تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :984

یادداشتی بر مزیت شهرها

یادداشتی بر مزیت شهرها:

در برشمردن مزیت شهرها، پرسش هایی مطرح می شوند :

  1. مزیت شهرها نسبت به کجا؟ ... نسبت به طبیعت؟ ... یا نسبت به روستا؟ ... و یا نسبت به هر دو؟
  2. مزیت شهرها در کجا؟ ... در آسیا؟ ... یا در اروپا؟ در آمریکا؟ ... در مغرب زمین یا در مشرق زمین؟
  3. مزیت شهرها در چه زمانی؟ ... دیروز یا امروز؟

شهر، هم متن است و هم زمینه؛ نمی توان به دقت در مورد آن سخن گفت بدون اینکه شرایط زمانی و مکانی را در نظر آورد. بنابراین برای نوشتن در مورد مزیت شهرها، مایلم که موضوع را محدود کنم به ایران.

مزیت شهرهای دیروز این سرزمین را در متون دانشگاهی و غیردانشگاهی در باب شهرها، تاریخ شکل گیری آنها و تقدم و تأخر شکل گیری عناصر سازنده آنها می توان جستجو کرد. حتی از طریق انجام یک پژوهش تطبیقی هم امکان برابرنهادن آنها با شهرهای دیروز مغرب زمین به استناد نوشته ها و کتاب های متعدد ترجمه شده و نشده وجود دارد، که می تواند از دریچه ای دیگر مزایای شهر ایرانی دیروز را سبک و سنگین کند و وجه شرقی و اسلامی آن را پررنگ گرداند.

اما شهر ایرانی امروز، آن شهر مدرنیزه که از سال های 1300 شکل گرفته است، وضعیتی دارد که از جهاتی آن را نزدیک به شهر مغرب زمینی نیمه اول سده بیستم میلادی _ و نَه شهر مغرب زمینی امروز که از سال های دهه 1970 میلادی پاگرفته است _ نشان می دهد. مزیت های شهر ایرانی امروز به شکلی تطبیقی مزیت های شهرهای نیمه اول قرن بیستم مغرب زمین نسبت به محیط های روستایی ایشان در آن دوره را در ذهن تداعی می کنند.

این مزیت ها را در دو کلیدواژه می توان جمع کرد و فراهم آورد : تکنولوژی و گم بودگی!

تکنولوژی، مزیتی است که بایستی راحتی و آسایش را برای انسان به همراه بیاورد. انجام کارها توسط ماشین و امکان آسودگی بدنی برای انسان در حین پیشبرد اهداف زندگی روزانه؛ تفوق کارِ غیر یدی بر کارِ یدی و برتری کارِ ذهنی بر نان درآوردن با  به کار انداختن زورِ بازو، صورتی از زندگی انسان معاصر است که کمتر کسی می تواند از آن بگذرد. ... می گویند: انسان های هزاره های بعد، سرهایی بزرگ، چشمانی باز و گشاده، اما بدن هایی نحیف و لاغر خواهد داشت که تناسبی با سر و صورتشان ندارد؛ و این هیبت ماورایی و عجیب، حاصل دگردیسی انسان از موجودی با تحرک بدنی به موجودی یکجانشین در پشت میز کار است که فقط در دنیاهای مجازی سفر می کند و آنقدر می داند که مغزش بزرگ و بزرگتر می شود؛ اما، با این پشت میزنشینی و خیال پردازی و استدلال پروری، در نهایت بنیه بدنی اش را از دست می دهد. 

روی دیگر مزیت تکنولوژی در شهر، شلوغی و سرعت و وسعت و شتاب است؛ کلیدواژه هایی که هرکدام دنیایی از معناها و ایده پردازی ها و اقدامات و نمودها را پشت سر خود یدک می کشند و در عین حال با هم رابطه ای خطی هم دارند.

سرعت، عامل اصلی وسعت یافتن شهرهای امروز است، وسعت همراه با سرعت، شلوغی را همراه می آورد و برای گریز از شلوغی است که زمانِ محدود شتاب به خود می گیرد و فشرده و توفنده می شود. زمان در شهرِ تکنولوژیک در هم می پیچد و از شکل خطی به در می آید؛ اما در روستا، زمان سکانس بندی های معلوم و معینی دارد و حرکتِ دوری عالم، به نظم، محسوس است و غیرقابل فرار!

رهایی از زمانمندی و آزادی از مکانمندی، آرزوی دیرین انسان بوده و هست؛ اما، روی دیگر این رهایی و آزادی، گم بودگی است که به شکلی قدرتمند در شهرهای امروز رخ می نمایاند. نسخه ای بدلی از آنچه که انسان به عنوان ماحصل همنشینی شلوغی و سرعت و وسعت و شتاب در ذهن می پروراند و آرزو دارد. صورتی که به اشتباه آن را رهایی از قید و بندها می نامد. مزیتی که در نظم خطی زمان روستایی ناپیداست.

اما چرا برای شهر مغرب زمینی معاصر ( شهر هزاره سومی ) این دو مزیت برشمرده نمی شوند؟ چون، پس از تجربه تکنولوژی به عنوان مزیتی برای شهر نیمه اول سده بیستم میلادی، امروز در آن سرزمین ها، تکنولوژی به عنوان مزیتی برای روستاها هم تعریف شده است. تکنولوژی مزیت زندگی مغرب زمینی در هزاره سوم میلادی است که به تناسب گذرای زمان در شهر و در روستا، جهت کسب راحتی و آسایش به کار گرفته می شود.

در جامعه ای که میزان شلوغ بودن و حد سرعت گرفتن و مرز وسعت یافتن و اندازه شتاب زمان به اختیار و اراده انسان قابل برنامه ریزی و کنترل باشد، گم بودگی محلی ندارد و تکنولوژی مزیت شهرها نیست؛ بلکه اشراف بر شرایط خویشتن است که تعیین می کند یکی در شهر زندگی کند و دیگری در روستا.

مهم، خوب زندگی کردن است ... !

 

غزال کرامتی،
۱۳۹۳/۵/۸- تهران

موضوعات مرتبط : هویت و مفهوم شهر    
عضو مرتبط : غزال کرامتی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید