مقالات معماری و شهرسازی

محمد بن فتحیمحمد بن فتحی

سده دهم ه.ق
نام اثر: آرامگاه ملا حسن کاشی در سلطانیه
«مقبره ملا حسن در مغرب سلطانیه و در سه کیلومتری ان قرار دارد که احتمالا در دوران سلطنت سلطان محمد خدابنده، یا بطور کلی در دوران مغول جزو پایتخت یعنی سلطانیه بوده است. (ملاحسن کاشی معروف به شیرازی یکی از علمای معروف در مکتب الهی بوده که در زمان سلطنت شاه اسمعیل اول صفوی می زیسته است)

 
باغ و حافظه ی تاریخیباغ و حافظه ی تاریخی

سالها پیش واله ابراهیمی، که تقریبا دو سال پیش به علت سرطان بی امان لوز المعده مرحوم شد، همراه با شوهر آخانی اش و پس از شاید بیست سال به کرمان، زادگاهش برگشت و با هم به دیدار مشتاقیه رفتیم. شاید تعریف کرده بود که مشتاقیه و ان دو درویش دیگر کی بودند.

 
استاد محمد قلی شیرازیاستاد محمد قلی شیرازی

1262 ه.ق 1224 ه.ش
نام اثر: مسجد حاج رجبعلی (در خونگاه)
این مسجد از مساجد قدیمی تهران می باشد. دارای صحن بالنسبه وسیع و شبستان تابستانی و زمستانی و ایوان و مدرس زیبائی است.

 
استاد محمد علی کاشیاستاد محمد علی کاشی

سال 1284 ه.ق (1245 ه.ش)
نام اثر :کوشک شمس العماره
«بسیاری از بناها و آثاری که از دوران قاجاریه باقی مانده تحت تاثیر اسلوب و سیستم عمارت ها و قصور ساختمان های ممالک اروپایی بنا شده است و این دلبستگی و عشق و علاقه پادشاهان قاجار نتیجه چندین مسافرتی بود که به فرنگستان نموده بودند.

 
استاد علی مریم کاشانیاستاد علی مریم کاشانی

قرن سیزده ه.ق (1241 ه.ش)
نام اثر: خانه بروجردی، خانه طباطبائی، خانه امین الدوله، سرای امین الدوله

«آقای دکتر منیر بوشناکی» رییس میراث فرهنگی سازمان جهانی یونسکو که در تابستان سال 1372 برای دیدار از آثار تاریخی کاشان بدین شهر سفر کرده بود پس از بازدید از چند خانه قدیمی و آثار تاریخی در ستایش معماران کاشانی چنین گفت:«معماران کاشانی بزرگترین کیمیاگران تاریخند زیرا از خاک طلا ساخته اند»

 
استاد علی اکبر ولد استاد باقراستاد علی اکبر ولد استاد باقر

1289 ه.ق (1269 ه.ش)
نام اثر: خانه عرب ها
«مجموعه ای است از دو خانه بزرگ و کوچک واقع در «سرقدمگاه» محله فهادان و نزدیک به مسجد چهل محراب و متعلق بوده است به حاجی میرزا احمد عرب. تزیینات داخلی خانه بزرگ عبارت است از سردرهای مقرنس بر بالای پنج دری و راهروها، درها، گچبری رف ها و جاسازی در انها.

 
استاد حسین شماعی شیرازیاستاد حسین شماعی شیرازی

1024 ه.ق (993 ه.ش)
نام اثر: مدرسه خان شیراز
ثبت تاریخی: 75

«مدرسه وسیع خان در زمان شاه عباس اول به دستور الله وردیخان وامامقلیخان والی فارس بنا شده (1024هجری قمری) سپس در زمان قاجاریه این مدرسه زیبا تعمیر و مرمت گردیده است.

 
استاد حاج شعبانعلیاستاد حاج شعبانعلی

1239 ه.ق (1202 ه.ش)
نام اثر: مسجد آقابزرگ کاشان، بقعه حبیب موسی
استاد حاج شعبانعلی معلم استاد علی مریم معمار کاشانی و سازنده مسجد زیبای آقابزرگ بین سالهای 1240 تا 1246 ه.ق بوده است.

 
استاد جبار تبریزیاستاد جبار تبریزی

1271 ه.ق (1231 ه.ش)
نام اثر :مدرسه اکبریه تبریز
بقعه صاحب الامر در کنار خیابان مدرس قرار دارد و از آثار زمان شاه طهماسب صفوی است. این بنا در سال 1045 هجری توسط سپاهیان سلطان مراد چهارم تخریب شد که در طمان شاه سلطان حسین صفوی و از طرف میرزا محمد ابراهیم وزیر آذربایجان مرمت گردید.

 
دژ الموتدژ الموت

قلعه الموت در شمال شرقی روستای گازرخان (در استان قزوین) و بر فراز صخره ای به ارتفاع 2163 متر از سطح دریا قرار دارد. بلندی صخره از زمینهای پیرامون خود 200 متر و گستره دژ 20 هزار متر مربع می باشد. اطراف دژ از هر چهارسو پرتگاه است و تنها راه ورود به آن در ضلع شمال شرقی است که کوه هودکان با فاصله ی نسبتا زیاد بر آن مشرف است.

 
آشنایی با ایران شناسان هانری ماسهآشنایی با ایران شناسان هانری ماسه

هانری ماسه(Henri mass) خاورشناس و ایران شناس معاصر و نامدار فرانسوی، صاحب تألیفات و تحقیقات ارزشمند در زبان، ادبیات و فرهنگ ایران، در 2 مارس 1886 در شهر لونویل در شرق فرانسه به دنیا آمد و در 9 نوامبر 1969/ آبان 1348 در 84 سالگی در پاریس درگذشت.

 
توسعه نامتوازن و تب مهاجرت توسعه نامتوازن و تب مهاجرت

محمدمراد بيات*


مهاجرت يك پديده اجتماعي چند وجهي است. زماني كه اين مهاجرت شكل عادي و طبيعي داشته باشد مثبت تلقي مي‌شود و زماني كه بي‌رويه باشد منفي بوده و تبعاتي به همراه دارد. اين تبعات تنها اقتصادي نيست و تاثيرات آن كل اجتماع را در برمي‌گيرد. مهاجرت زماني كه براي آموزش، تحصيل و مقاصد فرهنگي باشد يك پديده طبيعي و مثبت است در حالي كه مهاجرت بي‌رويه در اثر فشارهاي اجتماعي و اقتصادي يك پديده منفي تلقي مي‌شود. تب تند مهاجرت‌هاي بي‌رويه از روستاها به شهرها يا از شهرهاي كوچك و شهرستان‌ها به كلان‌شهرها در سال‌هاي اخير بالاتر رفته است و دليل اين امر نيز توسعه نامتوازن روستاها و شهرهاست.

 
حفر چاه‌هاي كشاورزي بلاي جان تالاب‌ها حفر چاه‌هاي كشاورزي بلاي جان تالاب‌ها

گفته مي‌شود 75 درصد تالاب‌ها در خطر هستند به نظر مي‌رسد سعي كرده‌اند رقم خوب و مطمئني ارائه دهند، زيرا چيزي بيشتر از 75 درصد تالاب‌هاي كشور در خطر هستند. در حال حاضر كمتر تالابي را سراغ داريم كه با مشكل كمبود آب مواجه نباشد.

 
تعهد شهروندي تعهد شهروندي


بسياري از روشنفكران معتقد به آزادي، سياستمداران هوادار مردم، نويسندگان فارغ از مصلحت‌انديشي و همين طور هنرمندان متعهد و دور از روان‌پريشي و همه‌گويي، اعتقاد فراواني به مسئوليت فردي در قبال پندار، گفتار و كردار دارند. در ساختار بسياري از جوامع ترك‌خورده فرهنگي، يك عادت ديرينه و جاافتاده وجود دارد و آن «آهسته آمدن و آهسته رفتن» است. اين نوع از فرهنگ ناهنجار تعهد و مسئوليت را از دوش مردم برمي‌دارد و از آنها مي‌خواهد طبق توصيف ماركس از جامعه فرانسه، مثل سيب‌زميني در كنار هم زندگي كنند و نه در تكاپوي تشكيل جامعه باشند و نه رسوبات فرهنگي جامعه و روابط متقابل مدرن را بپذيرند.

 
ایران نیازمند استمرار فعالیت‌های نیکوکارانهایران نیازمند استمرار فعالیت‌های نیکوکارانه

انسان‌دوستی در معنای عام آن، یعنی احترام به سرشت و ذات بشری، چرا که هر انسان، هرچند در نازل‌ترین جایگاه اجتماعی، مخلوق خداوند است که به واسطه این بارقه قدسی، شایسته احترام و تکریم است. اما انسان‌دوستی به معنای اجتماعی آن شامل فعالیت‌های داوطلبانه و عام‌المنفعه‌ای است که در کشورهای مختلف جهان، به اشکال مختلفی رواج دارد و ساختار فرهنگی و اخلاقی جوامع، به شیوه‌های متفاوتی این فعالیت‌ها را تشویق و تقویت می‌کند. از سال 2008 ، 19 اگوست به عنوان روز انسان‌دوستی تعیین شده است.

 
مجریان منفعل قانون و باغی که برباد رفت مجریان منفعل قانون و باغی که برباد رفت

ماجرای نابودی باغ تاریخی پسیان از میانه‌های زمستان گذشته رسانه‌ای شد گو‌اینکه ماجرا از خیلی پیش از آن آغاز شده بود و تصویب کمیسیون‌ها و نهادهای مختلف را هم با خود داشت. خبرگزاری‌ها به نقل از یک فعال محیط زیست نوشتند که اره‌های موتوری به جان درختان چنار باغ پسیان افتاده‌اند. زمانی که برای نخستین‌بار این خبر منتشر شد، بخش قابل‌توجهی از درختان هنوز باقی مانده بود و می‌شد با تکیه بر قوانین تاق و جفت موجود، جلوی ادامه تخریب گرفته شود که مستندات امروز نشان می‌دهد چنین نشده است.

 
باغ‌کُشی در کلان‌شهرها باغ‌کُشی در کلان‌شهرها

کلان‌شهرهای ایران از ابتدا به وسعت کنونی نبوده‌اند و مانند تهران، روزگاری پر از کوچه‌باغ‌ها و درختان سرسبز در حیاط منازل بوده‌اند اما به‌تدریج که جا تنگ‌تر می‌شده و حرص و طمع زمین‌داران و خانه‌سازان بیشتر، یک‌به‌یک نابود شده‌اند و به جایشان برج و ساختمان‌های بلندمرتبه ساخته شده است. تبریز ازجمله کلان‌شهرهایی است که در صد سال گذشته شاهد نابودی باغ‌هایش بوده. میزان کاشت درخت‌های پرقدمت در تبریز توسط شهرداری این شهر کم است و در پارک‌های آن نهال‌های مقاوم با شرایط آب و هوایی کاشته نمی‌شود و اکثر درخت‌ها بعد از مدتی دچار آسیب می‌شوند. در باغ‌های خصوصی نیز، توجه کمتری توسط خود مالکان انجام می‌شود تا پس از خشک‌شدن درخت‌ها، زمین‌ها تغییر کاربری دهند. نگاهی به اندک‌اراضی سبز و باغات منطقه خوش‌آب‌وهوای ششگلان تبریز نشان می‌دهد در سالیان اخیر این محله به یک منطقه صرفا مسکونی با آپارتمان‌های ریزودرشت تبدیل شده و اندک باغات و خانه‌های قدیمی دارای حیاط نیز در خطر تهدید ساخت‌وسازها قرار دارند.

 
قانون‌های بلااستفاده و باغ‌های بی‌دفاعقانون‌های بلااستفاده و باغ‌های بی‌دفاع

ایستاده‌اند ردیف به ردیف، بلند و قدکشیده شانه به شانه هم؛ چتر کرده‌اند سایه‌هایشان را بی‌دریغ روی سر آدم‌ها. دل داده‌اند به آب روانی که نفس به نفسشان آمده در تمام این سال‌ها؛ ریشه دوانده‌اند سفت و سخت در دل خاک، پا محکم کرده‌اند روی زمین. گذر عمر دیده‌اند لب جوی و هنوز اینجا هستند؛ مثل دانه‌های گردنبند، چنارهای ولیعصر، آویز گردن تهران شده‌اند از سال‌ها پیش؛ دلشان اما گرم نیست.

 
  تهران است و یک چنارستان! تهران است و یک چنارستان!

ایستاده‌اند ردیف به ردیف، بلند و قدکشیده شانه به شانه هم؛ چتر کرده‌اند سایه‌هایشان را بی‌دریغ روی سر آدم‌ها. دل داده‌اند به آب روانی که نفس به نفسشان آمده در تمام این سال‌ها؛ ریشه دوانده‌اند سفت و سخت در دل خاک، پا محکم کرده‌اند روی زمین. گذر عمر دیده‌اند لب جوی و هنوز اینجا هستند؛ مثل دانه‌های گردنبند، چنارهای ولیعصر، آویز گردن تهران شده‌اند از سال‌ها پیش؛ دلشان اما گرم نیست.

 
باغ عین الدوله، تهران باغ عین الدوله، تهران

عین الدوله صدراعظم مستبد مظفرالدین شاه بود که در دوره مبارزات آزادی خواهان آنان را سخت آزرد و سرکوب کرد.وی فردی مستبد بود و از مخالفین سر سخت مشروطیت به شمار می رفت. عین الدوله باغ و عمارتی در مبارک آباد بنا نهاد. در آن عصردر این منطقه وسیع که بیرون از حصار ناصری تهران بود، جز آبادی هایی بسیار خرد جایی مسکون و آباد نبود. شاهزاده عبدالمجید میرزا عین الدوله اراضی دیگری نیز در این حدود داشت .از آن جمله است باغ شازده(شاهزاده) در جنوب مبارک آباد که بعد ها آبجو سازی در قسمتی از آن اراضی ساخته شد و اکنون بخشی از آن اراضی با نام باغ شازده به صورت بوستان در آن جا دایر است. مجیدیه برگرفته از نام ایشان است.