Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : شنبه،11-6-1396
تعداد بازدید :69

یزد میراث جهانی

 سخن ماه مرداد-

1- شهر تاریخی یزد پس از موافقت کمیته میراث جهانی یونسکو، عنوان بیست و دومین میراث جهانی کشور را به خود اختصاص داده است . در این جلسه که در کراکوف لهستان برگزار شد، تایید شد که از مجموع ۲۲۷۰ هکتار حدود ۲۰۰ هکتار بافت قدیمی می‌بایست در فهرست میراث جهانی به ثبت برسد. شهر تاریخی یزد هم‌اکنون تنها شهر مسکونی ایران است که توانسته این عنوان را به خود اختصاص دهد. در عین حال نباید فراموش کرد که شهر یزد بزرگ‌ترین شهر خشتی مسکونی در دنیا نیز می‌باشد.مراحل ثبت یزد در این فهرست ظاهرا از آنچه که تصور می‌شد، سخت‌تر بوده است. بنا بود که شهر یزد سال گذشته این مسیر را طی کند اما ارزیابی‌های انجام شده در نهایت پرونده را ناقص عنوان کرده و فهرستی در اختیار مقامات ایرانی گذاشته شد که ظاهرا این نواقص مرتفع شده است.ایران در این برهه که ۲۲ میراث جهانی دنیا را به نام خود ثبت کرده، از نظر رده‌بندی در منطقه خاورمیانه رتبه نخست و در دنیا رتبه یازدهم را به خود اختصاص می‌دهد. در سایت رسمی یونسکو آمده است که این شهر به تصدیق کارشناسان، به خوبی استفاده از منابع محدود برای بقا در قلب کویر را نشان می‌دهد. سیستم قناتی، مساجد، حمام‌ها، بازارها، خانه‌های سنتی، معابد زرتشتیان، باغ‌های قدیمی و بافت سنتی این شهر نمایانگر تنها واقعیت کویر یعنی غلبه بر منابع محدود می‌باشند. امید است که همه ما ایرانی‌ها این فرصت بدست آمده را غنیمت شمرده و آن را با توسعه ناپایدار بر باد ندهیم. 
۲-در کتاب‌های راهنمای گردشگری مشهور مانند سیاره‌ی تنها (Lonely planet) که اغلب گردشگران خارجی از آن استفاده می‌کنند، در وصف شهر یزد این‌طور آمده: «شهر یزد با ویژگی‌های منحصربفرد گردشگری، بادگیرها و خانه‌های قدیمی خشتی بدون‌تردید یکی از مقاصد خارق‌العاده و جالب در سفر به ایران است. این شهر با جدا کردن بخش شمالی دشت کویر و بخش جنوبی دشت لوت توانسته قدیمی‌ترین جاذبه‌های مدنی را در خود جای دهد. اینجا خاستگاه بزرگ‌ترین جامعه زرتشتیان در ایران است. ترکیب یک شهر بیابانی کهن و یک میراث حاصل از همنشینی ادیان مختلف، جو بسیار متفاوت و البته آرامی را به یزد بخشیده است. گسترش خیابان‌های درختی نیز بر انسجام آن آسیب نزده بلکه به نوعی در بافت موجود حل شده است. این شهر همیشه بعنوان یک مرکز بزرگ نساجی شناخته شده چرا که ابریشم‌ و سایر منسوجات آن حتی پیش از سفر مارکوپولو (در اواخر قرن ۱۳ میلادی) به جاده ابریشم نیز در دنیا شناخته شده بود. در عین حال یزد بواسطه بادگیرهایش هم شهرت دارد. بادگیرها عمارت‌هایی مرتفع هستند که برای به دام انداختن، سیرکولاسیون و خنک کردن هوا در این منطقه کویری بنا شده‌اند. شهر قدیمی یزد در اصل ققنوسی خفته در قلب کویر است که با ویژگی‌های منحصربفردی نیز همراه شده است. آن‌طور که یونسکو می‌گوید: «شهر قدیمی یزد در اصل یکی از قدیمی‌ترین شهرها بر روی کره زمین است.» تقریبا همه چیز در شهر قدیمی یزد از جنس آجرهای خشتی است که در آفتاب خشک‌شده‌اند و حاصل این معماری منحصربفرد خط افقی است که در ذیل آن بناهای قهوه‌ای خوشرنگ به انضمام بادگیرهای مرتفع که یکنواختی را بر هم زده و منظر پیش رو را چشم‌نوازتر می‌کنند، دیده می‌شود.
۳-مسجد جامع یکی دیگر از ویژگی‌های گردشگری در یزد است که حضور غالب آن در معماری شهر به خوبی احساس می‌شود. تاریخ ساخت این بنا را به قرن ۱۲ میلادی نسبت می‌دهند و باور بر این است که این مسجد جایگزین آتشگاهی شده که پیش‌تر در همین محل بنا شده بود. در حیاط این مسجد راه‌پله‌ای است که گفته می‌شود به قنات زارچ منتهی می‌شود. بقعه سید رکن‌الدین با گنبد آبی‌رنگش از هر نقطه مرتفع در شهر قابل‌رویت است. خانه لاری‌ها نیز که قدمت آن به تقریبا ۱۵۰ سال پیش بازمی‌گردد، یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری شهر یزد است. زندان سکندر مشهور نیز که زمانی یک مدرسه بوده، بیش‌تر به دلیل این شعر حافظ «دلم از وحشت زندان سکندر بگرفت» در نزد ایرانیان شناخته شده است. یکی دیگر از جاذبه‌های مشهور شهر، مجموعه موسوم به امیرچخماق است که در جوار آن بازار و تکیه نیز به چشم می‌خورد. قدمت باغ‌ دولت آباد هم که زمانی متعلق به کریم خان زند بوده را به سال ۱۷۵۰ میلادی نسبت می‌دهند. بادگیر این باغ در اصل بزرگ‌ترین بادگیر شهر است و فضای داخلی باغ هم بسیار زیباست.جدای از همه این‌ها می‌توان به مجموعه‌های خاص از جمله آتشکده و برج مشهور خاموشان یزد نیز اشاره کرد که همه در نوع خود منحصربفرد هستند.
۴- یزد مظهر همزیستی مسالمت آمیز با طبیعت محسوب 
می شود . این شهر در طول تاریخ بلند خود همواره سعی در سازگاری با طبیعت خشک و گرم داشته و بی آنکه پنجه در پنجه طبیعت افکند با روحیه رفق و مدارای خود این طبیعت خشک و خشن را نیز آرام و رام خویش ساخته است . یکی از پایدارترین سازه های آبی جهان یعنی قنات شاهد مثال گویای این مدعاست: در حالی که بسیاری از جامعه‌شناسان و باستان‌شناسان معتقدند که تمدن در جایی که آب فراوان وجود دارد شکل می‌گیرد ما شاهدیم که در سرزمین خشکی مثل یزد، تمدن چند هزار ساله پدید آمده است که به نظر می رسد علاوه بر تدبیر و کوشندگی متکی بر یک فرهنگ جمع‌گرایی و یاری‌گری دیرپاست. ایجاد تمدن کاریزی و قنات در این سرزمین که حفر و راه اندازی آن دهها سال بطول می انجامد و نظام حقوقی بهره برداری آن مبتی بر نوعی مشارکت عمومی منسجم و پایدار بوده است باعث گردیده تا عمر برخی از این قنوات به بیش از هزارسال بالغ شود. همین تمدن کاریزی گویای یک نظام حقوقی همگرایانه ای است که متکی بر فرهنگ مشارکت و یاریگری است همانطور که ادبیات عامه هم این سرزمین نیز مشحون از واژگان مشارکت جویانه ای نظیر همیاری، آبیاری، حی یاری و … است از این رو می توان ادعا کرد یزد از سابقه مدنیت دراز دامنی برخوردار است.
۵- یزد یکی از شهرهای تاریخی است که در آن همزیستی مسالمت آمیز پیروان ادیان مختلف با تجربه ممتدی روبروست در شرایطی که در سرزمین های پیرامونی ما نزاع های انفجارها و انتحارها نکبت بار به نام دین در جریان است .شهر یزد کمال همزیستی و هم افزایی شهروندان خود را در انتخابات محلی با انتخاب شهروند زرتشتی در شورای شهر به نمایش گذاشته و در یکی از محلات این شهر تاریخی، مسجد و کنیسه وآتشکده در جوار هم جای 
گرفته اند .هرچند با ورود اسلام به ایران بسیاری از مردم یزد به دین مبین اسلام گرایش یافته‎‎اند و به تبع برخی از بناهای تاریخی یزد مانند مسجد جامع ابرکوه،فهرج یا پیربابای تفت که پس از ورود دین اسلام با رغبت مردمی از شکل آتشکده یازیارتگاه دینی زرتشتی به شکل عبادتگاه اسلامی یا بقعه تبدیل شده‌اند.اما بسیاری از آثار ملموس و غیرملموس که امروز آن را به عنوان میراث فرهنگی یزد می‌شناسیم همچون دخمه‌ها،آتشکده‌ها و… همچنان در اختیار هموطنان زردتشتی است و از سوی اکثریت مسلمان مورد احترام و صیانت قرار گرفته است.
۶- اقتصاد یزد با توجه به محدودیت های فراوان طبیعی بویژه از حیث کمبود منابع آب ناگزیر به اتکائ به صنعت گردشگری
است .در واقع نیز این صنعت است که می‌تواند بدون وارد کردن فشار به منابع آب و خاک به خلق ثروت بیانجامد.در واقع گردشگری همچون قناتهای یزدتوسعه پایدار را رقم می زند در حالی که صنایع آلاینده و آبخواه در دهه های اخیردر این استان بسان چاه های عمیق به نابودی منابع انجامیده است. یزد در طول تاریخ با کاریزهای خود بدون آسیب به آب‌های زیرزمینی و ایجاد بحران‌هایی از قبیل نشست زمین صرفا مازاد آب سفره‌های آب زیرزمینی را برداشت کرد و خرج و دخل خود را در منابع آبی همواره با نظام قنوات تنظیم نموده و دوام و بقای شهر را طی هزاران سالها تضمین کرده است. گردشگری نیز چنانچه به‌صورت پایدار و در قالب بوم‌گردی یا اکوتوریسم اجرا شود، می‌تواند در عین عدم وابستگی به منابع آب و خاک باعث رشد و توسعه بادوام این شهر گردد.
علی اکبرجعفری ندوشن

 

موضوعات مرتبط : سخن ماه    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید