                                                                          

فرزندان در هرخانواده ای باعث  گرم شدن خانواده میگردد.فرزند یا فرزندان در جوامع مختلف تابع نظرات وتحت سرپرستی وتربیت  پد ومادر توامامیباشند وفرزندان صالح تجت نظارت وتربیت  پدر ومادرپرورش یافته و  تربیت  میشوند . تربیت فرزندان  نیاز به انجام پارامترهای لازمه دارد که   در وحله اول میتوان تربیت وشخصیت دادن به کودکو تربیت و  مسکن و معیشت را بر شمرد . فرزندان تا دوران سنین  کودکی وحتی سنین نوجوانی قالبل فرم گیری ویاد گیری  بوده با رشد جسمی وفکری  اندیشه هائی جدید به  فکرشان میرسد که این دوره از زندگانی برای آینده شان بسیار موثر وتاثیر پذیر است و از مکان زندگی و معیشت چیزی نمیدانند  . با توجه به مطالب فوق مشخص میگردد که فرزندان در خانواده دارای جایگاه ویژه ای هستند ولیکن مطلب جایگاه انان  در برخی موارد نادیده  گرفته میشود.

گفتار دوم : پدرومادر چ مواردی را در معماری واحدهای مسکونی نا دیده میگیرند ؟                                      

فرزندان از سن طفولیت و کودکی ونوجوانی وحتی جوانی تحت تکفل پدرومادر هستند  نمیتوانند اظهار نظری در مورد معماری محل سکونت خود ارائه دهند در صورتیگه از نظر کلی نصف جمعیت حانواده را تشکیل داده اند . پدرومادر باتمایلات وسلیقه شخصی خود خانه ویا واحدمسکونی  اجاره ویا خریداری مینمایند و جایگاه  فرزندان فراموش شده وانتخاب بستگی به سلیقه والدین دارد که هرکدام محل زندگی کنند و اطاق فرزندان در آن واحد  کجاقراردارد  .آیا محل ویا اتاق  انتخابی برای قرزندان مناسب است یا خیر ؟ والدین باید بدانند که  فرزندان از سن طفولیت و کودکی نیاز به فضائی دارند که با روجیات آنان همنشین وسازگارباشد . آنها به فضا ومعماری  مخسوص به خود نیاز دارند که این نکته در بیشتراوقات از دید پدرومادر به دور است . بعد از احداث بنا  ویا خریداری بنا کودکان بر معماری ان بنا  موثر نیستند ولیکن  در معماری داخلی میبایست محوطه ویا  فضا لازمه جهت کودکان در نظرگرفته شده باشد  وبطور کلی فرزندان میبایست آن محیط برای کودکان فرح انگیز و شادی آفرین باشد .  به تجربه ثابت شده که اولیا نمیدانند که اتاق کودکان در چه منطقه ای از منزل باشدو رنگ ومبلمان ومعماری داخلی اتاق کودک با سایر اتاق ها چگونه باید متفاوت باشد واگر میدانند به آن توجه نمیکنند واز کنار آن رد میشوند. همانگونه که برای راه رفتن کودک نیاز به آموختن آن  ونیاز به دانستن فرهنگ ودانش لازمه همزمان استفاده ازوسایل کمک آموزشی نیزمیباشد باید  برای پرورش فکر و یاد گیری مهارت  لازمه  نیز از وسایل کمک آموزشی استفاده شود ولیکن درانتخاب محل سکونت و انتخاب وسایل و طراحی چیدمان  کودک فراموش میشود.در طراحی واحدهای مسکونی اتاق خواب والدین مشخص وپارامتر های لازمه رعایت میشود و لیکن  اکثرا" برای اتاق فرزندان هیچگونه امتیاز ویا مولفه ای را در نظر  نمیگیرند آیا اتاق فرزند ان از نظر رنگ آمیزی و بدنه سازی همانند  سایر اتاق های خواب باید باشد ؟   جواب خیر است .  دکوراسیون اطاق کودکان در هر سنین  به فراخور سن وسال اوباید باشد . باید  دکوراسیون  اتاق فرزند پسربا دکوراسیون قرزند دخترمتفاوت باشد.   نیت پدرومادرآنستکه بفرزند زندگی شادی آفرین هدیه داده شود بنابراین بایدفضاهای شادی بحش برای او فراهم  کرد .   تنوع رنگ های شاد .تنوع در دکوراسیون مناسب کودکان ونوجوانان .قراردادن صندلی و میز وامثالهم مناسب با سن بچه ها.   ازسنین کودکی تاسنین  نوچوانی  از نظر روجی وجسمی وحسی و جنسیتی  اطلاعاتی ندارد که بمرور توسط پدرومادر به فرزند تاحدی آموزش داده میشود ولیکن از نظربصری بچه همه چیز را می بیند والهه ذهن  خود مینماید برخی شئون از روابط را باید برعایت  کرد پیش بینی مکان لازم  جهت بازی وتفریح و  نقاشی وانجام کارهای دستی  بچه ها.   ازموارد مهم  دیگر ایمنی محل بازی وگردش کودکان و بچه ها  ودردسترس نبودن وسایل خطر آفرین در اتاق بچه هامانند وسایل برقی و یا مکانیکی بدون مجافظ میباشد.

کودک وفضا                                                                                                                                                                         

باتوجه به رشد کودک ونیازه ای اولیه  به تعلیم وتربیت وظیفه والدین است که به کودک خود آمورش های لازم را بدهند  . این آموزش ها نیاز به برنامه آموزشی ونحوه آموزش آن دارد . این موارد در کجا وچگونه باید به کودک ویابطورکلی به  بچه ها  آموزش داده شود    هربرنامه آموزشی نیاز به برنامه لازمه داشته که برای آموزش  راه رفتن نیاز به محیط  سرباز ویا سربسته دارد . تربیت اولیه بچه و کودک  توسط مادر انجام میشود ولازم است که مادران دانش فراموختن  آن را داشته باشند . آیا این کفایت میکند ؟  پاسخ خیر میباشد  .      کودک نیاز  به چه  فضاهائی دارد ودر چه فضائی از محل سکونت این حواسته باید پیاده شود ؟                                                                        

  به تجربه ثابت شده که کودکان و خردسالان آموزش ها را در محیط منزل توسط مادران و یا به ندرت  در مهد کودک از مربیان  کسب  میکنند . کمتردیده شده این آموزش درمکانهای نگهداری گودکا ن انجام شود مگر آنکه والدین شاغل باشند . زمانی که والدین شاغل هستند کودکان و یا بچه های خودرا به مهد کودک ویا کودکستان میسپارند و در آنجا توسطمربیان  به آنان اموزش لازمه داده میشود. مسئله مهم  اختصاص فضا  های برای آموزش وپرورش کودکان وبچه ها میباشد که در مهد کودک وکودکستان ها  میبایست طبق ضایطه واستانداردهالازم فضا در نظر گرفته شده باشد.                                  

  برای کودکستان ها و مهد کودک ها  ظوایط واستانداردهایی جهت فضاها  تعریف شده که  معماران آن را در طراحی بنا دخالت میدهند وازطرفی بقیه کودکان  و بچه هائی که در منزل تحت تعلیم قرار میگیرند نیز نیاز به فضای لازمه دارند  که در معماری بیشتر واحدهای مسکونی دیده نشده واگر دیده شده وفضائی برای آن اختصاص یافته بدلیل مقررات آپارتمان نشینی قابل استفاده بچه ها نیستند  همانند حیاط و مجوطه بازی  در پیلوت یا حیاط یا ریرزمین .                                            

یکی از فضاهائی که اکثراوقات در طرحها ی مجتمع های مسکونی دیده وپیش بینی نشده تراس ویا بالکن میباشد که از این فضا  میتوان استفاده چند منظوره از نظر کاربری نمود .                                                                                        

  بنظر نگارنده بهترین و مطمئن  ترین مکان برای استفاده کودک از آن تراس ویا بالکن میباشد  که میتوان آن رابه محوطه بازی بچه تبدیل نمود اگر در مجتمع های مسکونی برای هرواحد حداقل یک قضا به وسعت سه مترمربع در نظرگرفته شود کودک ویابچه ها میتوانند از فضای باز وامکانات  تحرکی استفاده کنند.

نکته  1:دراکثرمجتمع  های مسکونی محلی برای بازی کودکان در نظر گرفته نشده و حتی حیاط  را جهت پارکینگ  اختصاص داده اند . دربعضی ا ز مجتمع ها که دارای حیاط مناسب میباشد بدلیل سرو صدای ناشی از بازی بچه ها  یا مقررات ویژه ای در آن مجتمع جاری است مانع حضوربچه ها درحیاط میگردند و در نتیجه حیاط ویا فضای بازی در آن مجتمع   برای بچه  حیاط سرابی بیش نیست .  

نکته  2:دویدن باعث شادابی بچه ها میشود و باتوجه به اینکه والدین بدلایل عدیده کمبود وقت و نداشتن فرصت جهت  نگهداری و بازی بجه ها آنان را به مهد کودک ویا کودکستان  می فرستند تا ضمن بازی وتفریح آموزش و ارتباط باسایر  بچه ها را فراگیرد گه در پروسه نقش مربیان  مهد کودکان و کودکستان ها بسیار مهم نقش کلیدی دارد  .

باتوجه به مطالبی که ذکر شد نیاز به طراحی وساخت  فضاهائی  برای پرورش  فکری و جسمی کودکان علاوه بر محل  سکونت الزامی است که یکی از ان غضاها  مهد کودک و کودکستان است.   در این راستا  مطالب فوق چکیده مطالعاتی که توسط  صاحب نظران در زمینه مهد کودک وفضاهائی مربوط به آن ارائه گردیده  با حفظ امانت داری ذکر میشود.

مهد کودک محیطی مناسب برای روزهای کودکی   ( آموزش-پرورش   )                                                                                                         

هر كودكی آرزوی دنیایی پاك تر را در دل پرورانده است. دنیایی  بدور از هزاران آزار های زندگی، و مزین به باغ جادویی پر از عجایب، مخفیانه وامن. مكانی برای تفرج و تماشای بی پایان محیط پیرامون شان که در تأثیر پذیری متقابلند. کودکان ازجایی که درآن قرارمیگیرندازرنگها،نورها،بوها وصداها وهمه ی جرئیات محیطی که در آن به سر می برند ،تأثیر می گیرند .کودكان به سبب وضعیت جسمی و روانی خود در قیاس با بزرگسالا، ن تأثیر پذیری بیشتر و عمیق تری نسبت به بزرگ سالان داشته و در عوض، تأثیر گذاری كمتری بر محیط دارنداین قشر سنی  نیمی از جامعه را تشكیل میدهند در حساس ترین و مهمترین سال های زندگی شان یعنی زمانی كه پایه های رشد شخصیتیآنها شكل می گیرند  و وارد تکامل جسمی وروحی می شوند نیازمند  این هستند تا زندگی اجتماعی را در مقیاس خود تجربه كنند و این امر مستلزم فراهم بودن فضایی كودكانه و صمیمانه است. فضایی به دور از هیاهوی دنیای بزرگتر، دنیای پر از شادی با رنگ های زیبا كه در آن كودك فرصت بیان افكار تازه و پرورش و رشد استعداد هایش را داشته باشد، فضایی كه زمینه ای مناسب برای خلاقیت كودكان فراهم آورد . فضای کودکانه،فضایی است به دور از هیاهوی دنیای بزرگتر، دنیای پر از شادی با رنگ های زیبا وشادی آفرین كه در آن كودك فرصت بیان افكار تازه و پرورش و رشد استعداد هایش را دارد،فضایی كه زمینه ای مناسب برای خلاقیت كودكان وپرورش آن فراهم می آورد و.فضاهایی با رنگهای شاد و روشن و گاهی رنگهایی با فرمهای موضوعات رویائی و خیالانگیز را القا میكند همچنان که برای كودكانی با سن بالاتر از رنگهاییملایم با مرزهای مشخص با جزئیات بیشتر استفاده گردد .

لازم است كه دنیای صنعتی وپرسروصدای مابا ایده آل های کودک سالم وعناصر تشكیل دهنده فضای زندگی او آشتی كند. تلاش برای مناسب کردن كردن فضا باید برای همه مخصوصا" کودکان که بزرگسالان آتی میباشد در اولویت قرار گیرد.

شکل گیری شخصیت عاطفی کودک

شکل گیری شخصیت عاطفی کودک یکی ازمهمترین ارکان تربیتی است ودر تکامل شخصیت و رشد وی نقش اساسی دارد.

کارشناسان رویکرد های اساسی را درپرورش عواطف انسانی در کودک فرزندپروری برای پرورش احساسات طبیعی برشمرده اند که این موارد را ذکر می کنیم.فرزند خود را به طور کامل بپذیرید؛ برای این که کودکی احساس دوست داشته شدن کند، لازم است ابتدا احساس پذیرش را به تمامی دریابد. یعنی باید احساس کند وجودش مورد پذیرش اعضای خانواده است و والدین او را می خواهند . والدین باید یاد بگیرند که فکر، احساس و تجربه های کودک خود را ارزشمند بدانند و احساس آن ها را دریابند. اما در هر صورت ممکن است گاهی اوقات این کار دشوار به نظر برسد. برای مثال بیشتر والدین به فرزندان خود می آموزند که خشم را باید در هر شرایطی مهار کرد. این تربیت ناقص باعث می شود آن ها از احساس خشم، سرخورده شوند و آن را پنهان کنند.اگر کودک

یاد بگیرد که خشم یک احساس طبیعی است که مانند هر انسانی باید آن را تجربه و مدیریت کند، می تواند خود را با احساسات انسانی درونی بشناسد و یاد بگیرد که چگونه به شیوه صحیحی می تواند ابراز خشم کند.مهارت های ارتباطی او را افزایش دهید؛ این والدین هستند که می توانند توانایی کودک را برای ابراز خودش فراهم کنند. درباره کودکان کوچک تر صحبت کردن کافی است. اما بزرگ ترها باید بین احساس خشم، نگرانی و ترس تفکیک قائل شوند. لازم است والدین درباره احساسات با کودک صحبت کنند..با کودک خود در فعالیت گروهی شرکت کنید؛ بچه ها به حضور والدین در یک بازی یا فعالیت نیاز دارند زیرا همراهی با والدین به آن ها احساس ارزشمندی می دهد. این همراهی به ویژه به هنگام بروز نوعی تنش بسیار کارساز است. در درازمدت کسب هویت به کودک کمک می کند تا طعم استقلال و خوداتکایی را بچشد و در زندگی آینده بتواند تعاملات اجتماعی مثبت و سازنده ای را تجربه کند..

خصوصیات محیطی در طراحی برای کودکان

محیطی كه برای كودكان طراحی می کنیم ، میبایست شامل فضاهای زیر باشد :

1-.فضاهای طبیعی :                                                                                                                                                                             مانند درخت و آب و موجودات زنده كه اساسی ترین و مهمترین فضا را برای كودكان تشكیل می دهد

 -فضاهای باز: فضاهای گسترده ای كه بچه ها بتوانند به اندازه دلخواه در آن بدوند و انرژی های درونیشان را تخلیه كنند. -

 2-فضاهای راه ها :                                                                                                                                                               

 راه ها و جاده ها قبل از حضور ماشین، زمین اصلی بازی بچه ها بوده است . راه هایی هستند كه بچه ها در آن همدیگر را ملاقات میكنند وشبكه ای است كه فضاهای متنوع را به هم وصل می كند

فضاهایی برای ماجرا جویی :اینها فضاهایی هستند پر از پیچیدگی، كه قوه تجسم و تخیلی كودكان بواسطه بودن در این فضاها تقویت می شود

3-.فضاهای بازی :                                                                                                                                         فضاهایی هستند كه بازی در آنها كه اهمیت می یابد. این قبیل فضاها به عنوان زمین های بازی شناخته شده است زندگی های رنگی رنگ ها در شخصیت انسان ها،بخصوص كودكان تأثیر بسزایی داشته، باعث ایجاد تجربه های هیجانی از قبیل شادی، خنده،غم، اندوه، آرامش، تحریك پذیری، سكون و هیجان می شود. در كودكان این خصیصه شدت می یابد، آنان به سبب روح پاك و بی آلایش و شاد و پر طراوت خویش رنگ های زنده و مركب كه در تركیبی مناسب با هم قرار گرفته باشند را ترجیح می دهند این موضوعی است كه در طراحی و تزئین و رنگ آمیزی فضاهای داخلی و تركیبات مناسب رنگی فضاهای طبیعی بایدمورد توجه قرار گیرد.                                                                                                                                                                .اگر می خواهید فضایی را برای کودکان طراحی کنید بهتراست اول راجع به تأثیر رنگ ها بدانید:

 رنگ                                                                                                                                                                                        رنگ سبز رنگ سبز و آبی در محیط هایی كاربرد دارند كه نیاز به سكون و آرامش هست

. -رنگ های گرم مانند قرمز، نارنجی، زرد و... موجب احساس كند شدن گذر زمان، احساس سنگین وزنی، كوچك تر شدن اتاق و بزرگی اجسام می گردند.                                                                                                                                                                     در محیط هایی كه احساس كسالت و یكنواختی وجود دارد باید از رنگ های سرد استفاده شود . اتاق از رنگ های گرم استفاده شود تا گذشت زمان كندتر احساس شود و فرد احساس كند مدت زیادی استراحت داشته است

 -دیوارهایی كه پنجره دارد باید روشن رنگ شود تا هماهنگی زیادی با بیرون ایجاد نكند كه موجب خستگی چشم و سردرد گردد رنگ های روشن محیط را بزرگ تر و رنگ های تیره كوچك تر نشان میدهند  .  رنگ های روشن سقف را كوتاه تر و رنگ های تیره بلندتر جلوه می دهند.                                                                         

شرایط محیطی :                                                                                                                                                                     شرایط محیطی یک  مجموعه در عملکرد و بهره جویی از آن  بسیار موثر است وپارامترومولفه های بطور خلاصه بشرح زیر ذکر میشود :                                                                                                                                                                                                   1-نور و روشنایی                                                                                                                                                                             

 نور یكی از اصول زندگی است که باید رعایت شود .نور کافی ومناسب در کلیه محیط ها  و فضاها  الزامی است ونور ناکاقی حتی برای بزرگسالان نیز ملال آوراست.                                                                                                                                                                                    

 تحقیقات ثابت كرده است كه نورطبیعی و شفاف بر روی حواس  انسان مخصوصا"كودكان تاثیر  بسزائی دارد و نگاه كودكان  به این فضاها موجب نشاطآنان میشود  .  نور كافی و نورپردازی مناسب در فضاها موجب  جلوه ویژه ای می شود كه میل و رغبت  بزرگ سالان و كودكان در آن محیط را افزایش یابد.نور کافی باعث می شود تا دقت عمل و تمركز حواس افزایش یابد و سلامتی چشم و قدرت بینایی محفوظ مانده و از خستگی اعصاب جلوگیری می كند.                                                                                                                                               از آنجا كه كودكان در پذیرش تنش و خستگی تحمل كمتری  نسبت به بزرگسالان دارند، از نور پردازی های با تضاد شدید ، چه به صورت مصنوعی و چه به صورت طبیعی كه باعث ایجاد خستگی و تنش می شود  .باید پرهیز گرددو نور ملایم و یكنواخت در مورد فضاهای كودكان مطلوب  تربه نظر می رسد..                                                                                                                                                                                

   2   - سر و صدا                                                                                                                                                                                                           كودكان صداها را دوست دارند و به طور كلی صداهای ملایم ، به تخیل كودكان كمك می كند و آنها را به زندگی بیرون مرتبط می سازد سر و صدای ناشی از ترافیك كاربری های تجاری و كارگاه های صنعتی از اصوات نامطلوب فضاهای كودكان هستند.باید  محیط بازی واسکان بچه ها  بدور از مناطق پرسروصدا باشد.

نکته : بچه ها زمانی که با یکدیگر هستند با رفتار وحرکات خود  از شوق دورهم بودن  ایجاد سروصدا میکنند که این سروصدا  همراه با تفریح و شادمانی آنان است.                                                                                                                                                                                            3- تهویه مناسب   .                                

 باید در مهد کودک ها تهویه مناسب هوا وجود داشته باشد وبرای تهویه  وخوش بو نمودن محیط  بهتر است که از گیاهان و وسایل غیر شیمیایی برای تهویه و خوش بو بودن محیط استفاده گردد.                                                                                                                                  

   پایان  سخن

 مطالب فوق بسیار فشرده بیان شد . برخی مطالب برگرفته از مدارک و مطالعات صاحب نظران میباشد .    نظرنگارنده برانست که معماران عزیز کشورمان که در طراحی بنا ها را بعهده دارند تهیدات  و فضا های لازم برای  قرزندان در نظر بگیرند  و معماری عرضه کنند که در برگیرنده  نقش معماری در تربیت و پرورش گودکان باشد 

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید