تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1064

کلیساهای درثبت جهانی

کلیسای سنت استپانوس

کلیسای سنت استپانوس در 16 کیلومتری غرب جلفا و به فاصله 3 کیلومتری کرانه جنوبی ارس و در روستای متروکه ای به نام دره شام قرار دارد. نام کلیسا ملهم از نام اسیانوس شهید اول راه مسیحیت می باشد و به علت استقرار آن در روستای دره شام به این نام نیز خوانده می شود.

درباره تاریخ بنای کلیسا، اظهارات گوناگونی ابراز شده است. عده ای آن را از بناهای اوائل مسیحیت، برخی چون تاورینه بنای آن را به دوره صفویه نسبت می دهد.

در حالی که شیوه معماری بنا، مصالح ساختمانی و تزیینات مفصل و زیبای آن موید این مطلب است که کلیسا همانند و هم زمان با کلیساهایی چون طادئوس در بین قرن چهارم تا ششم هجری (دهم تا دوازدهم میلادی) ساخته شده است

و سبک معماری آن تلفیقی از شیوه های معماری اورارتو، اشکانی و رومی است که به شیوه ارمنی نیز معروف می باشد.

این کلیسا در محوطه ای محصور از درختان و دره سرسبزی واقع شده و حصاری سنگی که بنا را احاطه نموده باروئی است بلند با هفت برج نگهبانی و پنج بند استوانه ای سنگی شبیه دژهای مستحکم دوره ساسانی و قرون اولیه اسلام است.

دروازه این بارو در وسط دیوار غربی تعبیه شده و دارای دری چوبی  وآهن کوبی شده می باشد. در پایه های طرفین و طاق جناغی آن، سنگ تراش با حجاری های ظریف به کار رفته و نقش برجشته ای از حضرت مریم (ع) و کودکی حضرت عیسی(ع) که در پشتیبانی طاقنمای آن به چشم می خورد.

در کلیسا به راهرو باریک و تاریکی باز می شود. که از جنوب به دیرها و از شمال به کلیسا و از شرق به اصطبل و انبار علوفه راه دارد.

بنای کلیسا از سه قیمت تشکیل شده:

برج ناقوس: بر روی ایوان دو طبقه ای متصل به دوار جنوبی کلیسا قرار گرفته و دارای گنبدی هرمی شکل هشت ضلعی است که بر روی هشت ستون استوانه ای از سنگ سرخ با سرستون های زیبا استوار گردیده است.

پیشانی طاقهای بین این ستونها که یا طاق گنبد برج محسوب می شوند با نقوش برجسته فرشته، صلیب، ترنج، ستاره گل هشت پر زینت یافته است. این برج در زمان عباس میرزا نایب السلطنه مرمت شده است.

kelisa 2

نمازخانه:نمازخانه در زمینی به ابعاد 16 در 1 متر بنا گردیده است. در ورودی منبت کاری با تزئینات بسیار زیبای آن در وسط ضلع غربی تعبیه شده و از آثار نفیس اوایل دوره قاجاریه و احتمالا زمان عباس میرزا السلطنه به شماره می آید. 

حجاری پایه ها و طاقنماها و نیم ستون ها و زنجیره های جوانب و مقرنس کاری ها و تزئینات طاق سردر به قدری بدیع است که بی شک از شاهکارهای هنر حجاری محسوب می شود.

کتیبه ای از سنگ ماسه ای سرخ رنگ به خط نستعلیق بر بالای در ورودی و زیر طاق مدخل کلیسا بخ چشم می خورد که مورخ به سال 1245هجری قمری مبنی بر خرید دره شام جلفا توسط عباس میرزا نایب السلطنه فرزند فتحعلیشاه از محبعلی بیگ نخجوانی به مبلغ سیصد تومان و وقف آن به کلیسای سنت استپانوس است.

نقش برجسته هایی که از حواریون و قدیسین و فرشتگان بر پیشانی طاقنماهای اضلاع شانزده گانه گریو گنبد که در حقیقت با طاق گنبد و زیبای نمازخانه کلیسا محسوب می شود مشاهده می گردد، پوشش این گنبد به صورت هرمی با سبک خباری سی و دو پهاوئی است که بر روی یک پلان ستاره شکل شانزده بر قرار گرفته است.

kelisa 3

داخل پاقنماهای گریو گنبد یک در میان پنجره ای تعبیه شده که طاق هلالی تو در توئی دارد و بالاتر از پنجره، تصئیر برجسته یکی از حواریون در داخل قابی چهارگوش نمای بیرونی آن را زینت می دهد. تصور نمی رود بتوان حق توصیف طرح های زیبا و جالب توجه این گنبد، نقش برجسته ها، سنگ نبشته ها، مجسمه ها، ظرائف هنری و معماری گنبد را در این مختصر ادا نمود.

فضای داخل کلیسا به صورت صلیب می باشد که از سه فسمت ایوان نمازخانه و محراب تشکیل شده است. ایوان بر روی دو ستون و دو نیم ستون قرار گرفته در پشت آن و زیر گنبد اصلی نمازخانه کلیسا واقع شده است. گوشه های مقرنس یا طاق کنبد دارای تصاویر رنگی است که شیوه نقاش های مذهبی قرن 16 و 17 میلادی را به یاد می آورد. 

محراب در جانب شرقی نمازخانه قرار گرفته که 96 ساتیمتر از کف نمازگاه بلندتر است. ازاره محراب از سنگ مرمر است و بالای این ازاره ها را هفت طاقنمای حناعی دوطبقه زیت میدهد.

 از جمله ترئینات شگرف درون معبد سه نمازگاه سنگی انفرادی با حجاری های زیباست یکی از این نمازگاهها را در وسط محراب قرار داده اند و دو تای دیگر در طرفین شمالی و جنوبی و نمازخانه بزرگ در محادات همدیگر قرار گرفته اند. ای نمازگاهها از آثار دوره قاجاریه به حساب می آیند.

اجاق دانیال:تالاری است متصل به دیوار شمالی کلیسا که 6 متر عرض و قریب 20 متر طول دارد و به سه قسمت مساوی تقسیم می شود.:

1-اجاق دانیال که به وسیله دیوار از تالار جدا شده و به نام دانیال از قدیسین قرن پنجم میلادی معروف است.

2-تالار اجتماعات در وسط قرار گرفته.

3-محل غسل تعمید در انتهای شرقی تالار واقع است که در ان سکوی بلندی به چشم می خورد که میز سنگی غسل تعمید در وسط ان نهاده شده است.

دیری در کنار کلیسا وجود دارد که در چهار طرف آن اتاقهایی وجود داشته که طبقه فوقانی آن جهت استراحت مسافرین و زائرین و طبقه زیرین محل اصطبل  چهارپایان بوده ایت. این دیر فعلا در دست تعمیر است. درباره تاریخ بنای این کلیسا  که یکی از شاهکارهای معماری است، مطالب مختلفی نوشته شده است.

برخی بدون توجه به وقایع تاریخی و تاریخ تطور شیوه های معماری بنای آن را تا نخستین سده های مسیحیت پیش برده اند در حالیکه شیوه بنا و مصالح ساختمانی و تزئینات هنری نشان می دهند که بنای با این کلیسا همزمان با کلیساهای اخترمار و طاطائوس احداث شده است.

صدها سنگ نبشته به زبان ارمنی در داخل و خارج بنا نصب شده است که اگر این سنگ نبشته ها به زبان فارسی ترجمه گردد بانی و معمار و تاریح بنای کلیسا حتی قسمتهایی از تاریخ اقوامی که در این سرزمین می زیسته اند روشن خواهد شد.

اخیراً کارهای مرمتی بسیاری جهت استحکام بخشی این بنا و آماده سازی آن برای بازدید جهانگردان توسط میراث فرهنگی آذربایجان شرقی صورت گرفته ایت و جاده سابق آن نیز به نحو مطلوبی تعریض و آسفالت گردیده است.

کلیسای هریپ سیمه (موجومبار)

کلیسای موجومبار یا سنت هریپ سیمه st.Herepsime در روستای موجومبار حدود 30 کیلومتری جاده تبریز -مرند واقع شده است.

مؤلف کتاب تاریحچه ارامنه در آذربایجان (نوره آبرمان) می نویسد:؟ وجود سنگ های رج اول کلیسا نشان می دهد که ساختمان اولیه این کلیسا حدود 800 سال قبل در اوایل قرن سیزدهم میلادی ساخته شده است ولی به استناد سنگ نبشته روی سنگهای زیربنای این کلیسا این بنا یک بار در سال 1691میلادی بازسازی شده و در سال 1840 میلادی نیز بر اثر زلزله شدیدی که در منطقه روی داد، یکی از دیوارهای کلیسا خراب شد که مجدداً بازسازی گردید، ابعاد کلیسا13g 177# 3 و به ارتفاع 8 متر با سقف شیروانی است که روی آن را با خاک و شن پوشانده است، تمامی بنا با سنگ لاشه ساخته شده و روی چهار ستون قرار گرفته و محراب کلیسا  به شکل نیم دایره در ضلع شرقی و وسط دیوارهای غربی و شرقی و دیوارهای جنوبی و یکی نیز در سقف کلیسا به فضای محوطه بزرگ داخل بنا نور ملایمی می بخشد.

kelisa 4

کلیسای هوانس مقدس

کلیسای هوانس مقدس یا سهرل st.Hovannes یکی از کلیساهای ارامنه کاتولیک است و نام ان از اسم یکی از حواریون جضرت عیسی (ع) به نام یوحنا که ارمنه به ان هوانس می گویند گرفته شده است.

این کلیسا روی تپه ای مشرف به  روستای سهرل یا سهرفه مرند واقع شده و در 40 کیلومتری شمال غربی تبریز قرار دارد. هر چند قدمت بنای این کلیسا را به قرن پنج یا شش نسبت داده اند ولی بنای اصلی بارها بر اثر ویرانی تهدید شده است. قدمت بنای فعلی که توسط معماران روسی و فرانسوی ساخته شده است به سال 1840 میلادی می رسد.

کلیسای هوانس در اثر زلزله 1936 میلادی اسیب جدی دید و بعد از ان درها و پنجره های بنا به تاراج رفت. بنا به صورت مستطیل در ابعاد 5/18g 1781#: /6  متر با نمای آجری ساخته شده و شامل سه قسمت ورودی، تالار مرکزی و محراب است.

 ایوان آجری بنا به وسیله دو راه پله به برج ناقوس کلیسا که به صورت ستاره ای 16 ضلعی است و 12 متر ارتفاع دارد راه می یابد.

 پوشش طاق مرکزی به صورت گریو استوانه ای و گنبد مخروطی است. محراب نیز در قسمت شرقی به گنبدی کوچکتر قرار دارد.

کلیسای سنت انروویتst.Naxr

کلیسای سنت انروویت یا نامرئی مقدس در بالای تپه های مشرف به کلیسای سورب سیمه قرار گرفته و متعلق به سده 18-17 میلادی و گاه آن را به قرن 19 میلادی منسوب می کنند.

کلیسای ناخیرچی جلفا

این کلیسا در کرانه جنوبی ارس بر دامنه کوه در غرب کلیسای سنت استیانوس قرار دارد ناخیرچی خوانده می شود. ناخیر در زبان ترکی آذری به گله گاو است و ناخیرچی معنی گاوچران می دهد. این کلیسا را کلیسای چوپان نیز می نامند و به آندره وردی معروف است.

این کلیسا دارای پلان سلیبی شکل محاط در مستطیل و گنبد مرکزی دارد.

 

کلیسای سورب گنورک جلفاst.Surb Geuogue

این کلیسا در روستای دره شام بالا که سابقا مسیحی نشین بود و در حال حاضر متروک می باشد واقع شده است. گبد این کلیسا از نظر معماری شبیه کلیسای وانک جلفای اصفهان است و به کلیسای گورک قدیس نیز خوانده می شود.

کلیسای گریکوروس یا جرجیسst.Grigourus

این کلیسا در حوالی دره شام واقع شده و عاری از هرگونه تزئینات است. یکی از ارامنه به نام واروژ آراکلیان بنای این کلیسا را به سده 19 میلادی منسوب می کند.

کلیسای مریم نه نه یا سنت سرکیس

سرکیس مقدس یا سنت مریم در روستای متروک دره شام وسطی قرار دارد. سقف ان فروریخته و کوکتر از دو کلیسای دیگر است. بنای ان را به سال 1518 میلادی نسبت می دهند.

 

 

 

منبع: سایت شهرداری مرند-اردیبهشت 1386

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

موضوعات مرتبط : بناهای مذهبی    
استان مرتبط : آذربایجان شرقی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید