تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :296

هرگز از خاطرم آن سرو خرامان نرود

مسجد جامع ساوه واقع در جنوب شهر ساوه از قدیمی‌ترین مساجد ایران است که از سده‌های اولیه اسلامی تا دوران قاجاریه تغییر و تحولات زیادی را به‌خود دیده است. این مسجد شبستانی در قرون اولیه اسلام با خشت و گِل بنا شده و در دوره سلجوقی ایوان غربی آن که از شاهکارهای ایوان‌سازی با دهانه‌ای طویل و ارتفاع زیاد است، ساخته شده است. گچبری‌ها و تزئینات مقرنس این ایوان نشان از ویژگی‌های هنری این دوره دارد.
در دوره صفویه تحولات ارزنده‌ای در این مسجد رخ داده است که مهم‌ترین آن خلق گنبدخانه و ایوان جنوبی است. درحقیقت، جوشش و کوشش هنر هنرمندان دوره صفویه در آن تجلی یافته است. محراب ارزنده گنبدخانه همانند تابلوی نقاشی است که با انواع کتیبه‌ها و خطوط طلائی و هنر خوشنویسی تزئین شده است. گره چینیِ سقف گنبدخانه نمونه بارزی از هنر کاشی‌کاری در دوران صفویه است. ایوان جنوبی با آجر و کاشی‌های معلقی آراسته شده است و مقرنس آجری آن نمونه‌ای از هنر آجرتراشی در دوره صفویه به‌شمار می‌رود.
شاه طهماسب صفوی با نصب کتیبه‌ای کاشی‌کاری در قسمت زیرین مقرنس آجری سعی کرده است تا خود را در این مسجد جاودانه سازد. محراب‌های کوچک گچی به‌دست‌آمده در سینه شبستان‌ها نشان از چله‌نشینی زاهدان و عابدان در این قسمت است. بخش عمده‌ای از این شبستان در باغ شمالی، موسوم به باغ شوقی، مدفون است.
مناره آجری دوره سلجوقی این بنا، تنها مناره باقیمانده است که در متون و سفرنامه‌های مورخان و مستشرقان به وفور آمده است. حمدالله مستوفی در تاریخ گزیده آورده است: «مسجد جامع ساوه را دیدم که مناره و طاقی دارد که طاق آن به طاق کسری می‌مانست.» از این رو می‌توان گفت که مناره فعلی باقی‌مانده‌ای از جفت مناره‌ای است که طاق بر آنها تکیه می‌داده است و این احتمال وجود دارد که طاق و مناره دیگر در اثر عوامل طبیعی یا انسانی تخریب شده و از میان رفته باشد.
مسجد جامع ساوه را که دوران متمادی تاریخی را پشت سر گذاشته است، باید نمونه منحصربه‌فردی در میان مساجد ایران دانست. این مسجد درحقیقت یک آکادمی مرمت در ایران محسوب می‌شود که با یک پیوستگی منطقی و اصولی سعی شده است ضمن حفظ حیثیت اصلی بنا، تغییرات لازم را در آن به‌وجود آورند. با اینکه مسجد جامع ساوه در یک دوره تاریخی (دوره قاجاریه ـ پهلوی) دچار فترت شده است، اما طی پنجاه سال گذشته مورد توجه استادان و کارشناسان ایرانی و خارجی میراث فرهنگی قرارگرفته است، ازجمله مهندس محمدحسن محبعلی که در مرمت این بنا کوشیده است، مرحوم استاد اصغر شعرباف، استاد معماری سنتی ایران، که پوشش خارجی گنبدخانه را مرمت کرده است، مرحوم شیخ عباس قمی که مقرنس آجری آن را مرمت کرده است، استاد عبدالله قوچانی که کتیبه‌های مسجد جامع را قرائت کرده است و تعداد زیادی از استادکاران بنام دیگری که از تکرار نام آنها به‌دلیلِ جلوگیری از اطاله کلام خودداری می‌شود.
نگارنده بیش از پانزده سال از عمر مدیریتی خود را در این بنا سپری کرده و با آن حشر و نشر داشته‌ام و با حال و هوای این بنا مأنوس بوده‌ام. به همین دلیل، هر از چندگاهی برای تجدید خاطره و علاقه‌ای که به این بنا دارم به بازدیدش می‌روم و اخیراً در سفری که به ساوه داشتم، مسجد جامع را از نزدیک دیدم. به همت و تلاش اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان مرکزی و کارشناسان زحمت‌کش آن اقدامات خوبی برای بهبود شرایط بازدید علاقه‌مندان از این بنا فراهم شده است. اکنون که ایام نوروز در پیش است و فرصتی فراهم می‌آید تا هموطنان عزیز به سفر بروند توصیه می‌نمایم که بازدید از این اثر گرانسنگ را در برنامه‌های نوروزی خود قرار دهند.
ابوالفضل فراهانی
مدیر اسبق میراث فرهنگی استان مرکزی

موضوعات مرتبط : معماری مساجد    
استان مرتبط : مرکزی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید