تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،11-7-1396
تعداد بازدید :391

گشت‌وگذاری در هیأت‌های قدیمی تهران

امام حسین (ع) همان‌گونه شهادتش وسیله نجات دین خدا از کج‌روی شد، مجالس و محافلی هم که با نام حضرتش با بیان احکام و معارف اسلامی اقامه می‌شود، موجب بقای دین و هدایت جامعه و استمرار نام پیامبر و آل محمد(ص) می‌شود. چنین مجالسی با این امتیازات از قرن چهارم در دوران حکومت آل‌بویه به‌تدریج شکل گرفت. در قرن دهم، در دوران صفویه، کامل شد. در زمان قاجاریه هم مجالس توسعه یافت و تکایای زیادی برپا شد که سرآمد آن تکیه دولت بود. مجموع دیگر حسینیه‌های تهران را در زمان ناصرالدین‌شاه ۵۴ باب نوشته‌اند. در زمان پهلوی اول با عزاداری ها مبارزه شد و همه تکیه‌ها و هیأت‌ها تعطیل شد. رونق جلسات مذهبی و هیأت‌های عزاداری از دهه ۲۰ در زمان پهلوی دوم گسترده شد. سید احمد وکیلیان، مردم‌شناس، می‌نویسد: در تمام جهان و در بین اقوام و ملل مختلف مراسمی برپا می‌شود که هریک دارای احترام و ارزش خاص خود است و برگزاری این گونه آیین‌ها به مردم هر جامعه‌ای هویت می‌بخشد. ما نیز در عرصه ملی و مذهبی روزهایی را داریم که هویت ما را مشخص می‌کند، ازجمله این روزها ایام محرم است. برخی تصور می‌کنند اگر آداب و مراسم مرتبط با محرم را حذف کنند و برچینند و فقط به جنبه‌های فلسفی ماه محرم و شهادت بپردازند، کارایی بیشتری نصیب ما می‌شود، درحالی‌که چنین نیست. چون آحاد مردم وسایل و ابزارهایی را می‌خواهند که با آنها پایبندی خود را نسبت به یک موضوع به‌طور واضح و علنی نمایان سازند. در ماه محرم این وسایل و ابزارها همان آداب و رسومی است که مردم برای عزاداری پیشوای خود انجام می‌دهند.
این تهران است
این روزها تهران در حرکتی هماهنگ و خودجوش یکباره سیاهپوش می‌شود وکمتر کوی و برزنی را می‌توان یافت که در آن تکیه‌ای، مسجدی و حسینیه‌ای برای عزاداری برپا نباشد. محرم‌های تهران، حال و هوایی مخصوص به خود دارد و تاریخچه عزاداری‌های حسینی در تهران نیز قدمتی دیرینه و شکل و شمایل خاص خود را داراست، خصوصاً آن که حضور اقوام و گروه‌های مختلف ایرانی در پایتخت ایران و عزاداری‌های سنتی خاص آنان مانند خوزستانی‌ها، آذری‌ها، شمالی‌ها، کردها، لرها و… شرایطی را فراهم آورده است تا شاهد تنوع سبک‌های عزاداری و ریتم‌های نوحه‌خوانی و…. باشیم. تو گویی هر سال این حماسه تکرار می‌شود و امواج آن دل میلیون‌ها عاشق ولایت را به درد می‌آورد.
محرم، این مراسم فرهنگ‌ساز، در تهران همواره با سبک و سیاقی خاص دنبال شده است. حسینیه‌های قدیمی تهران مانند:
حسینیه کربلایی‌ها ـ چهارراه گلوبندک
حسینیه سادات اخوی ـ شرق خیابان شهید مصطفی‌خمینی
حسینیه‌های بازار تهران ـ بازار تهران
حسینیه ارشاد ـ خیابان شریعتی
حسینیه آیت‌الله اسدآبادی ـ اول خیابان پامنار
حسینیه اصفهانی‌ها ـ خیابان ری
حسینیه بنی‌فاطمه ـ چهارراه سرچشمه
حسینیه حاج سیدآقا جواهری ـ پائین‌تر از سرچشمه
حسینیه سید محمدشیرازی ـ خیابان پامنار کوچه افجه ای
حسینیه سیدهاشم شیرازی ـ خیابان جمهوری اسلامی
حسینیه عضدالملک (نایب‌السلطنه) ـ خیابان جنوبی پارک‌شهر
حسینیه‌های سنتی محله‌های قدیمی شمیران ـ ۳۳ پارچه آبادی‌های شمیرانات
تلفیقی از فرهنگ و هنر بومی تهران است که با عزاداری سالار شهیدان عجین شده است. تهران با بیش از ۱۲ هزار مسجد، حسینیه و تکیه هر ساله شاهد عزاداری‌های عظیم عاشورایی است که در جهان تشیع کم نظیر است.
عزاداری حسینی(ع) و اقلیت‌های مذهبی
مرحوم حاج محمد علامه مداح در خاطرات ۶۰ ساله خدمت‌گزاری می‌نویسد: «یکی از جلساتی که بنده در ماه محرم و صفر دارم هیئتی است با نام هیئت «ثارالله» که در دهه اول و دوم محرم و دهه آخر صفر برپاست. آقایان و خانم‌ها می‌آیند و از آنجا فیض می‌گیرند و مردم نذر و نیاز می‌آورند و هدیه می‌کنند. یک سال، شب تاسوعا دیدم گوسفندهای زیادی برای نذر آورده‌اند. از یکی از متصدیان (آقای اقبالی) سئوال کردم و ایشان گفت که یک مقدار از این گوسفندها را اقلیت‌های مذهبی آورده‌اند و ما روز تاسوعا در ظرف‌های یک بار مصرف عالی غذا برای آنها تهیه می‌کنیم. بعد از من پرسید که روی ظرف چه بنویسند، گفتم: بنویسید
شمع ما امشب ضیافت می‌کند پروانه را
می‌توان قربان‌شدن مهمان و صاحبخانه را
و اگر می‌خواهد نثر بنویسید، بنویسید: میزبان: علمدار حسین(ع)، حضرت عباس(ع)، مهمان: اقلیت‌های مذهبی. مجلسی که ذکر شد، بسیار مورد توجه اقلیت‌های مذهبی است و حاجاتشان را در اینجا از باب‌الحوائج می‌گیرند. یکی از اقلیت‌های رسمی کشور جامعه زرتشتیان است. آنان امام حسین (ع) را داماد خودشان می‌دانند زیرا شهربانو دخت یزدگرد که یک پادشاه زرتشتی‌مسلک بود، همسر امام سوم شیعیان شد. زرتشتیان به این امر افتخار می‌کنند. لذا در روز عاشورا هم غالباً نذری درست می‌کنند و در هر جا که ساکن باشند بین مردم آن منطقه توزیع می‌کنند.
هیئت‌های مذهبی از شهریور۲۰
از آغاز پاییز سال ۱۳۲۰ شمسی که زمین، مناسبت‌های مذهبی مساعد شد، علاقه‌مندان به فرهنگ عاشورا و معارف ناب به‌تدریج شروع به تأسیس جلسات و هیئت‌های مذهبی در بازارچه‌ها و محلات قدیمی شهر کردند و دیگر جلسات قدیمی نظیر «پیرعطا»، «بنی‌فاطمه» و «بنی‌اسد» نیز احیا شد.
در دهه ۳۰ نیز زنده‌یاد حاج محمد رزاقی به اتفاق بعضی از بازاریان خوش‌نام هیئت انصار عباس‌الحسین(ع) را بنیان نهاد و در دهه ۴۰ به هیئت اتفاقیون و انصارالحجه تغییرنام پیدا کرد. سخنرانان این هیئت آیت‌الله حاج سید مهدی لاله‌زاری و حجت‌الاسلام والمسلمین حاج سید قاسم شجاعی بودند که ایشان در اکثر هیئت‌های علمی قدیمی تهران نظیر بنی‌فاطمه، فاطمیون و هیئت طیب حاج‌رضایی و تکایای اصناف بازار و مساجد معروف بازار نظیر مسجد ملک و مسجد سید عزیزاله هم نقش محوری داشت.
در جمع لوطی‌های جنوب شهر، اولین نفر خدا بیامرز طیب حاج‌رضایی هیئت‌داری را باب کرد. طیب پس از تشرف به زیارت مرقد مطهر امام حسین(ع) از سال ۱۳۲۶ شمسی به جرگه مریدان سالار شهیدان پیوست و در همان محله قدیمی صابون‌پزخانه بازارچه حاج غلامعلی در انتهای باغ فردوس مولوی در منزلش تعزیه‌داری حسینی را شروع کرد. بعدها به دلیل محدودیت مکان، طیب از بازارچه حاج غلامعلی نقل مکان نمود و به حوالی خیابان خراسان تغییر منزل داد و با توسعه عزاداری حسینی در ایام محرم تکیه مفصلی در داخل بنگاه حاج علی نوری واقع در خیابان ری در کنار انبار گندم برپا کرد. به‌تدریج سبک و سیاق عزاداری طیب و دسته سینه‌زنان منسوب به او که شامل صد دسته سینه‌زن بود، معروف خاص و عام شد. دسته طیب از میان بارفروش‌ها در روز عاشورا به راه افتاد و مسیر آن خیابان ری،‌ چهارراه مولوی، خیابان سیروس، بوذرجمهری، گلوبندک، خیام میدان اعدام (محمدیه) و خیابان مولوی و بازگشت به تکیه بود.
قبل از سال ۱۳۴۲ حسین رمضان‌یخی (اسماعیل‌پور) در باغ فردوس مولوی، محل دبیرستان فرخی را تکیه می‌بست که اخوان حاج عباسی (هفت‌کچلان) و اخوان طاهری (ابرام خان) جزو لوطی‌هایی بودند که با رمضان‌یخی در عزاداری حسینی همکاری می‌کردند. در همان سال‌های دور که چهارراه مولوی فلکه و آب‌نما نداشت، پرچم بزرگ سفید هیئتی (۲چوبه) در ضلع شمالی فلکه نصب می‌شد که روی آن نوشته شده بود: «هیئت عزاداران حسینی جوانان جنوب‌شهر» با آرم دو دست به هم پیوسته که نشانی از اتحاد و جمعیت ۲ تن از لوطی‌های معروف محلات ری و مولوی یعنی طیب خان و حسین رمضان‌یخی بود.
مؤسس باشگاه شاه‌مردان انبارگندم خیابان ری، زنده‌یاد اصغر بنایی، معروف به اصغرشاطر، را نیز می‌توان نام برد که آن مرحوم هم مانند دیگر لوطی‌های عاشق امام حسین(ع) در دهه اول محرم اقدام به عزاداری و راه‌ انداختن دسته سینه‌زنی در محدوده خیابان‌های ری خراسان و میدان شاه (قیام) و مولوی می‌کرد. پس از درگذشت اصغرشاطر در سال ۱۳۳۳ شمسی پرچم هیئت او به دست لوطی دیگری به نام چنگیز رضوان سپرده شد.
بعد از طیب و حسین رمضان‌یخی و هفت کچلان مرحوم ناصر حسنخانی معروف به ناصر جیگرکی هم موفق به بستن تکیه شد که محل آن در بنگاهی در جنوب‌شرق میدان مولوی بود 
تکایای قدیم محله‌های مولوی ـ صاحب‌جمع
از دیگر تکایای مولوی، صاحب‌جمع، هیئت عزاداران قمی‌های مقیم مرکز بود که در محوطه صحن حیاط سر قبر آقا تکیه‌ای بزرگ و وسیع برقرار می‌کردند. واعظ معروفش مرحوم انصاری قمی بود. تکیه دیگری هم مربوط به خالدآبادی‌های مقیم مرکز در بنگاهی نزدیک یکی از میدان‌های منشعب از خیابان صاحب‌جمع برپا می‌شد که واعظ معروف آن مرحوم شیخ علی‌اکبر ترک بود. در ادامه خیابان صاحب‌جمع در بنگاه پنبه عزاداری مفصلی اقامه می‌شد که گوینده آن مجلس مرحوم حاج سلطان معروف به سلطان‌الواعظین شیرازی صاحب‌ کتاب شب‌های پیشاور بود.
در ایام محرم مسجد دروازه غار نیز زیر نظر علامه میرزا علی‌اصغر هرندی شور و حال فوق‌العاده‌ای داشت.

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید