تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :6626

نیم نگاهی به میادین تهران

میدان چیست:

در لغت نامه به معنای محوطه - جایگاه - محدوده - فلكه -عرصه تعریف شده و در زبان عامه به محدوده دایره شكل و وسعت آن بستگی به تعریف دارد .

بسیاری از شعرا این كلمه را درسروده ها و نوشته های خود بكار برده اند مخصوصا" فردوسی كه در اشعار حماسی خود با كلمه دیگر تركیب نموده وبارها و بارها بكار برده است با كلماتی همچون میدان كارزار - میدان جنگ - میدان مبارزه - میدان مشق - میدان زور آزمایی و سایر كلمات تركیبی دیگركه این كلمات نماد نشانگرمعنای خاص و معرف مطلبی است كه شاعر و یا نویسنده قصد معرفی آن را داشته است وشكل میدان ها و كاربرد آنها متفاوت می باشد .

در دنیای امروز كلمه میدان در شهرها بصورت نماد و معرف شاخصه ای خاص مطرح گردیده و گاهی اوقات این میدانها بصورت نماد جاودانه شهر در آمده اند .
در این مقاله با توجه به تعریف فوق و معانی دیگر فقط به بكی از فضاهای شهری كه همان میدان است پرداخته میشود .

در تمامی شهرهای ایران میادین بصورت بزرگ و كوچك و شاخص و غیر شاخص وجود دارند. احداث میادین از زمان قدیم مخصوصا" از زمان حكومت صفویه رونق خاصی داشته است كه بارزترین آن دو میدان در اصفهان بوده و میدان نقش جهان یكی از از این دو میدان شاخص می باشد میدان نقش جهان میدانی چند منظوره بوده است .

پیام خاصی درمیدان های احداثی زمان قاجاریه به بعد مشاهده نشده و اگر بوده فقط به یك موضوع اختصاص داشته است .
در زمان پهلوی اول با توجه به الگو برداری از معماری غربی شكل درونی میادین با نصب تندیسها و باغچه بندی رواج پیدا كرد و این مورد بیشتر در شهر تهران قابل مشاهده است .

در تعریف شهرسازی امروزی میدان به محدوده و گره ترافیكی نیز اطلاق میشود كه این گره گاهی اوقات بدلیل وسعت قسمت میانی ومسافت مسیر فرصت اننخاب و تعیین مسیر را به رانندگان می دهد یا بعبارت دیگر نقش میدانها هدایت ترافیك عبوری در مسیربوده و اطراف میدانها مخصوص ترافیك پیاده گذر می باشد.

تقسیمات فضایی یك میدان :

میدان ها به سه محدودهفضایی تقسیم میشوند اول هسته میانی و دوم حلقه و یا رینگ ترافیكی و حوزه سوم محدوه و لبه تجاری و مسكونی و ..
با توجه به مطالب كلی اشاره شده و شناخت محدوده های میدان نیم نگاهی به میدانهای شهر تهران می اندازیم .
شهر تهران فعلی دارای دهها میدان می باشد كه بعضی از این مبدانها بصورت نماد شهری و بعضی دیگر از نظر موقعیت و دسترسی منطقه ای و محلی می باشند .

میدان های مهم قدیم اصلی شهر تهران بنام ها و موقعیت های محلی نامیده می شد كه چند میدان اصلی و قدیمی شهر تهران در ذیل ذكر می شود :
  1. سبزه میدان
  2. چاله میدان
  3. میدان مشق
  4. میدان اعدام
  5. میدان راه آهن
  6. میدان باغشاه
  7. میدان دروازه قزوین
  8. میدان توپخانه
  9. میدان بیست وچهار اسفند
  10. میدان بیست وپنج شهریور
  11. میدان ژاله
  12. میدان فوزیه
  13. میدان شهیاد
  14. میدان فردوسی
  15. میدان شاهپور
  16. میدان شوش
  17. میدان تجریش
  18. میدان كاخ
  19. میدان مخبرالدوله
  20. میدان ارگ
  21. میدان گمرك
  22. میدان ولیعهد
  23. میدان هفت حوض نارمك
  24. میدان شاه عبد العظیم
  25. میدان شاه
  26. میدان ونك

چندین میدان دیگر كه بعد ازپیروزی انقلاب بعضی از این میدان ها تغییر نام داده و بعضی دیگر اصالت وصلابت خود را از دست داده اند.
تغییر نام بعضی از میدان ها بشرح زیر اعلام میشود :

  1. میدان بیست چهار اسفند به میدان انقلاب
  2. میدان شهیاد به میدان آزادی
  3. میدان اعدام به میدان محمدیه
  4. میدان ژاله به میدان شهدا
  5. میدان فوزیه به میدان امام حسین
  6. میدان توپخانه به میدان امام خمینی
  7. میدان بیست و پنج شهریور به میدان هفت تیر
  8. میدان ولیعهد به میدان ولیعصر
  9. میدان باغشاه به میدان حر

وسایر اسامی تغییر نام داده شدو این تغییر نامها بدلیل اتفاقات و مناسبتها و رخداد های خاص در آن میدان ها بوده است كه بعنوان نمونه میدان ژاله بدلیل واقعه 17 شهریور به میدان شهدا و میدان شهیاد بدلیل محوریت آزادی خواهی به میدان آزادی و میدان بیست چهار اسفند به میدان جمهوری و میدان فوزیه بدلیل رشادت و فداكاری در راه دین به میدان امام حسین و میدان باغشاه به میدان حر و میدان دروازه قزوین به میدان فارابی و.. .تغییر نام یافت و بعضی از میدانهای قدیمی تهران ازبین رفته و یا ارزش خود را از دست داده اند و فقط نامی از آنها دریادها برخی افراد و یا تاریخ شهرسازی باقیمانده است همانند چاله میدان و یا میدان مشق و .........

بررسی مختصر فیزیكی میدانهای شهر تهران :

میدانهای شاخص شهر تهران دارای سه بخش بوده كه در بخش مركزی میدانهای شاخص شهر تهران بناهای یادبود ویا تقش برجسته و یا تندیس و یا مونومانی كه پیام آور موضوع و نام میدان باشد انتخاب و نصب گردیده است ودر برخی میادین نماد و یا شاخص میانی بصورت بنایی باالهام از معماری تلفیقی ایرانی احداث شده است كه از این نمونه میتوان میدان آزادی رابرشمرد .

روند و گسترش شهرتهران باعث شد كه بعضی ازمیدانهای شاخص و نمادین حالت و فرم فیزیكی خود را از دست داده و حالت پخش كننده و به چهارراه تبدیل گردند و اصالت میدانی خود را از دست بدهند هرچند بنام میدان معروفند ولیكن در عمل به یك گره ترافیك شهری مبدل شده اندكه می توان میدان هفت تیر را ازاین گروه برشمرد .

  1. میدان هفت تیر فعلی كه ازگره های اصلی ترافیكی شهر تهران است وجمع و پخش كننده ترافیك بزرگراه مدرس و بلوار كریم خان و خیابان بهار شیراز و خیابان شهید مفتح و چند خیابان كم اهمیت دیگر میباشد هویت میدانی خود را ازدست داده و بصورت دالان ترافیكی درآمده است .
    وجود ایستگاه مترو خود نیز یكی دیگر از پدید آورندگان راحتی و همزمان ترافیك جمعیتی شده است این میدان را نباید میدان نامید و میبایست نام دیگر متناسب با عملكرد برآن نهاد .
  2. میدان شهدا به چهارراهی تبدیل شده كه هویت تاریخی و رشادت های مردمی درآن در سایه قرارگرفته ویا جندان گویا نیست.
  3. سبزه میدان در منطقه بازاربه كنجی تبدیل شده كه دارای هویت مجهولی است .
  4. میدان و یا فلكه دوم تهران پارس به چهارراه تبدیل شده است .
  5. میدان مشق در محوطه حفاظت شده قرار گرفته و برای برخی میدان گم شده برخی ناشناخته است .
  6. ازچاله میدان كه مركز اشخاص شرور و گردن كش بوده دیگر اثری نیست .
  7. میدان راه آهن دیگر آن صلابت را ندارد .
  8. میدان امام حسین هر چند گاهی دچار تغییرات درونی و حاشیه ای میگردد

تغییرات درونی و یا بیرونی میدانها شاید به نوعی بتواند در نقش هدایت ترافیك موثر باشد ولیكن گسترش حاشیه ای نیاز به تخریب بعضی از بناهای قدیمی داشته و خواهد شد ولیكن بنظر میرسد این امر در كم اثر كردن اصالت میدان موثر میباشد.
بطور كلی بنظر می رسد كه بعضی از این میدان های شهر تهران بیشرنقش یك گره ترافیكی و گره گشا بوده و هویت و نقش میدانی را كمتر ایفا می كند كه باید این نقیصه به ترتیبیبرطرف شود .

چكیده كلام ‌:

چكیده مطالب كه به صورت چند پیشنهاد اولیه ارائه می شود شاید بتوان با سایر پیشنهادهای صاحب نظران كه ارایه خواهد شد ادغام و پیشنهادی جامع تر در جهت تثبیت هویت ملی و تاریخی میدان ها و نمادهای شهری حاصل شود و پیشنهادات بشرح زیر می باشد :

  1. حفظ هویت اصلی و تاریخی میدان های شاخص حفظ و حراست ازآنها شود و اگر تغییراتی لازمست در پوسته خارجی انجام گردد با رعایت هویت و شخصیت میدان داده شود .
  2. بررسی ترافیك ورودی به میدانها و در صورت لزوم كاهش قسمتی از ترافیك ورودی به میدان با تمهیدات لازم تغییر مسیر داده شود و موجب صلابت و حفظ نمادشهری گردد .
  3. بازنگری فرم درونی میادین و تغییردادن فرم اصلی میدان با توجه به اصلیت و نماد اصلی شهر .
  4. پایداری الگوی حاكم بر میادین از نظر انتخاب فرم داخلی و مونومان مركزی .
نكته :

را باید هر چند سال نماد میانی میدانی بنا به سلیقه و یا الگوی جدیدی تغییر كند .
زمانیكه برای میدان صنعت در شهرك غرب نمادی در نظرگرفته شده و سرمایه و نیروی فكر وكاری جهت ساخت آن صرف شده چرا باید آن نمادجمع آوری شود نمادقبلی مظهر كفر نبوده بلكه نمادی گویای صنعت بوده است .

خلاصه كلام :

وظیفه مسئولین و برنامه ریزان شهری مخصوصا" برنامه ریزان و طراحان میدانها و محلات شهرها ی بزرگ و متوسط و بزرگ است كه نسبت به حفظ هویت تاریخی و هویت قومی و شهری اقدام نمایند و از تخریب و قطعه قطعه نمودن نماد های شهری مخصوصا" میدان ها و یا محلات و نقاط با ارزش آنهم بدلیل ساماندهی ویا هدایت ترافیك خودداری نموده و با حفظ آنها در مقیاس وسیعترنسبت به طراحی و اجرای آن اقدام نمایند زیرا نمادهای شاخص شهرها گنجینه وتاریخ وهویت شهرها می باشند

درخاتمه مقاله بنظر می رسد كه این شعار سرلوحه قرارگیرد :

برنامه ریزی شهری برمبنای حفظ ارزشها و تاریخ و سنت ها و دانش روز و اگردر این راستا صحیح اقدام شود برنامه ارائه شده به یك فرصت تبدیل و اگر از این فرصت استفاده نشود به تهدید تبدیل می شود كه جای افسوس برای همگان خواهد داشت .

بسوی برنامه ریزی پایدار شهری

بیژن علی آبادی

استان مرتبط : تهران  
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید