تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2184

واکاوی در تحول معماری ( معماری به مهندسی معماری )

واکاوی در تحول معماری

مقدمه :

در این مقاله به روند تحول معماری به سمت مهندسی معماری با توجه به مدارک و مخصوصا" کتاب هنر در گذر زمان اثر هلن گاردنر پرداخته خواهد شد امید است ضمن امانت داری  بتواند نقطه نظرات لازمه را نیز بیان دارد و به منظور شناخت موضوع کافی است اندکی از تحول هنر در گذر زمان سخنی گفته شود .

گفتار :

به موازات رئالیسم تصویری ، تحول دوران سازی در معماری  بین المللی در قرن هجدهم رخ  داده که می توان  عنوان رئالیستی یا  منطقی ، عملی  ، یا کارکردی به آن داده شود .

تحول در معماری بناها در این سده چنین آغاز می شود :

از قرن هجدهم به بعد در بناها  تزئینات همانند سابق دیده نمی شود و در این دوران مسئله سرعت در زمان ساخت و بهره وری مورد نظر قرار می گیرد ، بناهای همگانی همانند کارخانه ها ، انبارها و مانند اینها - غالبا" ساده و بدون  تزئینات ، و از مصالح و مواد قابل دسترسی جدید ساخته  شده اند .

در پی انقلاب صنعتی ، پیشرفت های مهندسی در ساختن بناهای بزرگتر محکمتر ، و مقاوم تر در  برار  آتش  را  میسرگردانید  و پس از سال 1860  قدرت  کششی آهن مخصوصا"  فولاد  که در دسترس  قرا ر گرفت و طراحی و اجرای جدید برای  ایجاد  فضای سرپوشیده بزرگ با دهانه بزرگ - مانند  ایستگاه های قطار در راه آهن  و تالار ها و نمایشگاه ها  را ممکن ساخت .

کتابخانه سنت ژنویو ( 1843 - 1850 ) که به دست هانری لابروست در پاریس ساخته شد، کاربست یا انطباق  سبک احیا شده رومانتیک - دراین مورد ، رنسانس - را در فضای داخلی بنایی نشان می دهد که عناصر استخوان بندیش ( استراکچر ) از چدن ساخته شده اند که ردیف پنجره های  طا قت نما دار کتابخانه ، بنای  کلیسا  سانفرانچسکو  اثر آلبرتی در ریمینی را  به یاد  می آورد ،  تالارهای مطالعه ، اساسا" دو تالار مسقف  تونلی  هستند  که با ردیفی  از  ستون های  باریک چدنی  بر روی  پایه های  بتونی از یکدیگر جدا  می شدند .

ستون های آهنی ازنوع کورنتی، قوس های  سقف آهنی را که فضای  درونشان با نقش های پیچک های  تو ماری  به شیوه  معماری دوره رنسانس  تزئین  شده  است ، بر روی خود  نگاه می دارند .

برای نشان  دادن  اینکه  چگونه  شکل های معماری  سنگی با حفظ زیبایی هنری  خود در اثر خصوصیات  این ماده  ساختمانی  تغییر  شکل  یافته اند ، به ندرت  ممکن است  بتوان  نمونه  ای بهترا ز این کتابخانه  پیدا  کرد .

سال های سال ، معماران ، (( معماری مهندسی ))  را ریشخند می کردند  و بناهای  فولادی  و بتونی  را  در ((  لفاف ))  رومانتیک  یک سبک  تاریخی  می پوشاندند .

در بسیاری  از  ایستگاه های  بزرگ  راه آهن ،  ساختمان  فولادی و (( بی لفاف )) و فضاهای  و دارای تزئینات  تاریخی که با آشیانه های فولادی پشت سرتان  تناقض دارند ،  درست  در کنار  ساختمان  رومانتیک  قرا ر داده شده است .

تحول در ساخت ( استاندارد سازی و پیش ساخته کردن قطعات ساختمانی )

در سال های 1850- 1851 استاندارد سازی و پیش ساخته کردن قطعات ساختمانی به جوزث پکستن امکان داد که ساختمان  نمایشگاه لندن  به نام کریستال  پالاس یا کاخ بلورین را بسازد .

ساختمانی که ، تماما" از آهن و شیشه  ، آن هم  در یک مدت  زمان  بی سایقه  شش ماهه ،  ساخته  شده است .

نقطه اوج تلاش های  معماران سده نوزدهم در عرصه ساختمان های دهانه  بهن ،  دهانه 83 متری دالان  ماشین های  به طول 400 متری در نمایشگاه پاریس است که به سال 1889  برپا شد .

در این ساختمان هیچ  پایه میانی وجود نداشت ، و این مورد فرصت را برای روزانه صد هزار بازدید کننده قراهم ساخت می توانستند تا درون فضای پهناورش به هرسو بچرخند ، این طرح  ساختمانی از  قطعات  فلزی  لولا شده ای ( در راس و قاعده ) با  قطع تقریبا" مخروطی  تشکیل  شده بود  که یک  چهار چوب  فلزی  را در  روی خود نگاه می داشت  و جام های  و عریض  شیشه  روی  آن  کار  گذاشته  شده بود .

الکساندر طراح  و سازنده  پر جسارت  برج ایفل ، ( نشان  پاریس امروزی ) ، نیز برج مزبور را در همین  زمان  ساخت :  این دو شاهکار معماری ، گروهی از معماران  را متوجه این واقعیت کرد که روندهای جدید ممکن  است  نطفه  یک  سبک  تماما"  نورا در خود داشته باشند - و این  همان  چیزی بود  که رو مانتیسیسم  فریبننده  و تاریخی  نتوانست  پرورش دهد .

اشتیاق  به سرعت ساخت و صرفه جویی بیشتر در ساختمان سازی ، به  حداقل رساندن  احتمال  وقوع آتش سوزی  ، استفاده از چدن و آهن  شمش را  برای بسیار  از دیگر طرح های  ساختمانی ، مخصوصا"  ساختمان های تجاری  ،  تشویق   کرد .

معماری متکی بر چدن و آهن در انگلستان و آمریکا همچنان  رونق  می گرفت ،  تا آنکه  به دنبال  آتش سوزی های متوالی و  مهیب  در سال های ، 1870 - 1879 در نیویورک ، باستن، و شیکاگو  ثابت شد که وجود صرف آهن  شمش یا جدن نمی تواند جلوی آتش سوزی را بگیرد که تصمیم گرفتند که فلز را در لفاف و یا بنای سنگی محصور نمایند و مقاومت اولی را بر مقاومت دومی در برابرآتش بیافزایند و با انجام این مورد ضریب ایمنی در مقابل آتش سوزی بالا رفت  .

با بالا رفتن قیمت املاک معماران را عملا" مجبور کرد که ارتفاع ساختمان های را بیشتر کنند . اگر در ساختمان هائی از آسانسور ( وسیله نو ظهور ) استفاده می شد می توانستند اتاق های زیر شیروانی را نیز به قیمت بالا اجازه دهند . در شهرها برای ایجاد آسایش و بهره وری بیشتر ساختمان ها در کنار هم ساخته می شدند .

برای نخستین بار در آپارتمان های بلند را فقط در چند مورد استثنایی ، مانند کار لوئیس  سالیوان (  1856- آور.نری هابسن ریچاردسن غالبا" از قوس های مدور سنگین و دیوارهای حجم سنگی استفاده کرد ، و چون مخصوصا" شیفته معماری رومانسک دوورنی در فرانسه بود ، کارش را گاهی احیای  سبک رومانسک پنداشته اند این نامگذاری اصالت و کیفیت  بیشتر ساختمان های  ریچارد سن  را در فاصله کوتاه هجده ساله از عمر فعال وی طراحی شده اند و از نظر می اندازد و رسا نیست .

با آنکه ساختمان هایی چون کلیسای تثلیت و کتابخانه های عمومی و اقامتگاها ایستگاه های راه آهن و دادگاه هایی که در نیوانگلند و جاهای دیگر ساخت نیروی تخیل زنده و یکپارچگی - احساس فضای مسدود پایدار - نماد سبک آور را به بهترین وجه ممکن مشخص می سازد و سده  نوزدهم ، به تدریج از طرح های رمانتیک و عاطفی بر جا  مانده  از گذشته  تاریخی  دست برداشته  و به بیان  صادقانه هدف  ساختمان  خویش  روی می آورد .

لوئیس سالیوان ، که نخستین معماری حقیقتا"  نوین (مدرن ) سده نوزدهم نامیده شده است ، در نخستین سال های زندگی خود به تلقینات ریچاردسن در عرصه معماری پی برد و برای تحقیق آنها در ((  ساختمان بلند )) جدید خود ، مخصوصا"  ساختمان  گارانتی بیلدینگ دربوفالودست به کار شد .

در اینجا مشاهده می شود که چگونگی تقسیم بندی  فضای  داخل به واحد های  هم اندازه در نمای ساختمان بیان شده است ، همچنان که استخوان بندی  داشتن ساختمان حایل ( در مقابل دیوار باربر )  بیان  شده است ،  و چیزی  ضروری تر  و مهمتر از  پنجره در بوفالو دست  به کار  شد .

در اینجا  مشاهده می شود که چگونگی  تقسیم بندی  فضای  داخل به واحد های  هم اندازه در نمای ساختمان بیان  شده است ، و چیزی  ضرورتر و مهمتر از  پنجره ها بخش اعظم  فضای بین اعضای  عمودی و سفال پوش  را اشغال  کرده است .

درطرحهای سالیوان می توان  به یکنواختی و همگونگی  طرح  داخلی و خارجی  اطمینان  داست ،  ولی  در ساختمان انبار ریچار رد سن و برای تحقیق آنها در (( ساختمان بلند )) جدید  خود ، مخصوصا" ساختمان  گارانتی  بیلدینگ در بوفالو سته کار  شد .

در اینجا می بینیم که چگونگی  تقسیم بندی  فضای  داخل به واحد های  هم انمدازه  در نمای  ساختمان بیان  شده است ، هم چنان که استخوان بندی  داشتن ساختمان حایل ( در  مقابل  دیوار  باربر )  بیان  شده است ، و چیزی  ضرور تر و مهم تر از  پنجره ها بخش اعظم  فضای  بین  اعضای  عمودی و سفال پوش  را اشغال  نکرده است .

در طرح های  سالیوان ،  می توان  به یک نواختی و همگونگی  طرح  داخلی و خارجی  اطمینان  داشت ،  ولی در ساختمان  انبار  ریچار رد سن و کتابخانه لابروست  نمی توان چنین اطمینانی داشت .

ولی در اینجا نیز اشاراتی از طرز فکر قدیمی به چشم می خورد : ساختمان  گارانتی ، زیرزمین و قرنیز دارد . 

لیکن  تصور  او از زمین چنان  است  که پایه های سالیوان ، در کنار شعار معماران نخستین سال های آزادی  بعد در معماری نوین را القاء می کند . بدین ترتیب ، در این روزگار ، شکل ساختمان ، تدریجا" کارکرد یا وظیفه آن  اعلام  می کند ، و عبارت  مشهور ((  شکل از کار کرد تبعیت  می کند ) ) از سده بیستم در اینجا تجسم خارجی پیدا می کند .

لازم است به تذکر است که منظور سالیوان از این شعار ، یک تطابق خشک و نظری بین طرح خارجی و داخلی نبود بلکه تناسبی نسبتا" آزاد وانعطاف پذیررادرنظر داشت - تناسبی که شاگرد  بزرگش  فرانک  لوید  رایت آن را مشابه تناسبی توصیف کرد  که بین استخوان ها و بافت دست وجود دارد .

سالیون درساختمان فروشگاه بزرگ کارسن پایری اسکات شیکاگو که در سال های 1899 - 1904  ساخت گام  دیگری در جهت هماهنگ سازی فضای داخلی و خارجی برداشت .

این ساختمان که به یک فروشگاه بزرگ اختصاص داشت  نیازمند ویترین های  عریض و پر نور بود .
استخوان بندی فلزی ساختمان ، که طرحی هندسی داشت ، فقط یک راه برای رسیدن به این هدف باقی می گذاشت .
تناسب فضاها و احجام در اینجا چنان منطقی است که نیازی  به افزودن چیزی  بر نمای ساختمان  احساس نمی شود و استخوان بندی ساختمان نیز تماما" از بیرون دیده می شود .

طبقات عرشه مانند که با قطعات سرامیک سفید نما سازی شده اند ، چنانند که گویی آزادانه به گردساختمان در حرکت هستند و بی قاعدگی هایی دارند . ( مخصوصا" در بلوک های  ورودی  نبشی ) که به گسستن کل بنا از فرمول  مکعب وار ساختمان های پیشین سالیوان کمک می کنند .

سالیوان پیشاهنگ پژوهشی  همانی برای  دست  یافتن  به سبکی نو در پایان سده نوزدهم بود . او به پیداکردن دستور العمل های  تازه در تزئین معماری درست به اندازه خود معماری توجه می کرد .

از این لحاظ او در جنبش موسوم به آرت نوو ( هنری نوین ) که در صدد پایان دادن به تمام سبک های تزئین سنتی بود و به بیان درست در صدد پایان به هر گونه شیفتگی به مکتب تاریخی بود که باعث به عقب افتادن ظهور روشی نو در هنرهای تجسمی می شد - شخصیت مهمی به شمار می رفت .

دو طبقه پایینی فروشگاه بزرگ کار سن پایری اسکات به تزئینی ( از ابداعات سالیوان ) اختصاص داده شده اند که موضوعات جالبی دارند و کمتر مورد در معماری سنتی بتوان یافت که  تشابهی با این شیوه تز یین داشته باشد .

هر چند آزمایش گری در عرضه تزئین کاری ، اندک زمانی در دوره هنر نوین رواج یافت ، آنچه روش های سنتی را یکسره خارج کرد و شیوه تزئین و اصول طراحی مختص خود را کشف کرد ، سده بیستم بود .

 نکته :  

به منظور پایداری بناهای خشتی حدود 80 تا 100 سانتی متر از دیواره بنا در روی خاک را با مصالح سنگی بنا می کردند تا از نفوذ آب و تخریب دیواره ها جلوگیری شود و در ساختمان های فلزی از قرن 18  ( استفاده آهن در ساختمان ها ) به بعد نیز به منظور حفاظت از آتش و آتش سوزی آهن و اسکلت بنا را در لفاف و یا پوششی از سنگ و مصالح مقاوم در مقابل آتش قرار می دادند و با پیشرفت علوم ساخت ودستیابی به بتن و مصرف میلگرد در اسکلت ساختمان ضریب ایمنی در مقابل آتش سوزی بسیار بالا رفت 

خلاصه کلام :

تا قرن 18 میلادی ساختمان ها دارای اسکلت سازه ای از چوب و سنگ وآجر بوده و پوشش ساختمان ها یا از طاق های قوسی شکل و یا تیر پوش بوده و کمتر بنائی را می توان یافت که پوشش آن از دیگر مصالح باشد و بدین گونه بوده که ساختمان های عظیم و با شکوه در مقابل آتش سوزی ها و یا حوادث گوناگون طبیعتی دچار خسارات بسیار مخصوصا" در پوشش سقف ها گردیده اند و اگر ساختمان و یا بنائی مسقف باقی مانده حتما" دارای سقف های قوسی شکل با مصالح آجری و یا خشتی و یا چوبی ( کمتر ) بوده است .  

با توجه به انقلاب صنعتی و تبدیل معماری به مهندسی معماری  طراحی و اجرای بناها به صورت احجام مختلف و عملکردهای متفاوت قابل  اجراء گردید .

طبق نظریه معماران بزرگ :تبعیت شکل خارجی وحجم از کار کرد امری ضروری است و احجام و فضاهای خارج از کارکرد برخی اوقات ممکن است در بصر حجمی زیبا باشند ولیکن حجمی فاقد عملکرد که این مورد چندان مقبول نیست .      

در آثار بزرگان معماری همانند رایت و لوکوبوزیه و ... احجام بی دلیل و کارکرد طراحی نشده اند . 

معماری واقع گرایانه دارای روح و کارکرد و حجم است که همنشینی آنها با توجه به تکنولوژی  و مهندسی ساخت می تواند اثر بی بدلیلی را بوجود آورد و می توان در کمال اطمینان گفت که اگر مهندسی معماری در طراحی و ساخت بناها رعایت گردد آثار ارزشمند معماران جاودانی خواهد شد مگر تخریب بدست انسان های سودجو و یا جنگاوران و فاتحان بی تمدن .      

به امید روزی که در قرون آتی  آثار معماری این قرن و قرون بعد خمیر مایه هنر معماری آن روز گردد  همان گونه که آثار ارزشمند معماران کهن و معماران بزرگ دیگردوران ها الگو راهگشای معماری نوین ( مهندسی معماری )  آن روز گردد..

عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید