تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2237

نگرشی كوتاه بر نوسازی بافت فرسوده شهرها

چند سال است كه دولت محترم و مقامات و مدیران برنامه ریزی و اجرائی شهرها ضمن شناسائی مناطق بافت فرسوده شهر ها برآن شدند كه در این مورد اقدامات اساسی ( برنامه ای و اجرائی ) انجام دهند و تا كنون اقداماتی انجام شده كه بنظر كافی نمی باشد كه در این مقال ضمن بررسی و شناخت این مورد نسبت به ارائه راهكار و پیشنهاد اقدام می گردد كه شاید این پیشنهاد مثمر ثمر قرار گیرد .در ابتدا اشاره ای به سطح اشغال بافت فرسوده شهر ها میگردد .

با توجه به مطالعات ( میدانی و مطالعاتی ) صاحب نظران و طراحان شهری این نتیجه حاصل گردیده كه در بعضی از شهرها دارای 30 % و در دیگر شهرها حدود 50% ( این در صد در زیر بنای ) دارای سطح بافت فرسوده می باشند برنامه ریزان شهری ومدیران و مسئولین شهر و شهرداری ها این این شهر ها هرچند كوشش می كنند كه آن مناطق ( بافت فرسوده ) احیاء شده و مورد استفاده قرار گیرد ولیكن بنا بدلایل مختلف این مهم به مورد اجرا ء در نمی آید .

با رهاسازی بافت فرسوده شهر ها كه سرمایه های ملی می باشند عملیات عمرانی انجام در آن نمی گیرد عملا" قسمتی از شهر كه دارای امكانات زیربنائی است غیر قابل استفاده می شود .
حذف این مناطق از برنامه های عمرانی شهرداری ها و یا سایر ارگان ها باعث شده این مناطق از درجه ارزش افتاده ودر ردیف بی ارزش و یا كم ارزش ترین مناطق قرار گیرند و با توسعه شهر این مناطق بصورت رها شده در آمده و برخی اوقات با جمعیت سكونتی غیر اصولی روبرو گردیده اند .

در شهر ارومیه این مناطق ( بافت فرسوده ) اكثرا" رها شده و محل سكونت گربه ها گردیده و اینگونه مورد بهره برداری قرار می گیرد بهره برداری واستفاده غیر لازم از آن میشود .
درشهر تفرش اكثر بافت فرسوده شهر رها شده و قسمت هائی از شهربصورت مخروبه درآمده است و اگر از قسمتی از آن استفاده میگردد از روی ناچاری خانوارهای كم درآمد و یا مباشرین قبلی مالك ها میباشد.

در شهر تهران بدلیل هزینه بالای مسكن در آن گونه بافت ها ( بافت فرسوده ) بصورت جمعیت متراكم و بدور ازامكانات لازمه شهری و بهداشی زندگی سكونت دارند ودر بافت قدیم مشهد نیزاین چنین است .
در بعضی ازشهر ها مسئولین و برنامه ریزان شهری با همكاری مسئولین اجرائی نسبت اند كه میتوان بعنوان نمونه شهرداری مشهد وباسازی بافت فرسوده منطقه مجد را برشمرد .

با انجام نوسازی بافت فرسوده اقدام نموده در شهر تهران نیز در بعضی ازمناطق اقداماتی جهت نوسازی بافت فرسوده انجام گردیده و در دیگر شهر ها نیز این چنین اقداماتی انجام و یا در حال انجام است .
اقدامات بردو پایه انجام گردیده كه شرج مختصری در مورد آن ها بشرح زیر ذكر میشود .:

  1. نوسازی بافت فرسوده با حفظ تاسیسات زیر بنائی شهری موجود
  2. نوسازی بافت فرسوده بدون در نظر گرفتن تاسیسات زیر بنائی شهری موجود .

1-نوسازي بافت فرسوده با حفظ تاسيسات شهری

برای اجرای این مورد طراحان شهری مساحت منطقه وسرانه جمعیت مسكونی و سایر پارامترهای لازمه و مورد نیاز منطقه را محاسبه و براساس آن سطح مسكونی وجمعیت سكونتی و سرریز جمعیت را محاسبه نموده و از این فرایند نتیحه ای كه حاصل می شود آنست كه تراكم لازم به نسبت سطح و میزان جمعیت پذیری آن و سطح مورد نیاز سطوح و تبدیل به سطح و تراكم و كاربری بدست می اید و نتیجه حاصل ازدیاد جمعیت نسبت به سطح بوده و می باشد كه جمعیت مازاد میبایست ترك منطقه نمایند .

اكثر این ( بافت فرسوده جنوب تهران ) پرجمعیت و خود جوش جمعیتی و در بعضی موارد از نظر مالكیت تصرفی بوده و فاقد سند مالكیت رسمی هستند و سكنه آن اكثرا" از سایر نقاط آمده اند .برخی دارای سند مالكیت و ساكن و برخی فاقد سند و ساكن آن می باشند كه در بررسی های بعمل آمده در منطقه 15 شهرداری تهران این مورد بخوبی مشهود است .

تراكم سكونتی در این منطقه كه نیاز به نوسازی بافت ( بافت فرسوده ) دارد دارای مساحت سكونتی حدود 35 الی40 متر مربع برای خانوار یعنی برای هر نفر حدود 6 متر مربع فضای مسكونی می باشد كه از سرانه استاندارد مسكونی بسیار پائین تر است .

برای رفع این مشكل برنامه ریزان شهری محاسبه جمعتی و تعیین سرانه لازم منطقه اقدام و برای رسیدن به ضوابط منطق و قابل سكونت ضمن در نظر گرفتن تراكم در كاربری به سریز بودن جمعیت در این گونه مناطق برخورد نموده اند .
بمنظور نوسازی این بافت در این پروسه باید تعداد سه تا پنج پلاك مجاور ملك با تمهیدات لازم با یكدیگر ادغام و ضمن اصلاح گذر بندی های محاطی احداث بنا می گردد .

انجام این مورد با مشاركت بخش خصوصی انجام گردیده و می گردد و از حداكثر تاسیسات زیربنائی ( آبرسانی و برق و سایر تاسیسات شهری) استفاده می گردد .
روند نوسازی بافت فرسوده در شهرهای بزرگ مخصوصا" كلان شهرها بدلیل پایین بودن ارزش افزوده برای سرمایه گذاران در این مناطق پائین بوده و سرمایه گذاری در آن مناطق چندان مورد استقبال قرار نگرفته است .

امكانات شهری در این مناطق نسبت به سایر مناطق پائین تراز سایر مناطق است در بعضی مناطق فاقد تاسیسات زیربنائی و روبنائی مناسب میباشد و بدون نمی توان بدون زیر بنا روبنای مناسب شهری سكونت پذیری و جذب جمعیت امكان ندارد .
اگر شهرداریها و مسئولین شهری و سایر ارگانهاكه خود را سهیم در مدیریت شهرمی دانند با طراحان و برنامه ریزان شهری متفقا" تجدیدنظر در سرمایه گذاریهای شهری نموده و ازگسترش بی رویه و هزینه بر جلوگیری نمایند .

تهران دارای بافت فرسوده بسیار در مناطق مختلف از جمله منطقه 15و 16 و18و3 و .. شهرداری می باشد بنابراین بالا و پائین شهر و یا شمال و جنوب مطرح نیست. كلان شهر تهران نیاز به رسیدگی و همدلی تمام ارگانها و ساكنین دارد .

2- نوسازی بافت فرسوده بدون در نظر گرفتن تاسیسات زیر بنائی شهری موجود .

در این پایه برنامه ریزان شهری و مسئولین ناحیه و منطقه ای از بافت فرسوده شهر را جهت نوسازی بافت فرسوده كه در چهار شریان و یا خیابان اصلی متقاطع با یكدیگر محاط هستند را در نظر گرفته و در داخل آن محدوده را با طراحی جدید شهری سامان دهی و طرحی جدید منطقه را ارائه می كنند و آن طرح را به مورد اجراء در می اورند و در این پروسه برنامه ریزان طراحی لازم را برای آن منطقه در نظر می گیرند ولیكن چندان به تاسیسات زیربنائی موجود توجه ندارند كه می توان در این مورد به طرح نوسازی منطقه مجد مشهد اشاره نمود .

نوسازی بافت فرسوده با توجه به این الگو دارای معایب و محاسنی است كه طراحان و تصمیم گیرندگان از آن مطلع هستند و آنان هستند كه تمام موارد را پیش بینی كرده اند .
طراحی جدید منطقه واجرای طرحهای لازمه با پیش بینی جمعییت قابل قبول وسرمایه های بكار رفته ارزش افزوده بسیار به همراه خواهد داشت .

نتیجه كلام

محدوده شهر ها باید كنترل و ازتوسعه بی رویه آن ها جلوگیری و از داشته ها ی شهری حداكثر استفاده را نمود .
توسعه بی رویه شهر باعث تضعیف مدیریت شهری وكمبود خدمات رسانی میگردد . اگر به بزرگراه نواب نظری بیافكنیم مشاهده میشود كه یك پوسته خارجی برای منطقه ایجاد شده است و درون بافت پشت بزرگ راه بافت دارای سردر گمی می باشد اراضی واقع در بافت فرسوده شهرها گنج های پنهان بوده كه میبایست از آن استفاده شایان گردد .

اگر در مناطق بافت فرسوده شهرها برنامه ریزی صحیح و اساسی انجام گیرد و به جای احداث مجتمع های مسكن مهر در خارج از محدوده شهرها در این مناطق مسكن مهر احداث شود می توان گفت كه شهرها زنده می مانند .
درسمنان منطقه ای از بازار قدیمی كه جزو بافت فرسوده است بنام بازار مرده نامیده میشود و درشهر دامغان این چنین است .

جادارد كه مسئولین و برنامه ریزان شهری با مئولیان تامین مسكن مهر برای قشر كم درآمد سهم سازنده را خریداری نمایند و از هزینه های آتی منطقه احداثی مسكن مهر جلوگیری نمایند .
با بكارگیری این مناطق نیاز به احداث شهرك ها وگذرهای جدید و تاسیسات شهری لازم نمی باشد و از طرف دیگر از هزینه های ایاب و ذهاب ساكنین مسكن مهر و هدر رفتن اوقات مفید آنان جلوگیری خواهد شد لازم به یادآوری است كه ساكنین مجتمع های مسكن مهر نیاز به تاسیسات لازمه شهری دارند و هزینه اجرای آن طرحها بیش از اجرای نوسازی بافت فرسوده هزینه برمی دارد .

بیائید كمی بیشتر در فكر رفاه اجتماعی و شهری شهروندان باشیم و از ایجاد غده های سرطانی در حاشیه شهرها جلوگیری نمائیم كه این غده های سرطانی وبال گردن شهرهای مجاور خود خواهد شد .
در خاتمه این بحث مختصر یا آور میشود تامین مسكن و رفاه اجتماعی نیاز به برنامه ریزی كلان و با تعمق دارد و باید از تصمیمات عجولانه و مقطعی جلوگیری نمود . به امید رسیدن به آن روز

بیژن علی آبادی

موضوعات مرتبط : بافت فرسوده    
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید