Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1316

گفت و گو با مهندس داوید اوشانا - زندگی به توان 2

(مقالات گذشته - آبان 1382)

معماری، ساختمان، نقاشی، پیانو، اتومبیل و مرد از پیش چشم می گذرند، تصاویری جان یافته بر زمینه اتاقی 9متری، با چشمانی که آرامش هشیار درون آن، بیننده را مسحور می کند و این تصاویر به عطرهایی آغشته است: ساختمان بوی آجر می دهد. نقاشی بوی رنگ، اتومبیل بوی روغن و... مرد با آن موهای بلندی که پشت سر جمع کرده است، بوی شمایل و قدیس ....

نفس مرد گرم که می شود، صدایش اوج می گیرد. اما به ندرت دستانش را تکان می دهد. شق و رق بر روی صندلی نشسته و نگاهش را به جایی دور دوخته است. به من که نگاه نمی کند. شاید به سازه هایی فکر می کند که هر بار در اثر فعل و انفعالات ذهن او بر روی کاغذ ترسیم شده و پس از چندی آجر به آجر بالا رفته و شکل گرفته اند. چشم انداز پیش رو دیواری است پر از نقشه ی ساختمان هایی که ساخته یا خواهد ساخت.

 در سمت چپ قفسه هایی پر از کتاب به چشم می آید که نظم خاصی در چینش کتاب های آن وجود ندارد. از قرآن تا دیپلم های افتخار و تصویری از آشور بانی پال... در قلب تمام این تصاویر عکس کلیسایی را چسبانده که بیش از کارهای دیگرش آن را دوست دارد. از تصویر تابلوی برجسته شام آخر که در اتاق خود آویخته، پیداست که دلبستگی هایی به مذهب دارد.

وی معتقد است که تمامی ادیان، راههای مختلفی را ترسیم می کنند که در نهایت به خدا ختم می شود، اما به عنوان یک اقلیت مذهبی که پروژه ی دیپلم وی، مقبره ی مسیح در اورشلیم بر فراز تپه ی جلجتا بوده است و به بنای زیارتگاهی مشترک برای مسیحیان می اندیشد، اعتقادات مذهبی مسلمانان برای او جای خاصی دارد، تا آنجا که تاکید می کند، همواره در کارهای خود رعایت (اندرونی و بیرونی) مرسوم را کرده است و این اصل را هرگز فدای زیبایی نمی کند.

در اتاقی که نفس آدمها به هم می خورد و اشیای درون آن در بی نظمی به نظمی خاص خو گرفته اند. در اتاقی که تصویری از الفبای آشور و چند نشان مذهبی در کنار عکس خودرو های طراحی شده به دست استاد بر دیوارهای آن آرام گرفته، به دنیای معماری وارد می شویم. همه جهان این اتاق به این مرد 74 ساله ختم می شود.

خط کش T و گونیا و یک میز ترسیم نقشه، نخستین چیزی است که توجه آدمی را جلب می کند، هنوز رایانه راه خود را به درون این اتاق نگشوده است و هنوز به حسی که از انگشت های آدمی بر جان اثر می نشیند، اعتقاد دارد: «مثل تفاوت قالی دستی و قالی ماشینی است، کار دست، چیز دیگری است، حس دیگری دارد.

این مهندس معمار که علاوه بر معماری در نقاشی، موسیقی، طراحی اتومبیل و آنگونه که خود می گوید در خلبانی هم دستی دارد.

هیچگاه با واژه ای به نام بیکاری مدارا نکرده است. بهتر آن است که بگوییم فرصتی برای فراغت و نشستن نداشته است: «من در جوانی هیچوقت بیکار نبودم، یا در پیست دوچرخه سواری بودم یا در رینگ بوکس یا پشت بوم نقاشی یا پشت میز پیانو...» وی که به یاری ذهنی دقیق، خاطرات گذشته اش را به یاد می آورد در پاسخ به این سوال که چه شد به سراغ معماری رفت، می گوید: «خواهرم به من می گفت پزشکی بخوان تا دکتر شوی، گفتم من تحمل دیدن خون را ندارم، پس دکتر خوبی نمی شوم، پدرم می گفت برو خودت را پیدا کن، ببین کی هستی و چه می خواهی، ظهر روزی که برای انتخاب رشته تحصیل دوران دبیرستان عازم مدرسه البرز بودم، با خودم گفتم از پزشکی که خوشم نمی آید. نقاشی و موسیقی و اینها هم که حرفه نیست! پس رشته ریاضی را انتخاب می کنم تا معمار شوم. وقتی آمدم خانه دیدم پدرم دارد قدم می زند، او پیشاپیش می دانست که در رشته ی ریاضی ثبت نام کرده ام. مرا بغل کرد و جمله ای به من گفت که هیچ موقع یادم نمی رود: «یک حمال خوب برای اجتماع خیلی بهتر از یک دکتر ناشی است».

در چهره اش چیزی پنهان دارد، تجسم همه آن چیزی است که گذشته اش می خوانند و اندک اندک برای ما رنگ می گیرد: «در کرمانشاه متولد شدم. چون پدرم مهندس راه آهن بود و باید در آنجا کار می کرد، ما رفتیم اهواز، پدرم روی راه آهن جنوب کار می کرد.

در آنجا من تحصیلات ابتدایی ام را تمام کردم، آمدیم زنجان، در دوران دموکرات ها من در آنجا بودم، در تهران فعالیت موسیقی و نقاشی را آغاز کردم. حرفه دیگری که من دنبال کردم، خلبانی بود...».
نقاشی را پیش استاد پتگر آموخت و موسیقی را بعد از اتمام دبیرستان البرز در هنرستان موسیقی تهران. این استاد رشته معماری با اینکه در زندگی از هنر دستان خود بهره فراوانی برده، اما معتقد است که یکجا انگشتانش او را جا گذاشته اند: «من موسیقی و پیانو را پیش خودم یاد گرفتم. برای همین بود که پیانیست نشدم. چون انگشت گذاریم درست نبود. موسیقی را از کلاس های ابتدایی شروع کردم. آن موقع یک کتاب موسیقی داشتیم که عکس پیانو روی آن بود. ما هم در خانه یک ارگ داشتیم.

گفت و گو با مهندس داوید اوشانا

از این ارگ های بادی که مال عمه ام بود. من هم هر چیزی را که می شنیدم در آنجا می نواختم ولی چون تعلیم درستی نداشتم، انگشت گذاری ام غلط از آب در آمد. بعد ها وقتی که آمدم هنرستان موسیقی پیش آقای روبرت گریگوریان، او گفت: برایم پیانو بزن! قطعه ای از شوپن برایش نواختم، آن موقع یادم می آید که پشتش به من بود، برگشت و گفت: وقتی آدم پیانو زدن شما را می شنود خیلی خوشش می آید ولی وقتی به انگشتان شما نگاه می کند، حالش به هم می خورد و نتیجه گرفت: «در مراحل پیشرفته دچار مشکل می شوی.» وی از بنیان گذاران موسیقی جاز رادیو است نخستین برنامه وی با هنرمند نامی، محمد نوری اجرا شد. با این همه به نظر می رسد خیلی خوب از انگشتان خود استفاده کرده است.

این را می توان از طراحی اتومبیلی تشخیص داد که مهندس اوشانا خود ساخته و اکنون در پارکینگ طبقه پایین پایبند است اتومبیلی که نزدیک به 300 کیلومتر سرعت گرفت اما بدنه سنگین آهنی، مجال کار بیشتری به طراح آن نداد.

بحث به دل مشغولی اصلی اوشانا کشیده می شود: معماری «چشمان ما ساخته شده اند تا ما را به دیدن فرم ها در روشنایی قادر سازند». مهندس اوشانا این گفته معمار سویسی مورد علاقه اش را تصدیق می کند و می گوید: معماری اصولا ابداع است، به این معنی که یک ورق کاغذ می گذارند جلوی آدم و می گویند نقشه بکش و این آفرینش است، از هیچ درست کردن است. پس باید قدرت تفکر داشته باشی. آدم برای این ابداع نیازمند آزادی است.» او به سبک های مورد علاقه اش در کار معماری رجوع می کند و با انتقاد از کسانی که امروزه با مدرنیسم تقلیدی به طراحی ساختمان روی آورده اند، چنین می گوید: «می بینیم که به عنوان پست مدرن طرح هایی من در آوردی اجرا می شود.

در حالی که پست مدرن به این معنی نیست که شما هر کاری که خواستید بکنید، به هر حال این سبک در معماری به عنوان یک مکتب، شناخته شده است و مثلا در آمریکا رواج پیدا کرده است،» اما در اینجا... توضیح نمی دهد و به علاقه خود بر می گردد به معماری کلاسیک، به ستون های استواری که ابدیت معماری در حال تغییر بر روی آنها ساخته شده است، به مصر، به یونان، به ایران، به تخت جمشید: «ما معماری را از کلاسیک شروع کردیم، معماری کلاسیک به ما چه گفت؟

تناسبات را به ما یاد داد، عنصر را به ما یاد داد، پایه معلومات ما همان معماری است، معماری مصر، معماری ایران، معماری تخت جمشید، اینها همه به ما تناسبات را یاد دادند تغییر و تحول نیز باید بر اساس همان آموخته های کلاسیک صورت پذیرد ولی الان ما می بینیم که این شهر نه معماری دارد و نه یک نمای قشنگ...» این یک فاجعه است. امواج آشفتگی است که بر می آید، بلند می شود و شهر را در خود می بلعد.

مهندس اوشانا این فاجعه را توضیح می دهد: «بعضی می آیند راحتی خانه را فدای زیبایی آن می کنند و می گویند این قشنگ است، ولی آیا می توان در چنین خانه ای زندگی کرد؟ اوشانا با دیدن چنین صحنه هایی چه حسی پیدا می کند، آیا افسوس می خورد: «افسوس من نمی تواند چاره ساز تمام دگرگونی هایی باشد که ساخت و ساز این شهر را در بر گرفته است، بله من خیلی به معماری ژاپن حسودی ام می شود، در آنجا معماری سنتی را در چارچوب یافته های جدید اجرا می کنند.»

ما نمی خواهیم برگردیم به دو هزار سال پیش و آن تمدن را زنده کنیم، بله! باید با تمدن روز پیش برویم اما با تکیه بر عادات و فرهنگ خودمان، من می توانم مثل یک خارجی زندگی و رفتار کنم؟ هیچوقت! ساخت و ساز و گسترش و... این شهر نیاز به ضوابط علمی و قانونمند دارد.

گفت و گو با مهندس داوید اوشانا

وی می افزاید:

به نظر من نظام مهندسی از سازمانهایی است که باید بر مسائل شهری و ضوابط و مقررات شهرسازی احاطه داشته باشد، اما در حال حاضر این نفوذ و نقش را نمی بینیم.

این معمار میدان حسن آباد را زیباترین میدان تهران می داند و با اندوه از ساخته شدن ساختمان یک بانک در ضلعی از آن و تخریب شهرداری سخن می گوید.

به نظر می رسد اوشانا میان پذیرش الگوهای سنتی و مدرن معلق است. این را می خواهد و به آن یکی تمایل دارد. این را می پذیرد و رجعتی به آن یکی دارد: « گذشته چراغ راه آینده است. ما بایستی اصول شهر نشینی روز را قبول کنیم، با این حال من معماری سنتی را به عنوان یک الگو قبول دارم، از گذشته هم الهام می گیرم ، چون خودم را یک ایرانی می دانم و می خواهم برای یک ایرانی طراحی کنم. ولی خب، تکنولوژی امروز ما را وادار می کند...». اوشانا دلخور است.

 این دلخوری آنجا چشم باز می کند که وی درمورد ساختمان های شیشه ای در تهران توضیح می دهد: «من وقتی این ساختمان های شیشه ای را می بینم واقعا زجر می کشم. در شهری که 40 درجه اختلاف دما دارد، شیشه چه پاسخی به اکوسیستم آن خواهد داد؟» در اینجا هنگامی که از وی در مورد اعتقادش به سبکی خاص به نام سبک ایرانی در حوزه معماری سوال می کنیم، ابرو در هم می کشد و می گوید:  «گنبد و طاق یک المان مسجدی است، متاسفانه ما سبکی به نام سبک ایرانی نداریم. به نظرم بایستی یک سبک مشخص داشته باشیم ولی با این هرج و مرجی که وجود دارد از نظر معماری عقب مانده ایم، هر گوشه شهر، سازی می زند.» او با مهندس علیزاده در مورد انتخاب واژه (اژدها) برای معماری تهران توافق دارد و در عین حال بر لزوم تمرکز زدایی از پایتخت و تفویض اختیارات به استانها به عنوان راه حلی برای کاستن از بار جمعیت و تردد در این شهر پای می فشرد.

مهندس اوشانا باز هم به حافظه اش فشار می آورد. به زعم او بایستی راهی وجود داشته باشد: «ساختمان های قدیم ما از خشت شروع شد و به آجر رسید. این ساختمان های آجری ما، ساختمان هایی است که به شرایط اقلیمی ما نزدیک است، می توان گفت که این ساختمان ها همان سبک خاص ایرانی است در واقع ساختمان های ایرانی به آن معنا، همین ساختمان هایی است که در آن دوران به شکل آجری وجود داشته است.»

مهندس اوشانا بهترین کارهای خود را در حوزه معماری، طراحی دو کلیسای انجیلی ها و آشوری ها، یکی در امیر آباد تهران و دیگری در دروازه قزوین می داند. در مورد ویژگی های عمده کارش در حوزه معماری در دوره های زمانی مختلف چنین نوشته اند: «در دهه 40 طرح های داوید اوشانا به کمک عناصری مستقیم الخط ترکیب های خطی، سطحی و حجمی فعالی دارند. در اواخر دهه 40 و اوایل دهه 50 طرح های معماری مشابه با دهه 40، ولی این بار به کمک عناصر دایره یی شکل می گیرند.

 مصالح اصلی در این دوره سنگ با رنگ های روشن در ترکیب با عناصر فلزی شامل نرده، پلکان و تیرهای نمایان با رنگ غالب فیروزه یی است. آثار به جا مانده معمار در ادامه سبک های دهه 50 میلادی اند و به مرز سبک های شخصی نزدیک شده اند.

به نحوی که کار معمار را از سایر آثار معماران معاصر وی متمایز و مشخص می سازند. در اوایل دهه 50 روش کار معمار به سوی قرائتی مدرن از معماری سنتی سوق می یابد. شکل های ساده شده از طاق نیم گرد، طاق تیز و سایبان ها عناصر اصلی ترکیب بندی معمار هستند که در کنار خود در فضاهای داخلی و سطوح خارجی از تزیینات معماری سنتی گاه اصیل و گاه جدید بهره برده اند.

گفت و گو با مهندس داوید اوشانا

مهندس«داوید اوشانا» نگاهش را از عکس ویلیام دانیال، ویلونیست مشهور می گیرد و به فضای گفتگو باز می گردد و از زندگی اش می گوید:

32 سالم بود که ازدواج کردم، کار کردم و یک خانه خریدم. دخترهایم در آمریکا به سر می برند. یکی شان ازدواج کرده» این استاد معماری با طنزی که در کلامش نهفته است می گوید: «دختر سوم من، مرا عمو صدا می کرد، چرا که صبح هنگامی که از خانه بیرون می رفتم او خواب بود و شب هنگامی که باز می گشتم آنقدر دیر می آمدم که باز هم خواب بود.» و شاید بتوان گفت او از مصادیق مردانی است که با کار ازدواج کرده است.

وقتی در چهره اش دقیق می شوی، در آن بینی شکسته و پهن شده با مشت_ یادگاری روزهایی که در رینگ گذرانیده است_ خود را با مردی رو به رو می بینی که از زندگی چیز های بسیاری آموخته است و این آموختن نه به لطف اعجاز که در نتیجه ی سعی و تلاش و پشتکارش بوده است: «من رضایتم از این است که هیچ وقت، زمان را به هدر نداده ام. یعنی تا آنجا که زمان در اختیارم بود، فعالیت کردم.»

بازگویی خاطرات گذشته وی را به سالهای دور می برد. این نکته در چشمان او موج می زند، اوشانا با خاطره هایش زندگی می کند. او در پاسخ به این سوال که با این همه کار هیچ فکر کرده اید به کجا می خواهید برسید؟ می گوید: «من به دنبال تکامل هستم، می خواهم به مرحله ای برسم که هنوز نرسیده ام.» او با استناد به سخن اندیشمندی تاکید می کند: «بهترین کار من آخرین کاری است که انجام می دهم، چون بهترین وجود ندارد، شاید نتوانم به آخرین کارم برسم...»

چیزی که در آن چشمان جستجوگر موج می زند. صلابت مردی که با کار زاده شده و به گفته خود با کار ارضاء می شود، خسته از آشوب و آشفتگی در انتظار طراحی آخرین کار.

ما را بدرقه می کند، قهرمان ما بی شاهد و تماشاگر است، در گرماگرم پرسش از جهانی که آشفتگی در آن موج می زند، با این امید که پس از مبارزه و مرگ و پیروزی، خورشید باز هم خواهد دمید، هر روز....

بررسی و نوشته: داوود پنهانی
منبع : ماهنامه شهر و ساختمان - آبان 1382
به نقل از وب سایت موسسه تاریخ شفاهی معماری و شهرسازی
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

عضو مرتبط : داوید اوشانا  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید