تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،19-10-1396
تعداد بازدید :33

چاه مرتاض علی اثر تاریخی ناشناخته

اه مرتاض علی یکی از آثار تاریخی و دیدنی شهر شیراز است که در شمال این شهر و در کوه هفت‌تنان واقع شده است. چاه مرتاض علی، کمی بالاتر از تخت ضرابی به سوی شرق و بر روی کوه چهل مقام قرار دارد. برای رفتن به آنجا باید پلکان گهواره دید را پیمود و پس از رسیدن به گهواره دید از طریق پیاده‌رویی سنگلاخی که بر بالای کوه از طرف گهواره دید به سمت شرق کشیده شده پیش رفت و پس از پیمودن حدود ۷۰۰ متر راه خاکی به آنجا رسید.گروهی از مردم نام این محل را برگرفته از نام فردی به نام مرتاض علی می‌دانند که روزگاری در این مکان به عبادت و ریاضت مشغول بوده است و در همان‌جا نیز به خاک سپرده شده است.
شادروان علی سامی در کتاب خود، «شیراز شهر جاویدان» می‌نویسد: «غارهایی که در کوه چهل مقام شیراز وجود دارد، دهانه‌های آتشفشانی هستند که در ادوار بسیار قدیم حادث شده‌اند. یکی از آن غارها که بر روی قله این کوه واقع شده و گویا زمانی زاهدی به نام مرتاض علی در آن مقیم بوده و بعداً روی آن چند اتاق و نزدیک آن آب انباری ساخته‌اند، در نزد عوام به «چاه مرتضی علی» معروف است. مردم شیراز معتقدند که هرکس چهل شب جمعه یا شنبه (یعنی از غروب روز پنجشنبه تا بامداد جمعه یا از غروب جمعه تا صبح شنبه) در اینجا بماند و به عبادت بپردازد یا به‌عبارت دیگر چله بگیرد، بعد از هفته چهلم، خداوند مرادش را می دهد و به همین جهت بسیاری از اهالی شیراز برای رسیدن به مرادشان غالباً چله می‌گیرند و چهل شب جمعه و شنبه در اینجا به عبادت می پردازند».
فرصت‌الدوله نیز در کتاب آثار العجم در مورد چاه مرتاض علی می‌نویسد: «این بنا وسعتگاهی است که چند طاق از سنگ و گچ در آن ساخته شده و دو آب انبار بزرگ نیز در آن وجود دارد و اتاقی یک درب هم دارد که اندرونش وسیع است. در آن اتاق روبه‌روی در، اتاقی کاشی‌کاری شده قرار دارد و در آن چند پله است که چون پایین روند به صفه‌ای می‌رسند کوچک و تاریک که جز به مدد چراغ نتوان رفت. بوریایی فرش آن صفه است و آن محل نماز و مقام نیاز است. مردم می‌گویند: قدمگاه حضرت مرتضی علی است، که این باور نمی تواند چندان صحیح باشد. بعضی را گمان این است که آنجا در قدیم دخمه و معبد پارسی‌ها (زرتشتی‌ها) بوده. به هر صورت شب‌های شنبه جماعتی کثیر به آن مقام رفته و بیتوته می‌نمایند و حاجتی که دارند از خدا طلب می‌دارند و بسیار واقع شده که حاجتشان برآورده می‌شود».با این اوصاف دو نظر درمورد این بنا در نوشته‌های مکتوب قابل طبقه‌بندی است: دسته نخست چاه مرتاض علی را در اصل مهرابه یا بنایی نیایشی مربوط به دوران پیش از اسلام می‌دانند و دسته‌ای دیگر قائل به چنین پیشینه‌ای نبوده و آن را محل اقامت دراویش در گذشته می‌دانند.
به گزارش سایت میراث فرهنگی استان فارس، معماری بنای مرتاض علی در طول تاریخ تغییراتی یافته است. در حال حاضر بنای فعلی مشتمل بر ایوانی در سمت جنوب و چند اتاق در سمت شمال آن است و در زیر طاق‌نمای این ساختمان، چاه و سردابه مانندی وجود دارد که به‌صورت مورب و کج در دل سنگ کوه ایجاد شده و دارای پله‌هایی ناهموار و شیبی تند و دهانه‌ای تقریباً تنگ است که در انتهای آن محوطه‌ای است تقریباً باز و خنک که قطره‌های آب، حوض آن را پر می‌کند. در انتهای شمالی و داخل ساختمان پلکانی وجود دارد که به دخمه‌ای که آن را چاه مرتاض علی می‌نامند، مرتبط است. داخل دخمه بسیار تاریک است و جز به کمک چراغ نمی‌توان به بدان وارد شد.
طاق‌نما و سردر ورودی دخمه دارای کتیبه‌های سنگی و کاشی‌کاری‌های مختلفی است. بر سردر مدخل ورودی کتیبه‌ای با قطعاتی از کاشی سفید و آبی به خط کوفی دیده می‌شود که کلمات الله، محمد و علی بر روی آن قابل مشاهده است. در زیر کلید قوس سردر چاه کتبیه‌ای کوچک از سنگ مرمر زرد رنگ نصب شده که کلمات الله، محمد، علی، فاطمه، حسن و حسین در روی آن نقر گردیده است. بر پیشانی سردر چاه کتیبه دیگری از سنگ مرمر نصب شده که خط آن نستعلیق است و چنین خوانده می‌شود:
«قالَ النَبی صلَّ اللهُ عَلیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم افضَلَ الصَلوة و اکمَلَ التَحیات مَثَلُ أَهْلِ بَیتِی کَمَثَلِ سَفِینَةِ نُوحٍ مَنْ تَمَسَّک بها نَجَی وَ مَنْ تَخَلَّفَ عَنْهَا غَرِقَ ۱۳۲۸ هـ.»
در اطراف کتیبه سنگ مرمر مذکور اسامی دوازده امام و چهارده معصوم را چنین قید نموده‌اند: «بِنَبیٍّ عَرَبیٍّ وَ رَسولٍ مَدَنی وَ أَخیهِ أَسَدِ اللهِ مُسَمّی بِعَلی وَ بِزَهراءَ بَتولٍ وَ بِأُمٍّ وَلَدَتها وَ بِسَبطَیهِ وَ شِبلَیهِ هُما نَجلَاْ زَکیٍّ وَ بِسَجّادِ وَ بِالْباقِرِ وَ اْلصّادِقِ حَقّا وَ بِموسی وَ عَلیٍّ وَ تَقیٍّ وَ نَقی وَ بِذِی الْعَسکَرِ وَ الْحُجَّةِ الْقائِمِ بِالْحَق أَلَّذی یَضرِبُ بِالسَّیفِ بِحُکمٍ أَزَلی».
از نکات جالبی که درمورد این اثر تاریخی می‌توان بیان داشت این که: ورودی این مکان مانند بسیاری از بقاع دیگر کوتاه‌تر از قد انسان است تا زائران با کرنش و ادای احترام وارد این مکان شوند. پانزده پله نمور و لیز که هر کدام ارتفاعی در حدود ۲۰ سانتی‌متر دارند، به کمک طنابی که از ورودی دخمه تا پایین آن کشیده شده، بازدیدکنندگان را به عمق تقریباً شش متری چاه هدایت می‌کنند. در صحن این چاه قبری هست که گفته می‌شود متعلق به مرتاض علی است.در پایین پله‌های چاه اتاق‌های بزرگ و تاریکی وجود دارد که در گذشته صوفیان در آنجا حلقه زده و به نواختن، خواندن ذکر و خواندن اشعار عرفانی می‌پرداختند. در کنار آخرین اتاق چاه حوضی وجود دارد که به هنگام بهار از قطره‌های آبی که از سقف می‌چکد، پر آب می‌شود.
در طول هفته عده زیادی به‌منظور چله‌نشینی، اعتکاف یا ادای نذورات و گرفتن حاجت به‌ویژه در شنبه شب‌ها به چاه مرتاض علی می‌آیند. آثار روشن کردن شمع یا گره‌زدن پارچه به قصد حاجت‌خواهی در جای‌جای این بنا به‌ویژه بر شاخه‌های درخت‌های پشت بنا مشاهده می‌شود.چاه مرتاض علی در سال ۱۳۵۴ ثبت ملی شده است.

 

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید