تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :3799

هویت معنائی و معنوی معماری (قسمت دوم)

معماری ایران در دوره تیموری

مورخان و محققان، بناهای معماری دوره تیموری را به چهار بخش تقسیم می کنند:

  1. بناهای عهد تیمور: 808-772هجری
  2. بناهای عهد شاهرخ و گوهرشاد:821-808هجری.
  3. بناهای عهد سلطان حسین بایقرا:918-815 هجری.
  4. بناهای دوره ترکمانان(قراقویونلوها یا گوسفند سیاهان و آق قویونلوها یا گوسفند سپیدان(873-783).

از اولین بناهای ماندگار تیمور ساخت مقبره عظیم بر فراز شیخ احمد مسیوی صوفی است(متوفی سال 562 هجری قمری). توصیف شیدبلزو و جاناتان ام بلوم از این بنا چنین است:« تصویر سایه نمای گنبدها و طاق های عظیم از دور همچنان نهنگی که سر از آب بلند کرده باشد بر فراز جلگه ها همواره قد بر افراشته است». این بنا که دارای طاق های بدیعی از اوایل دوره معماری تیموری است کار جامی شیرازی و بنای آن شمس بن عبدالوهاب شیرازی بوده است. این مسأله بیانگر ان است که معماران شیرازی، ضمن پیشرفته معماری را با آسیای مرکزی منتقل نموده اند. اما مهم ترین بناهای مذهبی ساخته شده توسط تیکور، مسجد عظیم بی بی خاتون (همسر او) در سمرقند است. این بنای عظیم که بنا به تعبیری اندازه و بزرگی ان متناسب با عظمت پایتخت تیمور بود در سال 802 هجری آغاز و در 807 هجری پایان پذیرفت. تیمور مهندسان ماهر معماران کارآزموده و سنگتراشان  هندی در سمرقند گرد آورد تا از برای او بنایی بسازند که در هیچ اقلیمی نظیر آن نباسد. خود صریحاً پس از اتمام کار اعلات کرد:«قصد داشتم در سمرقند مسجد جامعی بسازم که در هیچ اقلیمی نظیر آن نباشد.» اما به قول پوپ با انکه این مسجد عظیم در هر گوشه مناره ای داشت و گنبدی پوشیده از مرمر صیقلی و سقفی با 460 ستون، در حد انتظار تیمور نبود پس «معمار را کشت تا عبرتی برای مهندسان تنبل باشد». قصری نیز که تیمور در «کش» زادگاهش ساخته، تمایه ای از خوی جاه طلبانه و قدرت گرای او بود. این کاخ عظیم که « هیچ پادشاهی در آسیا نمی توانست مدعی چیزی همتای آن باشد» تمایش کاملی از قدرت و افتخار تیمور بود. «طاق سردر 50متر بلندی داشت و در دو طرفش  دو برج گرد شبیه مناره قرار گرفته بود که پایه ای دوازده ضلعی داشت. ویرانه های عظیم آن که هنوز رنگ های درخشانی دارد، گزارش کلاویخو را تأیید می کند».  

مسجد جامع یزد

آنچه تیمور ساخت (همچون مقبره بی نظیر مشهور او «گورمیر») همه بیرون از جغرافیای ایران کنونی بود. اما جانشینانش، ایران با حدود جغرافیایی امروزش را مرکزی برای ساخت بناهای پر شکوه و با عظمت کردند. نمونه های برجسته معماری جانشینان تیمور، بنا به گفته محققان، سه بنای مهم و عظیم مسجد کبود در تبریز مسجد گوهرشاد در مشهد و مدرسه غیاثیه فردگرد در خراسان است. مدرسه غیاثیه فردگرد که در سال 848 هجری قمری به دستور غیاث الدین پیر احمد خوافی، وزیر شاهرخ و هنرمند ترین معماران آن زمان یعنی استاد قوام الدین و غیاث الدین شیرازی ساخته شده است. به تعبیر محققان، شکل بنای مدرسه مانندد سایر بناهای مذهبی به شکل چهار ایوانی است و هر ایوان ان چها رو نیم متر عرض و یازده متر ارتفاع دارد. پوپ نمای این مدرسه را در خور ستایش، گچبری ها، تزیینات، کتیبه ها و مقرنس ها آنرا دل انگیز و کاشی های معرق آن را دارای قدرت نقش و غنای رنگی استثنایی می داند. «گوهرشاد»، همسر شاهرخ، فرزند تیمور، بانی و سازنده مسجد زیبای گوهرشاد در مجموعه حرم حضرت امام رضا(ع) ( هشتمین امام شیعیان) و نخستین و بزرگ ترین بنای تاریخی ایران ر قرن نهم هجری (پانزدهم میلادی) است. رابرت بایرون در مقاله «هنر ایران» پیرامون این بنای عظیم و با شکوه چنین می آورد: « در میان بناهای موجود، برای تحسین کردن این حیاط، آشنایی با سایر سبک ها لازم نیست چون زیباترین نمونه رنگ در معماری است که تا کنون پدید آمده است». معمار این بنای عظیم قوام الدین شیرازی است و کتیبه پهنی از کاشی معرق که در ایوان قبله مسجد وجود دارد کار هنری کم نظیری از بایسنغر و فرزند گوهرشاد  و یکی ار خوشنویسان بنام است. نویسنده کتاب « معماری ایران» چنین توصیفی را از مسجد گوهرشاد ارائه می دهد:

«در مجاورت مرقد امام رضا در مشهد سر در ان ادامه سبک سمرقند طاق نما در میان طاق است، مزین به تعدادی تورفتگی و پیش آمدگی ها که به ان عمق و نیرو می بخشد. مناره های ضخیم برج مانند که در نمای گوشه های خارجی نمای سر در قرار گرفته، تا زمین ادامه داردو همه با پوشش بلند مرمرین کرسی بنا به آن ظاهری محکم می بخشد که لازمه حفظ رنگ درخشان آن است. سراسر نمای حیاط از بهترین نوع آجر لعابدار و کاشی معرق پوشیده شده. بیشتر این رنگ ها غبارت است از آبی لاجوردی  و فیروزه ای، سفید، سبز، شفاف، زرد، زعفرانی، بور و سیات ابنوسی، که مایه هر یک از رنگ ها یه سایه های مختلفی تغییر می یابد. نقش های روشن و نیرومند هنرمندانه با نقش تزیینی خودسازگار شده اند؛ خواه در قاب های دیواری قدی یا در آرایش گنبد که برای جلوه گری از فاصله هزار قدمی در نظر گرفته شده است. یکنواختی که در یک چنین مساحت عظیمی پرهیز از ان دشوار است و نیز پیچیدگی گیج کننده که ممکن است با شکل های اصلی معماری رقابت کند، از هر دو پیشگیری شد و این کاری است که به نیروی نقش های گل و بوته کاشیکاری طرح های هندسی آجری و به کمک آهنگ مؤکد زواف ها، دهلیزهای باز و تو رفتگی های عمیق انجام گرفته به ویژه با تضاد چشمگیر ایوان ها. ایوان شبستان سفید یکدست است، حال آنکه در سه ایوان دیگر زمینه طاق رنگ قرمز مات دارد، با کتیبه های کوفی فیروزه ای روشن با سایه سفید که به رنگ سبز در زمینه قرمز جلوه گر می شود. تمامی تزیینات با مقدار غیر معمولی رنگ سفید در هم آمیخته که به آن حالت وضوح و هیجان می بخشد».
نمونه مشهور و برجسته دیگر هنر دوره تیمور در ایران مسجد کبود تبریز است. این مسجد که به دلیل پوشش کاشی معرق رنگ آبی آن به مسجد کبود مشهور است در سال 870 هجری قمری توسط صالحه خانم دختر جهانشاه با معماری نعمت الله بن محمد بواب(بنا به کتیبه سردر آن) ساخته شده است. گرچه این بنا معمولاً در تاریخ هنر بنای دوره تیموری شناخته می شود اما توسط خاندان تیموری ساخته نشده بلکه همچنان که ذکر شد بانی آن صالحه خانم دختر جهانشاه مشهورترین فرمانروای قراقویونلو(842 الی 872) بود.

این سلسله ترکمانی که همزمان با حکومت تیموزیان قدرت را در شرق ایران به دست گرفته و مرکز اصلی خود را تبریز قرار داده بودند عامل انتقال نوآوری ها معماری تیموری به جانب غرب و به ویژه در ترکیه عثمانی بودند. نقشه این مسجد را با شاه که در سال 855 هجری توسط احمد بن شمی الدین محمد (معمار تبریزی) در مشهد ساخته شده و نیز با مسجد یشیل(یا سبز) در بورسای ترکیه مقایسه کرده اند، نویسندگان کتاب هنر و معماری اسلامی (شیلا بلر و جاناتان ام بلور) تزیین کاشی این مسجد را بی مانند و با کیفیتی عالی می دانند و و مؤلف کتاب « تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی» بنای ان را در ایران منحصر به فرد و تزیین کاشی معرق آن را چنان نظیر می داند که «در آثار بعدی هرگز هنر کاشیکاری به ان درجه نایل نیامده است».

مسجد گوهرشاد مشهد

این بنا که همچنین به فیروزه اسلام شهرت دارد تا 50 سال پیش به دلیل زمین لرزه ای به صورت ویرانه ای در امده بود اما با بازسازی هایی که در سال های 1330 تا 1340 هجری  شمسی در ان صورت گرفت هویت وجودی خود را بازیافت . از دیدگاه برخی محققان آن چه در این بنا به چشمگیر است «نقش سایه های متحرک اسلیمی و کتیبه هاست که غالبا با رنگ سفید یا طلایی بر زمیه آبی سیر و سبز آمده است. سطوح بالاتر و طاق های قوسی اتاق اصلی گنبد دار با کاشی های شش گوش و لعاب دار آبی پوشیده شده ولی پوشش شبستان ارغوانی است و روی آنها رنگ طلایی امده است». معماری تیموری الهام بخش معماری اسلامی از ترکیه تا هند شد و بناهایی که با استناد به این سبک به وجود امد علاوه بر تأثیر در معماری اسلامی ایران در دوره صفوی سلاطین مسلمان دهلی و نیز معماری عثمانی را تحت الشعاع قرار داد.

معماری ایران در دوره صفویه (عصر زرین معماری ایران)

بناهای ساخته شده در دوره صفویه را، فریبنده ترین و جذابترین بناها در طول تاریخ معماری ایران می دانند. این دوره با حکومت شاه اسماعیل صفوی در سال 907 هجری قمری آغاز شده و با هنر و معماری دوره 42 ساله حکومت شاه عباس اول به اوج شکوفایی و تلألؤ خود می رسد. پروفسور پوپ در دوره معماری شاه عباس اول را عصر زرین معماری صفوی می داند. انچه در دوره اول سلسله صفوی بنا گردید عبارت اند: از کاخ بزرگ شاه طهماسب صفوی در قزوین و مسجد شاه قزوین که بنای ان توسط شاه اسماعیل صفوی آغاز شده و گفته می شود بزرگ ترین و زیباترین مسجد ایرانی بوده است لکن این بنا نیز در برابر زمین لرزه ها دوام نیاورد. همچنین بازسازی مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی در زمان شاه طهماسب صفوی آغاز و مناره طلایی در مشهد و ایوان جنوب غربی مسجد جامع اصفهان تجدید بنا گردید. اما اوج هنر معماری دوره صفوی زمان زمان شاه عباس اول (1627-1589) میلادی است؛ دوره ای که مساجد، کاخ ها، خیابان ها، پلها، میادین و باغ ها اصفهان را نصف جهان ساختند و جهانگردانی چون تاورنیه، کمپفر، شاردن و الئاریوس، عظمت ان را ستودند. شاه عباس پایتخت را از قزوین به اصفهان تغییر داد و در دوران 42 ساله حکومت خود این شهر را به مرکز هنرهای اسلامی تبدیل نمود. اولین مسجد در دوره صفویه با عنوان مسجد علی در دوران شاه اسماعیل صفویف در سال 929 هجری، نزدیک مسجد جامع اصفهان ساخته شد. این مسجد به شکل چهار ایوانی بنا شده و کتیبه ای به خط ثلث آیاتی از قرآن را در داخل گنبد به تماشا گذارده است. بانی آن میرزا شاه حسین اصفهانی است. « این مسجد بنا به معماری، تزیینات سر در ورودی ومقرنس های گچی داخل گنبد و کاشیکاری آن، در ردیف مساجد مهم دوره صفوی محسوب می شود».

از دیگر مساجد جامع ساخته شده در زمان شاه اسماعیل صفوی (سال 927 هجری) مسجد جامع ساوه است با سبکی چهار ایوانی و پوششی با رنگ فیروزه ای و کحراب گچی زیبایی که دارای دو کتیبه کوفی است.

اما اوج هنر معماری صفوی در دو مسجد عالی، با شکوه و بی نظیر شیخ لطف الله و مسجد امام ظهور کرده است. ساخت مسجد اما در بهار سال 1020 هجری قمری(1611 میلادی) آغاز ودر سال 1040 هجری پایان پذیرفت. کعکاری اصلی این بنا را  ریاضیدان، فقیه، فیلسوف، معمار اعجوبه آن زمان بهاییی می دانند. اما در کتیبه ها نامی از او به چشم نمی خورد.

کتیبه ها و متون مسجد امام اسم سه نفر را به عنوان طراحان و سازندگان این بنای عظیم ذکر می کند: بدیع الزمان تونی(فراهم کننده محل و نقشه ها)، علی اکبر اصفهانی(مهندس) و محب علی بک(پیمانکار بنا).

«مسأله محورهای ناسازگار در مسجد امام که در نزدیکی مسجد شیخ لطف الله و در پیشانی میدان قرار دارد کاملاً به راحتی حل می شود زیرا سردر به دهلیزی هدایت می شود که بر روی قطر واقع شده است و همین دهلیز نیز به نوبه خود به صحنی چهار ایوانی باز می شود که به طرز صحیحی جهت یافته است».

ارتفاع مسجد که با تزیینات زیبای کاشیکاری پوشیده شده است تقریباً 54 متر است. مسجد مستطیل شکل و چهارایوانی ساخته شده و در وسط هر یک از اضلاع صحن ایوان ودر اطراف ایوانها، غرفه های دو اشکوبه بنا شده است.

مجلل ترین قسمت داخلی مسجد محوط زیر گنبد است. تزیینات زیر گنبد با مهارت و زیبایی تمام انجام گرفته و شامل گل و بوته های سفید و زرد و طلایی بر زمینه آبی است، کتیبه داخل گنبد به خط ثلث بر زمینه کاشی لاجوردی است که به وسیله هنرمند وعروف عبدالباقی تبریزی در سال 1036 هجری نوشته شده است.

از جمله هنرمندان معروف دیگری که در نمای داخلی مسجد کتیبه هایی به یادگار گذاشته اند می توان از محمد صالح اصفهانی و محمد رضا امامی نام برد. در قسمت فوقانی محراب مسجد، کتیبه ای به خط ثلث سفید بر زمینه کاشی لاجوردی وجود دارد که آن را محمد اصفهانی در سال 1038 هجری نوشته است.

در دو طرف محوطه زیر گنبد در شبستان قرار گرفته که سقف این شبستان ها نیز مانند محوطه زیر گنبد با کاشی های خوش رنگ زینت یافته است و دارای پنجره های مشبک ظریفی است که روشنایی داخل شبستان را تأمین می کند. همچنین هر یک از این شبستان ها دارای دو محراب است که در اطراف آنها کتیبه ای به خط ثلث از محمدرضا امامی وجود دارد. پ.پ معتقد است این بنا در مواردی از اخلاف و اعقاب خود فروتر است «ولی از لحاظ شکل موقر، استحکام و استقرار آرام ، اظهار محکم و بیان استوار روح اسلام این بنا کمتر نظیری دارد، در این جا عظمت و قدرت است که شادمانه با زیبایی نسبتا هماهنگ فضای منطقی و بی مانعف با انتقالی ملایم نشان داده شده است».

مسجد شیخ لطف الله

«هیچ کس قادر نیست با حالتی هوشیار یا متفکر وارد شود  بی آن که احساس ناشی از برسیدن به حضور، به وی دست ندهد. این بنا به خاطر همه برازندگی ها و کمالش فاقد ضعف است. فضا کاملاً باز و نقش ها بسیار قوی است. این بنا همچنان که از معماری ان انتظار می رفته حالت خود را القا می کند». این بنای با عظمت را چنین ذکر مرده است:« مسجد شیخ لطف الله توافقی است بین یک دنیا شور و هیجان و سکوت و آرامش با شکوهی که نماینده ذوق سرشار و زیبایی شناسی بوده است و منبعی جز ایمان مذهبی و الهام آسمانی نمی تواند داشته باشد». بنای این مسجد در دوره شاه عباس اول آغاز و به پایان رسیده است(سال 1028 هجری قمری) و وجه تسمیه ان تحلیل و تکریم شیخ لطف الله پدر زن شاه عباس و از علمای مذهبی لبنان است که به ایران هجرت کرده  و در ابتدا مشهد و سپس اصفهان را برای اقامت خود برگزید بود.

مسجد شیخ لطف الله اصفهان

«شیخ لطف الله در این مسجد ئ در مدرسه مجاور آن به اقامه نماز و تدریس علوم دینی می پرداخت. این بنا فاقد ملحقات یک مسجد چون مناره، ایوان های بالاخانه و یا صحن است و به نظر میرسد بیشتر شکل آرامگاهی بزرگ است تا یک مسجد. در این مسجد نیز چون مسجد امام برای آن که شبستان در جهت قبله قرار گیرد از پیچی ابتکاری و ناپایدار در دالان مسجد استفاده شده است بدین ترتیب سقفی که وارد مسجد می شود محراب دقیقاً رو به رویش قرار می گیرد. این مجموعه که بیشتر آراسته به کاشی است درخشان، ولی هماهنگ است و رنگ های مسلط را فیروزه ای لاجوردی و سفید شیری تشکیل می دهد. ازاره ها و طاق نماهای وسط دیوترها با کاشی های هفت رنگ اطلسی پوشیده شده که در طاق نماها دارای اسلیم های درشتی است. باقی داخل بنا از کاشی های معرق درخشانی است که موجب رقص نور در سراسر سطح بنا می شود و گاه با ورقه های تابان نوری همراه است که لحظه ای ، تمام رنگ طرح را فرا می گیرد....اطاق (یا صحن مسجد )یکسده خالی است، هر نوع معلقاتی ممکن است مبتذل باشد و بر اثر شکل نیرومند و رنگ امرانه منکوب شود، این یک معماری ناب است، بی عیب و آرام و هنوز به همان کمال سیصد سال و اکنون چهارصد سال پیش که آن را بنا مرده اند». برای ورود به این مسجد باید از ایوان ورودی با کاشی هایی پرتلالو و از دهلیز تاریکی که بر پهلوی شبستان می گذرد عبور و وارد صحن اصلی شد. «تأثیر بصری و روانی ای که در بدو ورود به فضای داخلی بزرگ و تابان بر بیننده گذاشته می شود حیرت آور است». کتیبه های داخل شبستان توسط هنرمند معروف آن زمان «علیرضا عباسی» کار شده است و کتیبه های دو ضلع شرقی و غربی داخل گنبد به خط «استاد باقر بنا» استو معمار این مسجد بنا به کتیبه ای که در محراب قرار دارد، محمدرضا، پسر استاد حسین ، بنای اصفهانی است. 

گنبد زیبا و بی مانند آن را «شانزده سپر بادبادک مانند که بر چهار فیل پوش بزرگ نهاده شده و به صورت متناوب با قاب بندهای قوسی قرار گرفته نگه می دارد. همه آنها از کف زمین بیرون جسته. با ابزار طنابی آبی روشن مرزبندی شده و با نوار کتیبه های پرشکوه سفید بر زمینه آبی تیره چارچوب بندی شده است». علاوه بر دو اثر مهم و مشهور صفوی که ار آن سخن گفتیم، این دوره، شاهد ساخت بناهای مذهبی و غیر مذهبی دیگری نیز بوده است، همچون مسجد حکیم که در سال 1067 هجری و در زمان سلطنت شاه عباس دوم صفوی در محله باب الدشت اصفهان بنا شده است. این مسجد بر بقایای مسجدی به نام رنگرزان که از مساجد اوایل اسلام بوده بنا گردید و همچنین آرامگاه «شیخ محمد مؤمن عارف استرآبادی» در مشهد. صفویان علاوه بر مساجد ، مدارس مهم و مشهوری نیز در شهرهای مختلف ایران احداث کردند. در اصفهان مدرسه کاسه گران(سال 1105 هجری به هنگام سلطنت شاه سلیمان صفوی) در مشهد مدرسه عباسقلی خاان (سال 1077 هجری قمری ) و مدرسه نواب در فردوس (سال 1086 هجری و به هنگام سلطنت شاه سلیمان صفوی)،مدرسه علیا که احتمالا مربوط به دوره اول حکومت صفوی است و مدرسه خان که در سال 1024 توسط الله وردی خان و پسرش امام قلی خان در شیراز ساخته شده است. برخی کاشی کاری های این مدرسه با کشی کاری های مسجد شیخ لطف الله قابل مقایسه است. علاوه بر مدارس، کاخ هایی چون چهل ستون در قزوین، عالی قاپو، هشت بهشت و چهل ستون در اصفهان، صفی آباد در بهشهر  پل هایی چون سی و سه پل و پل خواجو در اصفهان، پل بیستون در دینور و حمام هایی چونن حمام گنجعلیخان در کرمان و ماروانسراهایی چون مهیار، دیرگچین، شبلی(در تبریز)، شیخ علیخان، بیستون و کاروانسرای مادر شاه از بناهای مهم و ماندگار دوره صفوی اند.

مسجد سپه سالار

 

معماری ایران از دوره صفوی تا پهلوی

مهم ترین بناهای معماری دوره نادر شاه افشار یکی مسجد کبود گنبد در 138 کیلومتری سرخس و دیگری کلات خورشید است مسجد کبود با فرم چهار ایوانی دارای کاشی هایی به رنگ خاکستری و کبود ئ در تزیینات خود بهره مند از کاشی های هفت رنگ است و کلمات الله، محمد و علی. کلات ادری نیز در مواردی دارای شاخصه های کم نظیر است همچون گنبد استوانه ای شکل با 25 مترارتفاع و 10 متر قطر.

کلات نادری

در دوره زندیه نیز معماری اسلامی در شیراز تداوم یافت. مسجد وکیل، ارگ کریمخانیف بازار، کاروانسرا و حمام وکیل از آن جمله اند. به ویژه مسجد وکیل با تزیینات بسیار جالب توجه ان. اما در دوره قاجار ساخت مساجد، معماری اسلامی در ایران را تداوم بخشید. مسجد نبی در قزوین، مسجد امام در سمنان، مسجد حاج علی آقا در کرمان (با مقرنس کاری های شکوهمند) مساجد سید عزیز الله، حاج رجبعلی و امام در لهران و شاهکار معماری قاجاری مسجد شهید مطهری(سپهسالار) از جمله این آثار اند. مسجد سپهسالار با گنبدی عظیم به ارتفاع 37 متر، هشت گلدسته و کاشی های هفت رنگ مشهورترین بنای معماری اسلامی دوره قاجار است. در دوره پهلوی مهم ترین اثر معماری، یادبود مستقر در مرکز میدان آزادی تهران است . بنایی که فرم اصلی اش از برج ایفل پاریس ماخوذ است با برخی رنگ ها و فرم های هندسی هنر و معماری اسلامی.

نتیجه

معماری و هنر اسلامی در طول تاریخ معرف فرهنگ و هویت ایرانی-اسلامی بوده است  و یا به یا یک عبارت فرم های هنری و معماری، ترجمه یصری فرهنگ و هویت ما بوده ان. این هویت ایجاب می کند راهکارهایی در جهت احیا، ترویج و گسترش فرهنگ معماری اسلامی-ایرانی صورت گیرد:

  1. پس از پیروزی انقلاب مباحث نظری مهمی در جهت تأویل و تحلیل این فرم ها صورت گرفت و خود بنیانی برای پی ریزی قوانین و اصول معمری و هنر اسلامی گردید.
  2. ضرورت تقرب و وصول به اهداف اصیل انقلاب اسلامی ایجاب می نمود به دلیل انطباق فرم ها با هویتف تلاشی در جهت ظهور هویت فرمی در هنر و معماری یا نماد های بصری صورت گرفته و مکتب معماری جمهوری اسلامی شکل گیرد که متاسفانه صورت نگرفت(البته ضروری است تحقیقی در مورد کارهای انجام شده در مصلای تهران  و آستان قدس رضوی صورت گیرد که ایا چنین مفهومی در حال شکل گیری هست یا خیر؟)
  3. بنابر این ضروری است مزارت مسکن و شهرداری ها این اصول و قوانین را تدوین و به عنوان دستورالعمل اجرایی در ساخت بناهای دولتی ابلاغ نماشند.
  4. در مورد بناهای شخصی طبیعی است که علاوه بر اختیارات حکومتی در وضع و الزام برخی قوانین، می توان با استفاده از تشویق ها و انذارها عموم مردم را به استفاده از فرم های اسلامی در بناها ترغیب کرد.
  5. پیشنهاد می شود کمیته فرهنگ و تمدن ایران و اسلام با استفاده از کارهای صورت گرفته در وزارت مسکن و شهرداری ها این اصول را تدوین و به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی برساند.   

برای مطالعه قسمت اول مقاله کلیک کنید.



ماهنامه اطلاعات حکمت و معرفت - دی ماه 1390   
بررسی و نوشته: دکتر حسن بلخاری قهی
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی


 
 

      

  

موضوعات مرتبط : هویت معماری    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید