تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1228

چرا روز ملی معمار ...؟

1)    تاریخ معماری مغرب زمین، چند کلیدواژه دارد :"معماری یونانی"،"معماری رومی"،"معماری بیزانسی".اینها مؤلفان معماری نیمه غربی کره زمین هستند که تا به امروز، تحولات معماری بسیاری را بر گرده خود سوار کرده اند و به پیش آمده اند. معماری یونانی(Greek Architecture)، در بازه زمانی از 900 سال پیش از میلاد مسیح تا قرن اول میلادی، تعریف شده است؛ معماری رومی(Roman Architecture)، از حدود 500 سال پیش از میلاد شروع شده و تا قرن چهارم میلادی ادامه یافته است؛ و معماری بیزانسی ( معماری روم شرقی )(Byzantine Architecture)، هزار سال دوام داشته است. اما، واژگان معماری انگلیسی، معماری ایتالیایی و معماری فرانسوی، به شکلی که تبلور فرهنگ یک سرزمین اروپایی و عامل تمایز مردمان آن از دیگر فرهنگ ها باشند، شناخته شده نیستند.

در مشرق زمین، معماری سرزمین هند را می شناسیم ( معماری معابد )؛ اما، معماری هندی؟؟؟ ... تاریخ معماری مشرق زمین، دو کلیدواژه دارد: یکی"معماری چینی"است؛ اسمی عام که تمام معماری شرق آسیا را نمایندگی می کند و وجه مشخصه آن"معماری خانه ژاپنی"است، با سازه چوبی و مصالح سبک بوم آورد. و دیگری"معماری ایرانی"است که بخش بزرگی از غرب آسیا منهای صحرای حجاز و سوریه و ترکیه را پوشش می دهد و از هند تا آن سوی بین النهرین گسترده است.

معماری چینی-ژاپنی(Chinese-Japanese Architecture) و معماری ایرانی(Iranian Architecture or Persian Architecture)دو مؤلف سترگ معماری نیمه شرقی کره زمین هستند؛ طی هزاران سال، بر تجارب بسیاری بنا شده اند، به بلندا رسیده اند؛ اما، ... از فاصله ای کم و بیش دور، وضعیت امروزِ معماری مشرق زمین را به نظاره نشسته اند.

2)    معماری :"هنر سازماندهی فضای زندگی انسان ها "؛

فرض این نوشتار بر این است که از میان اقوال مختلف و تعاریف متعددی که بزرگان برای معماری ارائه داده اند و می دهند، این تعریف درست است.

3)    تاریخ هنر معماری ایرانی، حکایت از سازماندهی انواع فضای زندگی انسان ( هایی که در گستره فرهنگی ایرانی-اسلامی می زیسته اند )، به پنج شیوه ویژه و مشخص دارد:

"باغ ایرانی"،"کاخ ها و کوشک های ایرانی"،"خانه ایرانی"( در سه گونه درونگرا و برونگرا و تلفیقی )،"مسجد" ( در تجربه معماری ایرانی )،"بازار و فضاهای وابسته ( سرا و تیمچه ) و فضاهای پیوسته (مدرسه و حمام و تکیه و میدان و ... )".

تاریخ این هنر، جهانی ارزشمند، پرشکوه و زیبا را در گستره وسیعی از مشرق زمین به تصویر کشیده است که برای احوالات مختلف زندگی شخصی و جمعی انسان ایرانی، فرم های جوهری ( ساختارهای ) منحصر به فرد و نوآورانه ای را تدارک دیده بوده است.

4)    اما، معماری ایرانی معاصر(Contemporary Iranian Architecture)، واژه ترکیبی معناداری است یا نه ...؟ محققان معماری، تعداد انگشت شماری از آثار معماری یکصد سال اخیر ایران زمین را زیر این عنوان بازشناسی کرده اند و اغلب بزرگان معماری نیز با این دسته بندی مخالفتی ندارند. آثاری همچون: سردر دانشگاه تهران، برج آزادی، ساختمان میراث فرهنگی کل کشور، موزه هنرهای معاصر ایران، تأتر شهر، موزه فرش، فرهنگسرای نیاوران، مقبره حافظ، سعدی، ابن سینا، مقبره فردوسی ... و شاید یک نمونه متأخرتر: سردر دانشگاه تربیت مدرس.

معماری معاصر ایران(Contemporary Architecture of Iran)، چیست؟ ... همه آنچه که در یکصد سال اخیر در ایران زمین ساخته شده است. همه آثار نام برده شده در بالا، به اضافه ذوق زدگی های آندره گدار، تفهم معماری اسلامی نیکلای مارکوف، نوآوری های وارطان هوانسیان، غرور ملی گابریل گورکیان، ... و رد زمان مانده بر فضای سید هادی میرمیران و ... بسیار معماری های شاخص و درخور تعمق و مباحثه دیگر ...؛ همه زیبا، همه نغز ... معدود و کم شمار، شاید صدتایی باشند و نه بیشتر!

و ... البته،"همه ساخت و سازهای خالی از نوآوری و نشانه های سرزمینی و اغلب تقلیدی و کپی برداری شده از سنت سه هزارساله معماری مغرب زمینی"، و"همه ساختمان های نوساز همه شهرها و همه ساخت و سازهای تازه در همه روستاها"، نیز فرهنگ معماری معاصر ایران را نشان می دهند ...! این نیز در خور تعمق و مباحثه مفصل و جدی است.

...

"معماری ایرانی"و"معماری معاصر ایران زمین"، ... هر دو ... متوقف شده اند.

5)    محققان تاریخ معماری، اذعان دارند که"معماری ایرانی"در عصر صفوی به نقطه اوج رسیده و شکوهمندترین در میان تمام اعصار تاریخ ایران زمین بوده است؛ ... نقطه عطف رشد و بالندگی یکی از دو مؤلف بزرگ معماری مشرق زمین، 400 سالی پیش از دوران ما اتفاق افتاده است. پس از آن فراز، معماری ایرانی در نشیبی قرار گرفت، تند و مهلک. پس از آن فراز، معماری ایرانی، چند صد سالی در نشیب بود، ولی ... بود !

اما،"معماری معاصر ایران"_ همه ساخت و سازها در همه شهرها و همه روستاها، منهای آن چند اثر ماندگار که در بالا نام برده شد و یا نام برده نشد _ به اندازه ای از مؤلفه فرهنگ تهی شده است که امکان برقراری گفتمان با معماری جهانِ امروز تقریبا برایش به صفر رسیده است. ... و این بسیار بدتر از آن اولی است. به صفر رسیدن توان فرهنگی معماری ( ساخت و ساز ) این سرزمین، یعنی توقف مطلق تاریخ معماری ایران؛ یعنی پاک شدن از صفحه معماری روزگار برای برجسته ترین تمدن معماری جهان باستان و درخشانترین تمدن جوامع اسلامی همه اعصار؛ یعنی نابودی یکی از منابع مهم مطالعه فرهنگ معاصر شرق که طی هزاره ها همواره منبع الهام بخش برای بسیاری از فرهنگ ها و سرزمین ها بوده است.

6)    چرا مردمان ایران، امروز به وجود سنتوری در پیشانی بام برج های محل اقامتشان، به نمای رومی مجتمع های مسکونی شان، به لابی های سبک باروک ساختمان ها و سالن های نشیمن سبک رمانسک آپارتمان هایشان افتخار می کنند؟؟؟ ... چرا دارندگان مدرک معماری از دانشگاه های کشور، اسباب این اتفاقات را برای مردمان فراهم می کنند و هر روز مد تازه ای از جعبه لب تاپشان بیرون می کشند؟؟؟ ... و چرا مدیران شهری، چشمشان را بر همه این جریان می بندند و به گرفتن فیش عوارض ساخت و ساز اکتفا می کنند؟؟؟ ...

7)    در جهانِ امروز، مرسوم است که برای موضوعات مختلف، برنامه های ویژه ای را تعریف کنند. اگر موضوع پویا باشد- مثل هنر سینما- جشنواره ای شکل می گیرد یا همایشی یا سمیناری؛ اما اگر موضوع به دلایلی از صفحه جهان معاصر، محو یا کمرنگ شده باشد، آن وقت است که روزی را _ جهت یادآوری_ به آن موضوع اختصاص می دهند: روز معلم، روز زمین، روز مادر، روز پدر، روز دختر، روز آب، روز هوای پاک و ...! این نامگذاری ها نشان از این دارند که پسران امروز، پدرانشان را سالیانی است که گرامی نمی دارند؛ مادر را دیرگاهی است که یادی نمی کنند؛ معلم را مدتی است که ارجی نمی نهند؛ زمین را تند و تند تخریب می کنند و آب ها را هم آلوده ...!

8)    روز ملی معمار، قرار است به همه ما که روزی از دانشگاهی مدرک معماری گرفته ایم، یادآوری کند که : قوم ایرانی، معماری ویژه و درخور اعتنایی در میان اقوام و جوامع جهان دیروز داشته است، اما، این ارزش فرهنگی دیگر دوست داشته نمی شود. برای ایرانی امروز، ارزش اقتصادی زمین اصل است. دارنده مدرک معماری، مقهور این ارزش گذاری است و از بیانِ فرهنگی در هنری که آموخته دست شسته است. چشمش به تصاویر جدیدترین آثار معماری جهان در مجله ها و سایت ها است و گوشش به صدای بازار ساخت و ساز ایران.

به قول حافظ:

فریـــاد که از شـش جهتم راه ببستند      آن خال و خط و زلف و رخ و عارض و قامت

 

غزال کرامتی
استادیار دانشکده هنر و معماری
دانشگاه آزاد اسلامی- واحد تهران مرکزی
دوشنبه اول اردیبهشت 1393- تهران

موضوعات مرتبط : روز معمار    
عضو مرتبط : غزال کرامتی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید