تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2212

گفت و گوی مفصل هنر آنلاین با دکتر الهام امینی:

هویت شهرهای امروزی ما، مادیات است نه معنویات

به گزارش خبرنگار هنر آنلاین،دکتر الهام امینی در گفت و گویی به نقد شهرسازی امروز پرداخت و چالش های اسلامی شدن شهرهای کنونی را با این رسانه در میان گذاشت. متن این گفت و گو را در زیر می خوانید:

در حوزه شهرسازی، چقدر توانسته ایم در کشورمان، ایده شهرهای اسلامی را بر مبنای معماری اسلامی پیاده کنیم؟

شهرسازی فعالیتی است علمی، فنی و هنری جهت آفرینش فضایی برای زیستن. آنچه مهم است ترکیب این فعالیت ها در فضاست که همیشه به یک نسبت نیست. به اعتقاد من شهرسازی با فن آمیخته شده است و ما نمی توانیم به عنوان چیزی جدا از فن و حرفه گونگی به آن نگاه کنیم اما متاسفانه امروزه این کار در کشور ما بدون توجه به فرهنگ، دین و آیین هنری صورت گرفته... .

چطور آیین های هنری می تواند در ساخت یک شهر موثر باشد؟

بله! آیین هنری که محصول تجربه و زبان عمل بوده و انتظام علمی و بینش هستی شناسانه در آن مستتر و پنهان است. با این نگاه، شهرسازی تلاقی فرهنگ، هنر و فن است؛ هنگامی که سخن از شهرسازی می شود هم از ویژگی های آن سخن گفته می شود و هم اشاره به معانی فرهنگی و هویت فرهنگی پدید آورندگان آن دارد. آنچه مهم است پیوند بین این عوامل است به طوری که بتواند تبلور کالبدی-فضایی راه حل ها و نیازها را در همه سطوح و همه زمینه ها تحقق بخشیده و فضا و کالبد معنی دار و هدفمندی را برای شهرها پدید آورد. آثار شهرسازی امروز که اغلب با محیط، تاریخ و سنت بی رابطه هستند، در مقایسه با آثار ماندگار گذشته نه واجد آنچنان صلابت و عظمت اند که گذر زمان و تابش آفتاب و وزش طوفان های سنگین بر آنها بی اثر باشد و نه آنچنان حامل و حاوی جنبه های قدسی و الوهیتی هستند که مفاهیم فرهنگی، پیام، نشانه شهری، ارزش های پایداری، ماندگاری اثر (اثری که در اذهان همگان به عنوان شاخص نقش خود را ایفا نماید) را به دنبال داشته باشند.

چه رابطه ای میان سه واژه، شهر، هنر و انسان وجود دارد؟
بین این سه عامل مهم ترین و اولین عامل انسان است . دومین عامل هم شهر یا محیطی است که انسان آن را به نظم کشیده و در آن زیست و فعالیت می کند و عامل سوم آیین هنری است که همیشه وجود داشته است . می توان گفت که تعامل این سه جزء یا سه عنصر با یکدیگر از زمینه های تجلی «هویت» خواهد بود. این سه عنصر تاثیر متقابلی بر یکدیگر دارند و رابطه آنها تداخلی بوده و در عین حال که مستقل از هم اند، گسسته نیز نیستند. شهر بر پایه اصولی شکل می گیرد و هویتی را دارا می شود که منبعث از آیین های هنری جامعه است؛ در واقع هویت شهر بیانگر ارزش ها و آیین های هنری حاکم بر جامعه (انسان) است و جامعه (انسان) تمایل دارد به آن هویت شناخته شود.

به نظر شما آنچه هنر اسلامی و بینش ناب پس آن را در شهرها متجلی می کند چیست و چگونه این اتفاق می افتد؟

بسیاری از جوامع مسلمان با حفظ میراث های باستانی خویش در طراحی محیط زندگی (پس از ظهور و پذیرش اسلام) فضایی را برای زیست خود به وجود آورده اند که در عین بهره گیری از ویژگی های گذشته فرهنگی خویش ، ضدیت و تباین با اصول دین تازه نیز نداشته است . در عین وجود کثرت و تنوعات، محیط هایی را به وجود آورده اند که در آن وحدتی را می توان یافت که منبعث از تعالیم اسلامی است که فرهنگ این جوامع را تحت تاثیر قرار داده، رشد و تکامل یافته و با رسوخ در همه زمینه های زندگی مسلمانان در شهرسازی نیز خود را نمایانده است.برقراری ارتباط انسان با عناصر طبیعی در فضاهای شهری، توجه هم زمان به نیازهای انسان(مادی و معنوی) که بیانگر تعادل کالبد و روح شهر است، گزینش مقیاس انسانی به عنوان محور و معیار اصلی سلسله مراتب، هماهنگی و تعادل و توازن و وحدت، به کارگیری مدل های مشهود در فضا و محیط شهری، رعایت حقوق همسایگی ، هماهنگی عملکردهای شهری ، محرمیت، ... که همگی برگرفته از جهان بینی اسلامی است می تواند به تقویت مبانی فرهنگی جامعه ودر نتیجه بروز هویت ملی در شهر سازی کمک کند .
متاسفانه از آستانه نخستین تحولات نوگرایی در کشور ما ، شهرسازی به نحو ناهنجاری تغییر شکل یافته و ارتباط خود را با گذشته و هویت تاریخی- اسلامی از دست داده است و شهرسازی مدرن رواج یافته. سرعت شهرنشینی و در نتیجه سرعت توسعه شهر به همراه بزرگ شدن بیش از حد شهرها همه و همه باعث شده که تاریخ دار بودن محیط و از جمله شهرسازی به تدریج تحلیل روند.

 Hoviate -shahrha -2

در این میان با ظواهر مدرنیته چه باید کرد؟ منظور اشیاء ، روابط، امکانات و تمام چیزهایی است که به سبب پذیرفتن فرهنگ تجدد در شهرها، دوری از آنها امکان پذیر نیست.

به اعتقاد من اساسی ترین دلیل بی هویتی شهرهای کنونی، تقلید و تکرار بی چون و چرا و کورکورانه از شهرهای بیگانه و به دنبال آن، بحران هویت جامعه یا به عبارتی جست و جوی هویتی جدا از هویت فرهنگی- ملی است. آنچه امروز هویت شهرها را رقم می زند، تمرکز بر جنبه های مادی است؛ همچون مصرف و پدیده مد که جایش را در جامعه باز کرده و انسان را به سمت تمرکز بیشتر بر وجه مادی زندگی سوق می دهد. بنابراین هویت فعلی شهرها، بیگانه از هماهنگی و تعادل است که تنها نشانه و نماد توسعه و پیشرفت بوده و در آن ها مقولاتی چون سودمندی، ارزش و ...جایگزین مفهوم زیبایی و هنر شده اند. راه حل برای جامعه امروز این است که تلاش کرده تا اولا زمینه ها و مختصات فرهنگی از اصول و اعتقاد و باورهای جامعه نشات گرفته شوند و ثانیا دست اندرکاران مسائل شهری در پی نمایش و تجلی اصول و مبانی فرهنگی خویش باشند.

هنرمند در هنر اسلامی در پی کشف چیزی است که از عالم ماده خارج است چرا که محتوای هنر اسلامی، وحدت طلب، همگانی، روحانی و قدسی است به نظر شما تجلی هنری با این مشخصات در «شهر» چه پیامدهایی دارد؟

ارتباط شهر با تاریخ و گذشته اش یکی از ارتباطات مهمی است که در ایجاد احساس هویت فرد و جامعه نقش اساسی ایفا می کند. در واقع این احساس، از احساس غربت انسان و احساس بی ریشگی و بریدگی از گذشته می کاهد. این امر علاوه بر ایجاد هویت و تخصص برای فرد، جامعه و شهر در مقولاتی دیگر نظیر وجود الگو برای ایده های جدید، بهره گیری از تجربیات گذشته گان در پاسخ به ارزش های مطرح شده امروزی نقش مهمی دارد. شهرسازی به عنوان فعالیتی ارادی و آگاهانه که هدفش شکل دادن به محیط مصنوع و ساخت به منظور ارتقاء کیفیت آن است، در صورتی می تواند به اهداف عالی و انسانی خود برسد که فرآیند شکل دهی محیط با فرآیند شکل گیری آن همسو و هماهنگ شده و ارزش های والای انسانی پایه و اساس هر گونه تصمیم گیری در پروژه های شهرسازی قرار گیرد.

و سخن آخر...؟

هر ملت و جامعه ای باید به آداب و رسوم خود احترام گذاشته و به اخلاقیات، علوم و هنر خود افتخار کند و هویت خود را بسازد، بنابراین به جا است با قدری تامل، شهر پر باری با این ابزارها خلق کرد که متفاوت و انسانی باشد. در وفاداری به فرهنگ و هنر یک سرزمین، حفظ و تکرار اشکال گذشته مورد نظر نیست و آنچه مهم است نگاه پویا و خلاق است. آنچه نیاز است پیروی از مفاهیم پایدار و ایجاد صور جدید است. هنر والا با تقلید سروکار ندارد آنچه مسلم است در روند شکل گیری یک شهر عوامل گوناگونی مانند اقلیم، عملکرد، مصالح و فنون ساخت و... بر کالبد نهایی تاثیر می گذارند. در کنار روند تاثیر گذاری عوامل مادی، کالبدی، محیطی، اقلیمی،شکل و فضای شهر در بعد فرهنگی، تمثیلی و هنری باید از کلیه آرمان ها و ارزش های یک جامعه بر خوردار باشد.

الهام امینی، دكترای شهرسازی خود را از دانشگاه آزاد اسلامی اخذ کرده و سالهاست که در زمینه شهرسازی به پژوهش می پردازد. او از سال 1389 مدیر پژوهشی مرکز پژوهشی شهرسازی شهرآور بوده و علاوه بر آن در هیات مدیره جامعة مهندسان شهرساز ایران و هیات رئیسه گروه تخصصی شهرسازی نظام مهندسی استان تهران فعالیت دارد.

 

به نقل از وب سایت هنر انلاین (خبر گزاری هنر ایران)



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید