تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :6054

هتل رامسر

یكی از همكاران از من خواست تا درباره معماری پهلوی اول مقاله‌ای تهیه كنم. بنابراین روی آوردم به تحلیل بناهای ساخته شده در آن دوره، مایل بودم یكی از بناهایی كه راه و روش جدیدی را در زندگی جامعه‌ی آن زمان پدید آورده به نقد درآورم. هر چند كه تقریباً بیشتر بناهای دوره پهلوی اول راه تازه‌ای را در قلمرو فرهنگ، شیوه زیست، اقتصاد و روابط سیاسی ـ اجتماعی مردم پیش پای جامعه گذاشته بود، مثل تأسیس بانك‌ها، ایجاد مدارس، تشكیل مجلس، ساختمان مخابرات، پست، رادیو و … ولی متوجه شدم كه از هتل‌ها تابه‌حال نقد یا تحلیلی انجام نگرفته، لذا فكر این‌كه از كاروانسرا تا هتل مقاله‌ای بنویسم در ذهنم جا گرفت.
با ایجاد هتل به‌جای مسافرخانه تمام سیستم فكری جامعه ایران برهم ریخت و در مدت كمی جامعه ایران به‌طور چشم‌گیری راه جدیدی در پیش گرفت.

«روند نوگرایی كه از اواخر دوره ناصرالدین شاه واز انقلاب مشروطیت آغاز شده بود، در دوره رضاشاه به‌تدریج عینیت پیش‌تری یافت و الگوبرداری از كشورهای غربی راه رشد و توسعه شناخته شد. دولت برای نوگرایی، دستگاه‌های خود را بهبود بخشید. وزارتخانه‌ها و سازمان‌های عمومی و ارتش ساختاری جدید یافت. مرحله اول صنعتی شدن ایران در این دروه آغاز شد. كارخانه‌های سیمان، بلورسازی، چیت‌سازی، اسلحه‌سازی، هواپیما‌سازی (شهباز) و دخانیاتدر پیرامون تهران ساخته شد. ایستگاه راه‌آهن تهران در سال 1313 افتتاح گشت و فرودگاه‌های دوشان‌تپه و قلعه‌مرغی احداث گردید. كارخانه برق و مركز تلفن خودكار در سال‌های 28-1327 هـ.ش احداث شد. در سال 1303 كالج آمریكایی البرز و در سال‌های 1312 تا 1318 مؤسسات جدید آموزش عالی مانند دانشگاه تهران، دانش‌سرای عالی، بیمارستان‌های شماره یك و دو ارتش، بیمارستان هزار تخت‌خوابی پهلوی و بیمارستان فیروزآبادی احداث گشت. ورزشگاه امجدیه، موزه ایران باستان و كتابخانه ملی و تعدادی سینما، كافه رستوران، هتل بنیاد نهاده شد و به علت ورود اتومبیل و اتوبوس خیابان‌ها سنگ‌فرش شد و ساختمان‌های جدید با معماری نوین چهره شهر را دگرگون ساخت و تهران به شكل یك شهر جدید در آمد.»

به جهت گسترشی كه در تمام وجوه شهرسازی صورت گرفت و ایجاد راه‌های شوسه بین‌شهری و سفر مردم و كارمندان دولت، هتل‌های جدیدی جایگزین مسافرخانه‌های قدیم شد و كافه رستوران‌ها جای قهوه‌خانه‌های سنتی را گرفت. یعنی همان‌طور كه كاروانسراها به مسافرخانه‌ها تبدیل شدند و شترهای خوش‌چهره جای خود را به اتوبوس‌های بدقواره دادند، با احداث ساختمان‌هایی برای هتل، مسافرخانه‌ها هویت خود را از دست دادند وفقط از حیاط داخلی آن‌ها بریا گاراژ اتوبوس‌های مسافربری استفاده می‌شد. این كافه رستوران‌ها پاتوق تحصیل‌كرده‌ها، ،‌نویسندگان، شعرا و به‌طور كلی طبقه روشن‌فكر جامعه شد. بیشتر این كافه‌ رستوران‌ها در فصل تابستان از باغ و باغچه هتل‌ها استفاده می‌كردند مثل كافه رستوران كنتینانتال كه به كافه شمشاد معروف بود، دارای باغچه بزرگی بود و موزیك زنده هم داشت. كافه رستوران باغ شمیران گذشته از شیرینی فروشی باغچه‌ای هم داشت و از مطرب روحوضی برای جلب مشتری استفاده می‌كرد. كافه رستوران هتل نادری در ایام تابستان بیشتر مورد استفاده قرار می‌گرفت و دارای حوض و باغچه و گل و گیاه بود. از دیگر كافه‌ها می‌توان از كافه «ماسكوت» قهوه‌خانه بهجت‌آباد (سرآسیاب نهر كرج) و سایر كافه‌های آن زمان ( 1320 تا 1329) یاد كرد. مشتری‌ها این كافه‌ها بیشتر اشخاصی مثل پرویز ناتل خانلری، پرویز داریوش، علی زهری، حسن مشحون، محمدعلی حكمت، محمد شهید نورایی، محسن هشترودی، یزدانبخش قهرمان، محمدحسین جلیلی، سیدصادق گوهربین، حسن قائمیان، صادق هدایت، مظفر بقایی، داریوش سیاسی، دكتر روحبخش، مهدی آزرمی، اكبر مشكین، صادق چوبك، انجوی شیرازی و … بودند

هتل‌ها یكی پس از دیگری در كنار خیابان‌های تهران احداث می‌شدند و به خاطر سفرهای مردم از شهرستان‌های دیگر به تهران و هم‌چنین به دلیل ارتباطات سیاسی، تجاری و حتی فرهنگی ایران با كشورهای دیگر، رونق تازه‌ای به خود می‌گرفت.

در قدیم خصلت ایرانی‌ها چنین بود كه مسافران خود را كه از راه‌های دوردست بر آن‌ها وارد می‌شدند، در خانه‌ خود جای می‌دادند.
مشتری‌های مسافرخانه‌ها بیشتر كسانی بودند كه برای یك شب از اتاق‌های آن استفاده می‌كردند یا باز شدن دروازه‌های كشور و رونق گرفتن ارتباطات، هتل‌ها مكانی شد برای جهان‌گردان، مكانی برای انسان‌شناختی، فضایل برای برخورد انسان‌ها با قومیت‌های مختلف، انتقال دانش و فرهنگ و این‌چنین بود كه نه فقط احداث هتل در شهرها رواج یافت، بلكه در سایر نقاط ایران به‌خصوص خطه شمال به جهت استفاده از دریا و طبیعت و گذراندن وقت آزاد، دست به احداث هتل زدند.

تمام این ترددها كه با اصلاح مملكت و آمدن اتومبیل امكانات رفاهی بیشتری را پدید آورده بود و خانواده‌ها را از داخل خانه‌های بسته در خود به ایران‌گردی تشویق می‌كرد، ایجاد مكان‌های توقف‌گاهی و استراحت‌گاهی را در سرراه‌ها و در شهرها دیكته می‌كرد.

با ایجاد شبكه راه‌های بین استان‌ها و شهرستان‌ها و رایج شدن سفرهای بین‌شهری، كه می‌توانست هم برای كار و هم برای گردش‌گری باشد و باتوجه به نامناسب بدن راه‌ها و در نتیجه طولانی شدن زمان سفر، احتیاج به مهمان‌سراهای بین شهری و درون‌شهری بیشتر عیان گشت.

خوزستانی‌ها در تابستان با استفاده از مرخصی‌های طولانی، به‌طرف شهرستان‌های خوش‌ آب و هوا روانه می‌شدند. بروجرد، ملایر و همدان در تابستان به خاطر باغات و هوای خنكی كه داشت، سه نقطه‌ای بودن كه بیشتری مسافران را از خوزستان در خود جای می‌دادند. از نظر بازده اقتصادی این امكان فراهم می‌شد كه هتل، مهمان‌سرا و مهمان‌پذیرهایی در آن‌ها ساخته شود.

از خوزستان به شیراز راه اتومبیل‌رو قابل ترددی وجود نداشت. جاده‌ای ارابه‌رویی از زمان‌های قدیم وجود داشت كه عبور از كتل‌های دختر و پیرزن با اتومبیل‌های سواری امكان نداشت و در طول راه نه توقف‌گاه سوخت‌گیری وجود داشت و نه مكانی برای گذراندن شب گذشته از این ها، تنها گروهی كه بدون تردید از مسافران پذیرایی می‌كرد، راه‌زنانی بودن كه راه‌ها از سرزمین‌ آنها عبور می‌كرد این كار جزو تفریحات و شهامت‌های افتخارآمیز آن‌ها محسوب می‌شد، بنابراین مسافران خوزستانی كه قصد سفر به شیراز داشتند لازم بود كه از راه خرم‌آباد تا روستای سلطان‌آباد ـ اراك فعلی، سفر كرده و از آن‌جا به طرف اصفهان و شیراز سرازیر شوند.

با بهبود وضعیت جاده‌های تهران ـ رشت و تهران ـ فیروزكوه و احداث جاده چالوس و راه‌آهن تهران ـ ساری، سرزمین شمال در اختیار تمام مردم ایران قرار گرفت، دریا، كوهستان، جنگل، سه عامل طبیعی بودند كه همه را به طرف خود جذب می‌كرد و سازمان‌های خصوصی و نیمه دولتی به فكر احداث مهمان‌خانه‌ها در بهترین و زیباترین طبیعت شمال شدند. مهم‌ترین هتل‌هایی كه در این سرزمین ساخته شد، هتل رامسر، هتل بابلسر، هتل چالوس و … هتل‌های دیگر بودند.

هتل رامسر 1307، هتل بابلسر در ساحل دریا كه شالوده آن قبل از 1320 ریخته شده بود در پی بروز جنگ جهانی دوم متوقف مانده و در سال 1337 توسط مهندسین مشاور سام و فیروز كرمانی زیر نظر مهندس نیك‌آیین بازسازی آن شروق شد. هتل آب‌گرم لاریجان كه طرح آن تسوط قباد ظفر تهیه شده بود، پی آن در زمان پهلوی اول ریخته شد ولی تا به‌حال به همان صورت اول باقی مانده است. هتل كلاردشت اسكلت آن در زمان پهلوی اول ساخته شد ولی به صورت مخروبه تا امروز به همان صورت باقی مانده هتل چالوس كه هم‌زمان با احداث جاده چالوس ساخته شد در حال حاضر عملكرد آن تغییر یافته و به‌صورتی دیگر از آن استفاده می‌شود. هتل‌ بابلسر و هتل لاهیجان هم هم‌زمان با هتل‌های دیگر در زمان پهلوی اول ساخته شد.

یكی از زیباترین هتل‌هایی كه در دوره پهلوی اول ساخته شد، هتل رامسر است كه گذشته از معماری خاصی كه دارد، از نظر مكان‌یابی و دید و منظر جزو بهترین و موفق‌ترین هتل‌های ایران محسوب می‌شود.

هتل رامسر به سبك معماری آرت دكو توسط معماران آلمانی كه در زمان پهلوی اول به فعالیت‌های ساختمان‌سازی دولتی اشتغال داشته‌آند ساخته شد. «ساختمان این هتل در سال 1370 شروع شد و در سال 1312 به بهره‌برداری رسید.»

جغرافیای تاریخ شهر رامسر

«برخی از پژوهش‌گران معتقدند ساكنین اولیه نواحی شمال ایران را اقوام بومی آسیا مانند «تاپور»ها تشكیل می‌داده‌اند و نام قدیمی این سرزمین «تاپورستان» را نیز مأخوذ از نام همین اقوام می‌دانند. به نظر این عده از پژوهش‌گران بعدها، هم‌زمان با مهاجرت آریایی‌ها به آسیا این منقطه به‌دلیل امكانات مساعد كشاورزی مورد توجه اقوام آریایی قرار گرفت و نخستین طوایف آریایی در این ناحیه اسكان گزیدند. رامسر پیش از سال 1310 هجری‌شمسی دهستانی آباد به نام «سخت‌سر» (رامسر امروز) شد و چند روزی در محله آب‌گرم كه جنب چشمه‌های آب‌گرم معدنی بود توقف كرد و وجود آب معدنی و مناظر زیبای آن‌جا مودر توجه وی قرار گرفت و مصصم شد تأسیسات سیاحتی شخصاً در آنجا وجود بیاورد. برای انجام این منظور مقداری از اراضی اطراف آب‌گرم‌سر را كه كلاً به نام مرتع «ارباكل»و از املاك سپه‌سالار تنكابنی بود كه به واسطه بدهی مالیاتی سپه‌سالار به مالكیت دولت درآمده بود خریداری كرد. برای ایجاد تأسیسات و كسب مجوز قانونی از مراجع دولتی، اقدام و گزارش امر به رضاشاه رسید.

این اقدامات مقارن با تصرف املاك مردم مازندران به‌وسیله رضاشاه بود. پس از اطلاع از مقصود‌ هادویگر با دادن مجوز قانونی به وی صرف‌نظر شد و عده‌ای از مهندسین خارجی برای آبادانی آب‌گرم‌سر و ساختن هتل‌های سیاحتی و به‌وجود آوردن حمام‌های آب معدنی استخدام شدند كه نقشه‌های مربوط بی‌نهایت مورد توجه رضاشاه واقع شده، دستور بنای كوچكی را دادند كه در آن روز «سناتوریوم شاهی» یا استراحت‌گاه شاهی نام گرفت و در آب‌گرم‌سر تقریباً 10 الی 12 واحد مسكونی وجود داشت كه از محل مذكور كوچ و در نزدیكی محله نارنج‌بن انتقال داده شد.

هتل رامسر

«این هتل در سال 1307 طرح آن توسط مهندسین آلمانی تهیه و در سال 1312 به بهره‌بردرای رسید.» به جهت جایگزینی این هتل در طبیعت زیبای رامسر و قرار گرفتن جنگل سرسبز پشت هتل، زیبای آن را چند برابر نموده و هماهنگی رندگ سفید هتل و جنگل سبز، بنای هتل را بیشتر در دید رهگذران و مسافران قرار داده است. سبك معماری هتل شباهت زیادی به معماری «آرت‌دكو» اروپایی دارد كه به هر حال مسئله كاملاً منطقی است.

در دهه اول سلطنت پهلوی تا اواسط دهه دوم، به واسطه عدم تحصیلات عالی دانشگاهی در رشته‌های مختلف مهندسی،‌ هنوز در ایران فارغ‌التحصیل دانشگاهی وجود نداشت و بیشتر مهندسینی كه بعداً در ایران به فعالیت مهندسی و معماری پرداختتند، كسانی بودند كه در سال‌های اولای 1300 به اروپا رفته، از سال‌های 1314 به بعد وارد ایران شده بودند، بنابراین تهیه و ساخت پروژه هتل رامسر توسط مهندسین آلمانی،‌ جایی برای شك و تردید ندارد.

دیگر محاسن این هتل، گذرگاه پیاده‌ای است كه از هتل تا ساحل دریا به صورت قرینه نسبت به محور هتل و با نماسازی اطراف این محور ایجاد شده بود كه تا سال‌های 1345، تقریباً پابرجا بود. متأسفانه بعدها به واسطه ساخت و سازهایی كه در یك طرف این محور انجام گرفت،‌ نه فقط این گذرگاه پیاده را از حالت زیبای خود، خارج كرد، بلكه به عرصهی هتل هم صدمه زیادی وارد ساخت، دومین صدمه‌ای كه به دید و منظر هتل و هشر رامسر وارد شد، ساخت تبنایی است در شرق مجموعه هتل، در ابتدای بولوار زیبایی كه از جلوی هتل می‌گذرد. این بنیا برجی شكل نه خود را از معماری جالب توجهی برخوردار است و نه زیبایی‌ای به ورودی شهر داده است، به عكس در نقطه‌ی مقابلی و قرینه‌ی آن بنایی است كه امروز بانك ملی از آن استفاده می‌كند ولی به‌طوری كه گفته شده این بنا برای كافه رستوران ساخته شده بود.

«این هتل از سه طبقه و یك زیرزمین تشكیل شده كه هر طبقه آن تقریباً 1500 مترمربع مساحت دارد و دارای سالن شیك و زیبا، غذاخوری و آشپزخانه مجهز، سالن‌های كنفرانس و اتاق‌های خواب، گیشه بانك و در قسمت زیرزمین تالار مخصوص جشن‌ها است.

این هتل 35 اتاق یك تخته و دو تخته و 50 سوئیت و چهار آپارتمان چهارنفره و پنج نفره دارد.»
در سالهای بین 1335 تا 37 این بنا برای الحاق به هتل رامسر توسط سازمان مهمانخانه‌های بنیاد پهلوی سرمایه‌گذاری و نقشه‌های آن در دفتر مهندسین مشاور سام و فیروز كرمانی تهیه و به اجرا درآمد. در مورد هتل جدید در جوار هتل قدیم بحث و انتقال زیاد است. ولی آن‌چه مسلم است این دو بنا هیچ‌گونه هماهنگی با یكدیگر ندارند. فرم كشیده و منظم آن كه از یك معماری سبك رسیونال حكایت می‌كند ضربه شدیدی به دید و منطقه هتل قدیم زده است و آن را از حالت سمبلیك سابق در آورده.

چنان‌كه در كتاب توریسم در رامسر نوشته مصطفی حلاجی ثانی آمده «هتل جدید در سه و چهار طبقه ساخته شده كه هر طبقه آن حدود 15 هزار مترمربع مساحت دارد. این هتل از قسمت‌های زیر تشكیل شده، سالن‌های غذاخوری آن با نام‌های رُز و شقایق و سالن انتظار و پذیرایی، تمامی اتاق‌ها دارای حمام، تلفن فرعی، كولر و سیستم حرارت مركزی فن‌كویل می‌باشد. از 120 اتاق به صورت اتاق‌های یك و دو نفره و سه نفره سوئیت ماه عسلی و سوئیت چهار نفره و آپارتمان‌های چهار و پنج نفره تشكیل شده كه در كل دارای 287 تخت است.»

علاوه بر بناهای نامبرده در سال‌های بعد ساختمان زیبای كازینوی رامسر در كنار ساحل دریا ساخته شد كه از نظر معماری جالب توجه می‌باشد.
این بنا به سبك وارتانك ساخته شده و در ریف ساختمان‌های پهلوی اول محسوب می‌شود.
رامسر از پلاژ دریایی ماسه‌ای برخوردار نیست ولی با وجود عدم پلاژ ماسه‌ای، زمان از رفت و آمد و تردد زیاد توریست داخلی و خارجی برخوردار بوده است.

«فرودگاه رامسر در سال 1328 شمسی شروع به كار كرد و در سال 49 ساختمان‌های ترمینال اداری و آتش‌نشانی و گمرنیك و سایر تأسیسات احداث و باند خاكی موجود به بان آسفالت تبدیل گشت.
در سال 1356 مقرر گردید كه فرودگاه رامسر توسعه پیدا كند و به فرودگاه بین‌المللی تبدیل شود و بعد از مطالعات بسیار فاز اول نقشه‌ها تكمیل شد كه با شروع انقلاب این طرح متوقف گردید.

رامسر به جز سواحل دریا، جنگل و آبهای معدنی كه دارد، دارای روستاهای متعددی است كه هر كدام به‌نحوی علاقه به گردشگری را در افراد ایجاد می‌كند «جواهرد» در ارتفاعات جنوبی رامسر قرار دارد، مكانی است برای كوه‌نوردان كه از آن به طرف كوه‌های اطراف صعود كنند. «جنت رودبار» گردشگری در جنگلی را عرضه می‌كند، «جواهردشت» دارای طبیعتی زیبا و فراموش نشدنی است. جاده‌های جنگلی و روستایی مناسب با دره‌های عمیق، صخره‌های بلند، رودخانه‌های طولانی، چشمه‌سارهای بزرگ، آباشارهای مرتفع، پوشش گیاهی الوان مراتع سرسبز ییلاقی، اقلیم مساعد، چشم‌اندازهای كوهستانی،‌ جلگه‌های ساحلی، فضاهای روستایی و حیات وحش ویژه، این جنگل‌ها را جلوه‌های اعجاب‌انگیز طبیعت این مجموعه جنگلی در مسیرهای رامسر به اشكور، رامسر به جواهرده به‌طور محسوسی قابل مشاهده است.

با توجه به تمام جاذبه‌هایی كه در رامسر وجود دارد، انتخاب مكان برای ساختمان بهترین هتل در دوره پهلوی اول، انتخابی دقیق، منطقی و با ارزش بوده است و ساختن چنین هتلی زیبا اتفاقی نمی‌توانست باشد.

دكتر سیروس باور
عضو هیئت امناء انجمن مفاخر معماری ایران

موضوعات مرتبط : هتل   معماری پهلوی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید