Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :3457

کشف دو لوحه جدید در شوش(مقالات گذشته- بهار 1350)

کشف دو لوحه در شوش

در حدود یک قرن دانشمندانی که هیچ منظوری جز قانع کردن حس کنجکاوی خود نداشتند موفق به خواندن کتیبه هایی شدند که از دوهزار سال پیش بکلی فراموش شده بود . خواندن کتیبه های میخی فارسی باستان موجب شده که راه خواندن کتیبه های میخی بابلی و آشوری نیز هموار گردد و این خدمت بزرگی بود که به تاریخ قدیم مشرق زمین انجام گرفت . خواندن خط ایلامی مشکل تر از خطوط میخی فارسی و بابلی و آشوری بود خوشبختانه پادشاهان هخامنشی عادت داشتند که فرمان های مهم شان را به چهار خط نام برده در بالا صادر میکردند و با مقایسه خطوط ایلامی با خطوط میخی دیگر دانشمندان خط شناس بالاخره موفق به کشف طریقه خواندن خط ایلامی نیز گردیدند. در سال 1315 در تخت جمشید چندین هزار لوحه از جنس گل پخته به خط ایلامی کشف گردید که در بایگانی تخت جمشید حفظ شده بود و بیشتر آن مربوط به امور ساختمانی تخت جمشید بود . آقای «کامرون» دانشمند خط شناس آمریکایی موفق شد تعدادی از این لوحه ها را ترجمه کند و ترجمه این لوحه های ایلامی مطالی بسیار مهمی مربوط به وضع اقتصادی و اجتماعی زمان داریوش و خشایارشا را روشن نمود . ولی برای ترجمه تمام لوحه ها احتمالا لازم است چند دانشمند درچند نسل آنها را تحت مطالعه قرار دهند و این کار از حدود امکانات امروزی ما خارج است . ضمنا باید امیدوار بود که در آتیه نزدیکی جوانان ما نیز با راهنمایی دانشمندانی مانند «کامرون» موفق به کسب تخصص در خواندن خطوط ایلامی گردند چون متخصصان این فن امروز در جهان از تعداد انگشت های یک دست تجاوز نمی نماید .

با وجود تحقیقاتی که دانشمندان خط شناس برای خواندن کتیبه های میخی کرده اند، هنوز حتی در قرائت کتیبه های میخی فارسی باستان نیز نقاط تاریکی وجود دارد و این نقاط تاریک هرروز با کشف لوحه های جدی روشن تر میشود .

سال قبل «ژان پرو» دانشمند مشهور فرانسوی که سابقه درخشانی در علم باستان شناسی دراد در ویرانه های شوش موفق به کشف لوحه ای از سنگ گردید که شامل کتیبه های میخی بود .

کشف این کتیبه از نظر زبان شناسی و از نظر تاریخی برای ما اهمیت بسیار دارد. ما در این شماره اصل مقاله ایشان را به زبان فرانسه همراه با عکس های متعدد از این کتیبه منتشر نموده ایم تا دانشمندان ایرانی و خارجی بتوانند از آن استفاده نمایند .

خلاصه ای از نامه آقای «ژان پرو» رئیس هیئت کاوش کننده فرانسوی د رایران که به اداره باستان شناسی فرستاده شده: دو منشور جدید از داریوش بزرگ مربوط به ساختمان کاخی در شوش .

انجمن حفاظت ابنیه تاریخی ایران بوسیله مدیر عامل آن انجمن، آقای دکتر مهران، هیئت کاوش کننده فرانسوی در ایران را مامور تعمیر و حفظ باقی مانده های کاخ های هخامنشی در شوش نموده است . در ماه فوریه 1970در ضمن کارهای مربوط به این ماموریت در جنوب حیاطی که در طرف مغرب محوطه مورد نظر ما قرار داشت در دو طرف مدخل تالارهای شاهی دو لوحه سنگی بدست آمد که روی آن کتیبه هایی به خط میخی کنده شده بود و بسیار سالم مانده بود(عکس های شماره 1تا4)

کشف دو لوحه در شوش3-لوحه سنگی مربوط به ساختمان کاخ داریوش . متن ایلامی

این لوحه های سنگی به تهران فرستاده شدند و اکنون حاصل آنها در موزه ایران باستان است و یک رونوشت از آنها در مکان کشف آنها قرار داده شده و رونوشت دیگری در موزه شوش حفظ میشود .

آقای «فرانسوآ والا» خط شناس هیئت کاوش کننده در شوش نتیجه نخستین مطالعه خود را راجع به این کتیبه ها در اینجا منتشر مینماید: در سال 1929 آقای «و. شل»، کشیش دانشمند فرانسوی، متن و ترجمه یکی از مهم ترین کتیبه های دوران هخامنشی پیدا شده در شوش را که بعدا زیر عنوان کتیبه مربوط به ساختمان کاخ داریوش اول شناخته شد منتشر نمود . این کتیبه بعدها بوسیله خط شناسان مشهوری مانند «ف.و.کونیگ»، «ف.ه.وایسباخ»،  «و.براندنشتین» مطالعه شد .در تاریخ 1950«و.هینز»ترجمه کامل متن ایلامی این لوحه را انتشار داد . در سال 1953 «ژ. کنت» نیز ترجمه قطعی متن فارسی باستان لوحه نامبرده را منتشر نمود .

عنوان انتشارات این دانشمندان در متن فرانسه این مقاله داده شده و میتواند مورد استفاده علاقه مندان قرار گیرد.

دو لوحی که اکنون مورد مطالعه ماست در سال 1970در تپه معروف به تپه آپادانا در شوش پیدا شد .این دو لوحه نیز مربوط به ساختمان کاخی است که داریوش اول فرمان آنرا صادر کرده است، ولی متن آن با متنی که «و.شل» با ترجمه متون میخی سه زبانه خود  ارائه داده است اختلافاتی دارد که از بعضی جهات حائز اهمیت است .

کشف دو لوحه در شوش
6

کشف دو لوحه در شوش
7

رنگ این لوحه های سنگی، خاکستری است . عرض و طول آن 336 میلیمتر و ضخامت آن 87 میلیمتر است . هرشش طرف لوحه ها نوشته شده است . یکی از این لوحه ها به خط و زبان اکدی و دیگری به خط وزبان ایلامی است .

متن ایلامی شامل 56 خط است و لوحه اکدی 40 خط دارد و خطوط این لوحه ها کاملا خوانا و بدون شکستگی است .

بطور کلی متن این لوحه ها با متون دیگری که تاکنون کشف گردیده شباهت زیادی دارد، ولی برخلاف آن متون در اینجا مطلب با یادآوری نام اهورامزدا شروع نشده است . بعلاوه تفاوت های دیگری نیز مشاهده میشود که در زیر به شرح آن خواهیم پرداخت:

علاوه بر اینکه این متن با متون سابق اختلاف دارد در بین متن دولوحه اکدی و ایلامی نیز اختلافی هست. در متن ایلامی مطلب با عنوان داریوش شروع میشود . سپس پادشاه ازبر تخت نشستن خود صحبت میکند. بعد از آن، مطالب مربوط به ساختمان کاخی در شوش بیان شده است . پس از این مطالب مصالحی که برای زینت کاخ بکار رفته و مکانی که از آنجا به شوش آورده شده مورد بحث قرار گرفته است . بعضی از این مصالح در شوش ساخته شده اند یا بدست آمده اند و این مطلب نیز تصریح گردیده است. شاهنشاه از تمام مللی که برای برپاکردن این کاخ همکاری کرده اند، نام میبرد و مطلب خود را با دعایی بدرگاه اهورامزدا به پایان میرساند .

اختلاف این متون با متون سابق از اینجا شروع میشود که اندازه هایی که در متن ایلامی ازسکویی که باید کاخ روی آن برپاگردد داده شده با اندازه هایی که در متن اکدی داده شده یکی نیست .

در کتیبه های قدیمی داریوش تصریح کرده است که عمق سکو چهل بازو است و در یک طرف آن به علت مایل بودن زمینی که ساختمان برروی آن قرار میگرفته فقط 20بازو است . در لوحه های جدید این عمق یا ارتفاع فقط در همه جا به 20بازو میرسد .

 

کشف دو لوحه در شوش
8-متن ایلامی

در کتیبه های سابق شاه بدرگاه خداوند برای خود و پدرش و کشورش دعای خیر میکند .در لوحه های جدید از پدرش هیستاسپ صحبتی به میان نیامده است . از نظر دستوری نیز لوحه های جدید با لوحه های سابق اختلافاتی دارد .

باز اختلاف میان متن جدید ایلامی با لوحه های سابق کمتر از اختلاف متن اکدی و آن الواح است . این لوحه از لوحه ایلامی دوبرابر و نیم کوتاه تر است ولی مفهوم کلی آن یکی است.

متن اکدی نیز از عنوان شاهی شروع میشود و نامی از اهورامزدا در میان نیست . بعد از آن وارد موضوع ساختمانی میشوند و صحبتی از برتخت نشستن پادشاه نمی شود . در متن ایلامی مصالحی که برای ساختمان بکاررفته، و مللی که در ساختن کاخ شرکت کرده بودند مورد بحث قرارگرفته بود ولی در لوحه اکدی فقط بصورت خلاصه، نام مصالح و ملل ذکر شده است بدون اینکه مانند لوحه ایلامی از کاری که هرکس انجام داده با شرح مفصل تری بیان گردد. در انتهای کتیبه داریوش فقط به این اکتفا میکند که میگوید وسایل زینت کاخ از مکان های دور آورده شده و آنچه را که انجام داده با کمک خداوند بوده است. متن این کتیبه فقط با جمله کوتاهی تمام میشود که شاهنشاه برای شخص خود از درگاه خداوند طلب حمایت میکند .

بنابراین متن ایلامی و اکدی هردو برای یک ساختمان تهیه شده اند . این هردو لوحه دریک نقطه پهلوی هم کشف شده اند . ولی اندازه هایی که در این دو متن داده میشود با اندازه های متن سابق (لوحه مربوط به ساختمان داریوش در شوش که در سال های پیش پیدا شده بود) اختلاف دارد و شکی نیست که دو لوحه جدید مربوط به کاخ دیگری است .

اینطور بنظر میرسد که متون ایلامی و اکدی جدید مربوط به ساختمان کاخی است که بعد از کاخ مربوط به لوحه سابق برپا شده است . در این دو متن جدید داریوش نام پدرش را نمی برد و بدون شک در موقع ساختمان این کاخ هیستاسپ مرده بوده، در صورتی که هنگام ساختمان کاخ قبلی پدرش هیستاسپ هنوز زنده بوده است.

ضمنا باید توجه به این موضوع کرد که بنابر گفته «و.شل» هنگامی که وی در شوش کاوش میکرده است تعداد زیادی قطعات از لوحه های شکسته در نقاط مختلف ویرانه های شوش پراکنده شده بود و این نشان میدهد که برای هرساختمانی لوحه ای از سنگ، و گاهی از طلا یا نقره، تهیه میشده و در زیر ساختمان قرار داده میشده است .

با کشف دو لوحه جدید از یک سو اطلاعات جدیدی راجع به زبان شناسی خطوط ایلامی و اکدی بدست ما می آید، تعدادی کلمات جدید به فهرست کلمات ایلامی اضافه میگردد و با کشف این کلمات جدید لوحه سابق هم تکمیل میشود .

از نظر باستان شناسی پیدا شدن این لوحه این راهنمایی را به ما میکند که در این مکان کاخی به دستور داریوش شاه ساخته شده و خصوصا این مطلب را روشن میکند که این کاخ جدیدتر از کاخ سابق است و تحول اصول ساختمانی را در دوره های مختلف روشن نشان میدهد,

10-متن ایلامی

کشف دو لوحه در شوش

12-متن بابلی

اکنون ترجمه کامل متن لوحه ایلامی خط به خط داده میشود :

  1. من، داریوش، شاه بزرگ، شاه شاهان
  2. شاه کشورها، شاه این سرزمین
  3. پسر هیستاسپ، هخامنشی
  4. و داریوش شاه چنین گوید
  5. بزرگترین خدایان که مرا آفریده است
  6. که شاهی را به من عطا فرموده است،
  7. او کشوری را به من داده است که بزرگ است( از دیدگاه) مردان
  8. و اسب ها(و که) زیباست. بمرحمت اهورامزدا،
  9. کسی که پدر من است، هیستاسپ و آر
  10. شام که (هست) پدر بزرگ من ، هردو زنده بودند
  11. وقتی که اهورامزدا مرا پادشاه کرد
  12. روی این زمین. اهورامزدا همچنانکه تصمیم گرفته بود
  13. روی این زمین، مردی
  14. که انتخاب کرد من(بودم) . وی مرا روی این زمین پادشاه کرد .
  15. من، به اهورامزدا این هدیه را تقدیم کردم. اهورامزدا
  16. مرا فرستاد(به عنوان) کمکش. آنچه را که من میخواهم انجام دهم، تمام(اینها)
  17. به سود من، او کرد. آنچه را که انجام میدهم تمام(اینها)
  18. من آنرا به خواست اهورامزدا میکنم.(برای) کاخ
  19. که من در شوش ساختم، از دور مصالح آن آورده شد
  20. و در عمق زمین کاویده شد تا اینکه
  21. به زمین بکر رسیدند. وقتی که کاملا کنده
  22. شد، آنوقت، تا 20 آرنج با کلوخ پر شد. روی این
  23. کلوخ سنگ کاخ برپا گردید، و آنچه راکه انجام شد (از حیث) کندن زمین
  24. برای گودکردن، و، آنچه که انجام شد (ازجهت) پرکردن سنگ
  25. انجام شد،و، آنچه که (از جهت) قالب زدن خشت(انجام شد)
  26. بابلی ها که (آنرا) انجام دادند. و چوب
  27. سدر از کوه های موسوم به لبنان از آنجا
  28. آورده شد. آشوری ها، آنها،
  29. آنرا تا بابل آوردند و از بابل،
  30. مردم کشور کاری و یونانی آنرا تا شوش آوردند.
  31. و چوب «یاکا» از گاندارا آورده شد و
  32. از کرمان . واز سارد و باختر
  33. آورده شد طلا که در اینجا روی آن کار شد. و
  34. سنگ لاجورد و عقیق
  35. که در اینجا روی آن کار شد آنها از سغد آورده شدند.
  36. و سنگ فیروزه از خوارزم
  37. آورده شد و در اینجا روی آن کار شد. و نقره
  38. وچوب فوفل از مصر آورده شد. و
  39. زینت هایی که بدیوارها نصب شد ازیونی
  40. آورده شد و عاج که در اینجا
  41. روی آن کار شد ازکوش(حبشه) و هند و
  42. آراخوزی آورده شد. و ستون های
  43. سنگی که به اینجا حمل شد و تراشیده شد از شهری بنام هاپیراتوش
  44. در ایلام، از آنجا آورده شد.
  45. کارگران و صنعتگرانی که سنگ را کار کردند از یونی ها بودند
  46. و از اهالی سارد، و جواهرسازان
  47. که روی طلا کار کردند آنها (بودند) از اهالی ماد
  48. و از اهالی مصر، و مردانی که روی چوب کار کردند،
  49. آنها بودند از اهالی سارد و مصر
  50. و مردانی که کار کردند برای پختن خشت ها آنها (بودند)
  51. از بابلی ها و مردانی که دیوارها را ساختند
  52. آنها بودند از اهالی ماد و مصری ها
  53. داریوش شاه می گوید : «بهمت اهورامزدا،
  54. در شوش، بسیار(کار) خوب دستور داده شد
  55. بسیار (کار) خوب انجام شد . من که اهورامزدا
  56. مرا حمایت میکند، (من) و کشورم را.»

کشف دو لوحه در شوش

13-متن بابلی

ترجمه متن اکدی

  1. من(هستم)،داریوش، شاه بزرگ شاه شاهان،
  2. شاه کشورها،شاه زمین،پسر هیستاسپ
  3. هخامنشی،داریوش شاه
  4. گوید: «به لطف اهورامزدا،
  5. این کاخ که در اینجا ساخته شده است، من هستم که
  6. آنرا برپا کرده ام. در مکان ساختمان این کاخ،
  7. پی ریزی هایش، تا اینکه به زمین بکر رسیدند،
  8. حفر شدند،
  9. و سنگ تا 20بازو،در آن ریخته شد.
  10. روی آن قلوه سنگ ها پی ساختمان ریخته شد.
  11. این است مصالح زینت، که
  12. برای این کاخ بکار برده شده است: طلا، نقره ، سنگ لاجورد
  13. فیروزه و عقیق، حماله های چوب
  14. سدر، حماله های چوب مکان
  15. فوفل و عاج،
  16. و زینت ها(انجام گرفته اند) با نقاشی.
  17. تمام ستون ها (هستند) از سنگی که روی آن تراشیده شده
  18. این است کشورهایی
  19. که آورده اند برای من مصالح زینت این کاخ را:
  20. پارس، ایلام،
  21. ماد، بابل
  22. آشور، عربستان، مصر
  23. کشورهای دریا،
  24. سارد، یونی
  25. اورارتو، کپد و کیه
  26. پارتی، درانژیان،
  27. آری، خوارزم
  28. باختر، سغد
  29. گندارا، کیمری
  30. ساتاگیدی
  31. آراکوزی،قادی.»
  32. داریوش،شاه، گوید:«به اطف
  33. اهورامزدا،وسایل تزیین
  34. این کاخ، از دور
  35. آورده شد و من آنرا ترتیب دادم
  36. هرچه که من کردم،
  37. تمام آن، به لطف
  38. اهورامزدا، من انجام داده ام.
  39. اهورامزدامرا حمایت کرد(وحمایت خواهد کرد)
  40. تا اینکه من تمام کارها را انجام داده باشم.»


کشف دو لوحه در شوش
15-متن بابلی

 

بررسی و نوشته: ژان پرو
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید