تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1539

هویتی که باید به پایتخت باز گردد

همین که کلمه شهر به ذهن می آید ، خیابان های شیوغ پیش چشم مجسم می شود و ساختمان های بلند ، انگار نه انگار که چند دهه پیش تهران هنوز شهری بود که ساختمانهای بلند در آن اندک بودند . با این همه از آنجا که شهر بی هویت یعنی آدم بی شناسنامه قرار است در میان همه دست اندازی های بساز و بفروش ها ، بافت تاریخی تهران حفظ و احیا شود . تهران دیگر شهر ماشین دودی نیست . از همه آنچه نامش تهران قدیم بود ، تنها عکس ها به جا مانده اند و همین چند بافت تاریخی که شهرداری نام تاریخی را بر آن گذاشته و در قالب طرح هایی سعی در حفظ آن دارد . اگرچه دور از چشم آنهایی که دلهایشان برای بافت تاریخی شهر می تپد ، تیشه ها به جان دیوارها افتاد و در کمتر از چند سال بسیاری از بخش های تاریخی پایتخت یا جای خود را به ساختمان های بلند و خوش ساخت مسکونی داد یا مهر تجار بر آن خورد ، اما هنوز بخش هایی از هویت تاریخی شهر نفس می کشند . از این رو نه تنها در طرح تفصیلی پایتخت به بافت تاریخی تهران با لایحه ای برای حفاظت از آن توجه ویژه ای شده است ، بلکه اختصاص بودجه ای 20 میلیارد تومانی در سال 89 به ستاد بافت تاریخی شهرداری اقدامی است که می توان به احیای هت این شهر شلوغ امیدوار بود . گذشته از آن یک سند راهبری برای فاظت و توسعه بافت تاریخی نیز تهیه شده است که قرار است مراحل قانونی را طی کند و تبدیل شود به یک فرادستی .

گامی برای احیای خاطره ها

نوبتی هم که باشد نوبت میدان فردوسی است تا به عنوان بخشی از هویت شهر تهران ، احیا شود پس از آنکه برای احیای محلات تاریخی چون پامنار و عودلاجان با اختصاص بودجه ، گام برداشته شد ، نام خیابان ری ، باغ سپهسالار ، لاله زار ، کوچه مروی ، محله سنگلج ، خیابان سیروس ، ناصرخسرو ، باغ فردوس هم به عنوان بافت تاریخی پایتخت اعلام شد تا با از بین نرفتن این مناطق تهران از خاطره هایش جدا نشود . چندی پیش هم مقرر شد تا خیابان های فردوسی و جمهوری نیز به بافت تاریخی تهران اضافه شوند . بهروز کاشف مدیر بافت های تاریخی شهر تهران با تاکید بر ضرورت حفظ بافت های تاریخی و ارزشمند پایتخت خبر داد که (تدوین طرح ها برای سامان دهی بافت های تاریخی شهر تهران با هدف صیانت بافت ارزشمند تاریخی و حفظ هویت پایتخت انجام می شود و طرح ساماندهی لاله زار تهران ، بازار بزرگ تهران ، محدوده ناصری و همچنین فردوسی از مهم ترین طرح هایی است که به این منظور پیش بینی شده است تا هویت اصیل تهران حفظ شود . )

دقت در انتخاب

بهروز کاشف ، مدیر بافت های تاریخی تهران در گفت و گو با تهران امروز می گوید که ( هر بافتی ، بافت تاریخی نیست ! ) و می افزاید : (ما اولین مولفه را در تشخیص بافت های تاریخی (قدمت ) قرار دادیم اما سبک معماری و اتفاقاتی که در آن بافت اتفاق افتاده برای ما بسیار مهم بود . به همین دلیل مناطقی که سبک معماری ارزشمند داشتند مورد توجه قرار گرفتند . )

او البته توضیح می داد : ( تنها سبک ایرانی مورد توجه ما نبود بافتهایی که تلفیقی از سبک معماری ایرانی و غربی باشد هم در تعریف بافت تاریخی قرار می گیرد . ) کاشف می گوید که علاوه بر در نظر گرفتن بودجه برای تملک یا بازسازی بافتها به ساکنان آنها داده خواهد شد . مثلا برای مرمت یا بازسازی این بافت ها عوارضی دریافت نمی شود . )

اومی گوید : حفظ هویت بافتهای تاریخی و قدیمی شهر تهران از اولویت هایی است که دنبال می شود. میدان فردوسی و خیابان جمهوری اسلامی از جمله نقاطی هستند که با وجود سابقه تاریخی طولانی ، به دلیل ساخت و سازهای صورت پذیرفته امروزی در آن ، هویت و اصالت شهرسازی خود را تا حدودی از دست داده اند . ) آمار دقیقی از مساحت بافت تاریخی تهران وجود ندارد . البته به گفته کاشف بافت های تاریخی به ترتیب در منطقه 1 ، 20 ، 11 ، 12 و بخش کوچکی هم در منطقه 7 تهران قرار دارد .

برج ها به جای خاطره ها

از تمام وسعت 25 هکتاری پایتخت ، تنها 3 درصد را ساختمان ها ، خیابان ها و میدان هایی تشکیل می دهند که شاهد قدم های چندین نسل پیش از ما بوده است . ساختمان هایی که گویی هنوز صدای پیشینیان در آن طنین دارد یا میدانی که انگار در هر گوشه اش خاطره ای از آنهایی که دیگر نیستند ، وصله خورده است .

گویی از میان مناطق تهران ، بازار بیشترین سهم از مناطق تاریخی را به ارث برده است . وقتی فرسودگی بافتهای تاریخی زندگی ساکنان را تحت الشعاع قرار داد ، آنها به فکر فروش یا (کوبیدن ) ساختمان ها افتادند . اما کارشناسان هشدار دادند که شهر بی هویت همچون انسان بدون شناسنامه است و به این ترتیب مدیریت شهری که بیش از این هم بارها بارها بر رسیدگی به این بافت تاکید کرده بود ، وارد عمل شد .

مدیریت نکنیم بی خاطره می مانیم

علیرضا قهای رئیس انجمن مفاخر معماری ایران در این باره به تهران امروز می گوید : (اکرچه میدان فردوسی را نمی توان بافت تاریخی به حساب آورد اما این گذرگاه جنبه تاریخی داشته و حفظ آن و مناطقی نظیر آن سبب می شود تا هویت شهر ، حفظ شود . )

به گفته او ( به علت سرعت در توسعه ) اقتصادی که به ویژه در دهه های اخیر اتفاق افتاده است پایتخت از نظر بافت دچار اغتشاش شده و بافت های تاریخی به شدت مورد تهاجم قرار گرفته است . )

قهاری می گوید : (بافت تاریخی تهران نسبت به شهرهایی مانند اصفهان چندان طولانی نیست اما اگر هر جزء از شهری که در حال رشد است را حفظ کنیم یادگاری را به نسلهای بعدی هدیه داده ایم که ممکن است شهر ما را به شهری تاریخی مبدل نکند اما برای هویت شهر بسیار مهم است . در نظر بگیرید حفظ میادینی چون مخبرالدولهو بهارستان که تاریخ یکصد ساله کشور ما را شکل داده ند این حسن را دارد که خاطره ها را زنده نگاه می دارد . به نظر می رسد که اگر این بافتها ، محورها و دانه هارا حفظ کنیم ، تاریخ ، در گسترش سریع ناشی از اتفاقاتی که درسال های اخیر مانند جنگ و تمرکز اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی در پایتخت رخ داد ، گم نخواهد شد . ) رئیس انجمن مفاخر معماری ایران می افزاید : (طی سال های متمادی بافت تاریخی تهران مورد هجمه توسعه قرار گرفته است . توسعه ای که اگر برای آن برنامه ریزی نشود همه چیز را نابود می کند و توجه به این محور ها و دانه های شهری می تواند از نابودی هویت شهر جلوگیری کند . ) او می گوید : (البته نباید انتظار داشت که اگر خیابان فردوسی و میدان آن حفظ شود دیگر هیچ فعالیت توسعه ای در این مناطق اتفاق نیفتد بلکه این ساخت و سازها باید در قالب برنامه ریزی انجام شود . )

احیا ضرورت دارد

قهاری می گوید (در حال حاضر همه کشورها به دنبال ساخت هویت برای خود هستند مثلا کشوری بیابانی چون امارات به دنبال ثبت بادگیرها به نام خود است با ترکیه نیز در ابعادی دیگر اقدامی نظیر ان را انجام می دهد ، اما تهران به عنوان پایتختی که حداقل 200 سال قدمت دارد ، هر روز نو و نوتر می شود . ما نمی توانیم بنابر سلیقه افراد آنچه اریم را از دست بدهیم . افتخار ملت ما به فرهنگش است و ما وقتی می توانیم به این فرهنگ افتخار کنیم که نشانه هایش را حفظ کرده باشیم . )

کارشناسان می گویند اگر برنامه ریزی برای احیای بافت های تاریخی انجام نشود ، شاید نسل آینده ، عکس های عودلاجان و پامنار را باید در کتاب هایی که کنار موز ها می فروشند ،ببینند.

مریم نظری - تهران امروز

موضوعات مرتبط : پایتخت    
استان مرتبط : تهران  
عضو مرتبط : سید علیرضا قهاری  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید