مقالات معماری و شهرسازی

معماری ایرانی درآینه سفرنامه هامعماری ایرانی درآینه سفرنامه ها

میترا یزدچی
معماری ایرانی یکی از زیباترین و بی نظیرترین معماری های دنیاست که در طی قرون متمادی همچنان مرکز توجه همگان بوده و هست. این زیبایی و چشم نوازی به گونه ای است که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند. در این میان سیاحان سفرنامه نویس به عنوان یکی از نویسندگان و پژوهشگران عالم و صادق در سفرهایی که به ایران داشته اند به بیان ویژگی های معماری ایرانی پرداخته اند که امروزه یکی از منابع مهم در تاریخ معماری ایرانی است.

 
تفوق معماری خودنمایانه در شهرهای بزرگتفوق معماری خودنمایانه در شهرهای بزرگ

گروه معماری: شهر تهران محمل زایش است، زایشی که پی‌آمدهای بی‌شماری به همراه داشته و مدرنیته‌ای ناقص و پراکنده که شهروندان را در خود هضم و سردرگم می‌کند. در مناسبات نه چندان مناسب میان شهرداری و مردم و درنتیجه آن گلایه مندی شهروندان از تصمیمات شهری از پیامدهای این تحول است. البته این شهر زیبایی‌هایی نیز داشته و دارد مانند باغ‌ها و پارک‌های زیبا، تلفیق و همزیستی اقوام ایرانی، عرصه‌ای عمومی برای گفتگو در فرهنگسراها و تئاتر و موسیقی و رنگ که در بسیاری از شهرهای ایران مغفول مانده است.

 
معمــاری ما آینـــه اقتــصاد ماستمعمــاری ما آینـــه اقتــصاد ماست

گاهان مسائل علوم انسانی اعتقاد دارند میان مناسبات اجتماعی و اقتصادی ارتباط مستقیم برقرار است. وقتی بخواهیم در زمینه‌های اجتماعی پژوهش کنیم و مناسبات اجتماعی افراد را مورد مطالعه قرار دهیم، به این نکته پی می‌بریم معمولا آنان که ازنظر اقتصادی در وضعیت مطلوبی هستند، از نظر اجتماعی نیز دارای موقعیت و شرایط بهتری هستند وبالعکس آنان که از نظر اقتصادی در وضعیت نابسامانی به‌سرمی‌برند، از نظر اجتماعی نیز دارای مشکلات متعدد هستند. یکی از مواردی که از اقتصاد تأثیر می‌گیرد، معماری است. به همین دلیل سراغ کارشناسان و صاحبنظران صنعت ساختمان رفته‌ایم تا از آنها بپرسیم شرایط رکود و رونق اقتصادی چگونه بر معماری تأثیر می گذارد؟.

 
بازخوانـــی زبان معمـــاریبازخوانـــی زبان معمـــاری

ما هرگز قادر به درک تمامیت جهان اطراف نیستیم . تمام آنچه مغز ما از محیط پیرامون دریافت می‌دارد تا ما را از آن آگاه سازد چیزی است به نام " پیام". این پیام چه در قالب زبان گفتاری باشد چه قابلیت‌های دیداری دارای اجزائی به نام "نشانه" است .
هر چیزی ازجمله معماری توسط این نشانه‌ها با مخاطبان خود ارتباط برقرار می‌کند . انسان تنها زمانی از فضای معماری اقناع می‌شود که از آن تجربه‌ای معنادار به دست آورد . هر نوع علامت دريافت‌شده، بر گیرنده نوعي تأثیر مي‌گذارد. تشكيل‌دهنده‌ پيام، جزئی از يك حافظه است. تبادل اطلاعات بين يك فرستنده و يك گيرنده، زماني انجام مي‌پذيرد كه علائم آن، هم در حافظه‌ گيرنده باشند و هم در حافظه‌ فرستنده مانند زبان گفتاری در غیر این صورت پیام برای مخاطب بی‌معنا یا آزاردهنده است .
درباره این موضوع و "زبان معماری" با مهندس ساناز افتخار زاده معمار و پژوهشگر معماری انسان‌مدار گفتگویی داشتیم که در ادامه می خوانید.

 
معماری ایرانی را از چین بیاموزیممعماری ایرانی را از چین بیاموزیم

برای ورود به هر حوزه‌ای شناخت لازم است و شناخت نیز به نوبه خود مستلزم وجود تعریف یا تعاریف روشن و دقیق از موضوع آن حوزه خاص است. برای معماری ایرانی – اسلامی تعریف خاصی وجود ندارد و این در حالی است که این نوع معماری به دلیل پیوند تنگاتنگ با هویت انسان ایرانی و نجات او از تعلیق و سرگردانی در میان آوار انواع و اقسام معماری‌های وارداتی، بی‌هویت و مغشوش روزگار حاضر نیاز به تعریفی دقیق و مسلم دارد.

 
الزام ترویج فناوری های نوین الزام ترویج فناوری های نوین

در حالی در صنعت روز ساختمان ­سازی دنیا بحث­‌ها و طرح­های احداث ساختمان سبز به جهت حفظ حداکثری منابع و سرمایه­ های زیست محیطی و توسعه پایدار مطرح است که در کشور ما مصالح و روش های اجرا همچنان به طریق چند دهه گذشته به صورت سنتی اجراشده و هنوز به مرحله صنعتی ­سازی در مقیاس کلی ساخت ­و­ساز‌ها نرسیده‌است‌. با توجه به افزایش جمعیت شهرنشین از سویی و رشد فناوری های نوین ساختمانی از سویی دیگر‌، اجرای ساختمان­‌ها به روش های سنتی‌، نه به لحاظ معیارهای طراحی و اجرا‌، و نه به لحاظ پاسخگویی به نیاز امروز جوامع‌، اقتصادی‌، ایمن و استاندارد نبوده‌، که این نقیصه مجموعه عواملی را از استفاده فناوری های نوین تا به کارگیری عوامل اجرایی متخصص و ماهر طلب می­ کند‌.

 
تدوین سند ارتقای شرایط اجتماعی و فرهنگی در شهرهای جدید تدوین سند ارتقای شرایط اجتماعی و فرهنگی در شهرهای جدید

اولین مساله‌ای که درباره شهرنشینی چند دهه اخیر در ایران باید بیان کرد این است که مشکل شهرهای جدید شکل‌گیری مصنوعی ساختار فیزیکی و فقدان ساختار اجتماعی و فرهنگی متناسب است که این فقدان مانع از به وجود آمدن محیطی مناسب برای زندگی یا مشارکت فعالانه برای توسعه در اغلب شهرهای جدید می‌شود.

 
الگوی پاریسی برای اداره تهرانالگوی پاریسی برای اداره تهران

مقایسه تطبیقی بین تهران و پاریس به لحاظ سهم و جایگاه «حقوق شهروندی» در نظام برنامه‌ریزی و مقررات شهری نشان می‌دهد در پایتخت فرانسه –کشور مرجع قوانین شهرسازی و معماری- شهرداری پیش از اجرای هر طرح و پروژه عمرانی، ابتدا نظر شهروندان پاریس را از طریق رای مستقیم آنها جویا می‌شود و متناسب با میزان مشارکت اجتماعی مردم، سرمایه‌گذاری فیزیکی انجام می‌دهد؛ اما در تهران، شهروندان تا پیش از اجرای پروژه‌ها، اطلاعی از کم و کیف برنامه‌های شهرداری ندارند. عدم استفاده از الگوی «شهرداری مشارکتی»، ریشه مزاحمت ساخت‌وسازهای بزرگ‌مقیاس برای تهرانی‌ها عنوان شده است.

 
 وندالیسم را به فرصت تبديل‌كنيم وندالیسم را به فرصت تبديل‌كنيم

سندوس محمدي: مديريت شهري در دنياي امروز با مسائل مختلف اجتماعي گره خورده است، به نحوي كه نمي‌توان آنها را از هم تفكيك كرد. ونداليست‌ها از جمله گروه‌هايي هستند كه با توجه به پيشينه تاريخي شكل‌گيري‌شان درباره آنها ديدگاه‌هاي متناقضي وجود دارد، اما چيزي كه مسلم است اين است كه با استفاده درست از توانايي‌هایشان مي‌توان آنها را از تهديد به فرصت تبديل كرد.

 
 نبود فرصت براي تخليه هيجان به تخريب مي‌انجامد نبود فرصت براي تخليه هيجان به تخريب مي‌انجامد

صباالسادات حسيني : ونداليسم به معناي تخريب كنترل نشده اشيا و آثار فرهنگي باارزش يا اموال عمومي است كه يك ناهنجاري اجتماعي به حساب مي‌آيد و دلايل متعددي براي آن عنوان مي‌كنند. یک مددكار اجتماعي و استاد دانشگاه معتقد است خانواده و اجتماع در كنار هم باعث ايجاد كمبودهايي در افراد مي‌شوند كه اين خلأ‌ها به شكل انتقام‌گيري از محيط‌هاي شهري خودنمايي مي‌كند. اين افراد در شهر راه مي‌روند و همه وسايل عمومي و هر چيزي كه در سطح شهر و سر راه خود مي‌بينند با خراشيدن و خراب كردن نابود مي‌كنند

 
شهرما خانه ما نیست!شهرما خانه ما نیست!

زهرا سليماني: برخي افراد با آسيب زدن به تاسيسات و امكانات شهري به هيجانات دروني‌شان پاسخ مي‌دهند. از جمله مصاديق بارز آسيب زدن به تاسيسات و امكانات شهري، مي‌توان به اتفاقات گوناگون از جمله حواشي بعد از دربي پايتخت در چند سال اخير اشاره كرد كه با كندن و به آتش كشيدن صندلي‌هاي استاديوم و تخريب سيستم ناوگان شهري و... همراه بوده است.

 
ایین شهروندیایین شهروندی

امیر جوانبخت :‌ تولید روستاها که زیاد شد این امکان بوجود امد که گروهی فارغ از تولیدات کشاورزی ونگرانی غذا در مکانی دیگر سکنی گزیده و نام شهروند به روی خود بگذارند ، این گروه با مشاغل جدید ، روابط جدید و قوانین نو جامعه شهری را بر پا کردند ، در شهر روابط ایلی ، طایفه ای و قومی کمرنگ شد و مردم بر پایه ی قوانین شهری که حد وحدود روابط اجتماعی و مناسبات جدید زندگی خود را بنیان می گذارند .

 
بازسازی فضاهای شهری مؤلفه‌ای مهم برای ايجاد آرامش شهروندان استبازسازی فضاهای شهری مؤلفه‌ای مهم برای ايجاد آرامش شهروندان است

گيتي اعتماد، عضو انجمن مفاخر معماري ايران، گفت: بازسازي فضاهاي قديمي و نوستالژيک شهري يکي از مهم‌ترين عناصري است که مي‌تواند فضاي زندگي اجتماعي را آرام‌تر کند. حفظ بافت تاريخي و قديمي ساختمان‌هاي ميدان انقلاب تا وليعصر که خانه وارتان هم جزء آن است مي‌تواند اقدام مؤثري در اين راستا باشد.

 
بافت فرسوده یک فرصت است یا یک تهدید بافت فرسوده یک فرصت است یا یک تهدید

بیژن علی آبادی (سخن مهرماه 1394) : در ابتدا لازم است چند کلامی در مورد بافت ها ویا شریانهای شهری سخن گفته شود : همانگونه که همه می دانند هر محله یا کوی یا برزن دارای ارتباطات داخلی وخارجی بوده ویا آن ارتباط موجبات دسترسی یا منازل ویا باغات بوده وگذرها سرویس فضای ارتباطی وسرویس دهنده املاک مجاور خود وسرویس دهنده املاک در طول خود می باشند .

 
عمارت صمیمی (باغ صمیمی)عمارت صمیمی (باغ صمیمی)

عمارت تاریخی صمیمی (باغ صمیمی) یا باغ امیر سپهدار از باغ های سکونتی – حکومتی دوره قاجار است که به عنوان حاکم نشین شهرستان رامهرمز در خوزستان استفاده می شده است و متاثر از باغ های فرنگی ساخته شده است.
این باغ یک عمارت اندرونی و همین طور یک فضای ورودی دارد که محل استقرار و سکونت نگهبانان و سایر کارکنان خدماتی صاحب باغ و مهمانانش بوده است.

 
سرگرمی‌های مردم قدیمسرگرمی‌های مردم قدیم

ایرانیان عمدتا برای پر کردن اوقات فراغت خود از تفریحات و سرگرمی‌های متفاوتی استفاده می‌کردند. در اجرای این تفریحات، مکان‌ها و افراد متفاوتی نقش داشتند که از میان آنها می‌توان به میدان نقش جهان به‌عنوان یکی از مکان‌های مهم اشاره کرد. همچنین نباید از نقش قهوه‌خانه و چای خانه‌ها در اجرای این هدف غافل ماند. در کنار آن مردمی زندگی ‌ می‌کردند که پس از سال‌ها تحمل ناملایمات با روی کار آمدن دولتی قوی و متمرکز منتظر رفع این نیاز خود بوده‌اند.

 
بافت های فرسوده فرصت یا تهدیدبافت های فرسوده فرصت یا تهدید

نسیم ایران منش : تبدیل یک تهدید به فرصت بالاترین هنری است که یک برنامه ریز شهری می تواند انجام دهد . یک برنامه ریز شهری در ابتدای کار با انواع واقسام تهدید ها مواجه است ، تهدید اقلیمی - زمین شناسی ، تقابل های اجتماعی ، تقابل های سیاسی ، تضادهای فرهنگی و همینطور فرسودگی و از کارافتادگی بافت.

 
توسعه پايدار در گرو ملاحظات زيست محيطيتوسعه پايدار در گرو ملاحظات زيست محيطي

محمد حقانی : «روزي بود و روزگاري بود. پادشاهي بود به اسم انوشیروان كه براي شكار با وزير دانايش بزرگمهر از شهر خارج شده بود. وقتي به شكارگاه رسيدند چشمشان به پيرمردي سپيد موی كه 80 ساله به نظر مي‌رسيد و روي زمين نشسته و گودالي مي‌كَند تا نهالی را در آن بكارد، افتاد. آنان شگفت ‌زده شدند و جلوتر رفتند، بزرگمهر گفت: خسته نباشي، چكار مي‌كني؟ پيرمرد گفت: دارم گردو مي‌كارم!...

 
بافت فرسوده – فرصت یا تهدیدبافت فرسوده – فرصت یا تهدید

یزدان هوشور : زندگی ما تا چند دهه قبل از پهلوی ریتمی یکنواخت داشت و معماری مانیز از همان ریتم یکنواخت ولی دلنشین تبعیت می کرد. معماران ما می دانستند که ساختمان را برای چه وبرای کی می سازند. نیازها را می شناختند – مصالح را می شناختند – آنها را احساس می کردند. ...

 
فرهنگ، جامعه و کتابفرهنگ، جامعه و کتاب

50 سال پیش جمعیت کشور یک سوم اکنون و درصد باسوادان نیز نصف اکنون بود، اما مردم کتابخوان تر بودند. به راستی چرا این خصوصیت ضعیف شده است؟ عشق و عادت کتابخوانی جنبه اکتسابی دارد و فرهنگ خانواده در آن بسیار مهم است.
پس از انقلاب، نهضت بزرگی برای مبارزه با بیسوادی آغاز شد، و در کنار دانشگاه های قدیمی و دولتی، ایجاد دانشگاه آزاد را که تدریجا شمار دانشجویانش به صدها هزار نفر رسید می توان از برجسته ترین اقدامات 30 سال اخیر ایران برشمرد.