مقالات معماری و شهرسازی

باغ پاسارگاد، شیرازباغ پاسارگاد، شیراز

شهر باستاني پاسارگاد,پايتخت كوروش كبير اكنون در كنار روستاي مادر سليمان در 138 كيلومتري شيراز،با فاصلةسه كيلومتري جادة اصلي شيراز به اصفهان قرار دارد. براي ورود به دشت مرغاب « دشت مرغ آبي»،از سمت شمال و از پهنةعريان ده بيد،بايد نماي جديدي را پذيرا بود. بعد از منظرةناقص قبلي با موانع سنگ آهكي به شدت فرسايش يافته ،زمين وسيع و هموار شده،رديف بلند سپيدارها و بيدها نشان از وجود چشمه سارهاي لبريز از آب دارد و قطعات وسيع زمين زراعي براي نخستين بار ظاهر ميشود، درةكوچك مرغاب 25 كيلومتر طول و حدود 12 كيلومتر عرض دارد و تمامي باريكه كشت شدةآن تقسيم بندي شده و تا زمينهاي مرودشت در جنوب آن پيوند ميخورد.

 
باغ پهلوان پور، یزدباغ پهلوان پور، یزد

باغ پهلوان‌پور مهريز متعلق به دوره‌هاي اواخر زنديه و اوايل قاجاريه در محله مزويرآباد مهريز واقع است. مساحت باغ 5هكتار و عمده ساخت و ساز صورت گرفته در آن شامل برج گلين و فضاهاي خدماتي مرتبط با آن در جبهه جنوب شرقي، عمارت زمستانخانه در جبهه غربي، عمارت شربتخانه (كوشك) در بخش مركزي، فضاهاي خدماتي (اصطبل، انبار، سرايداري و ... ) و كارگاه ريسندگي و قالي بافي در جبهه جنوبي است.

 
باغ تخت، شیرازباغ تخت، شیراز

باغ تخت شیراز با شکوه ترین باغ ایران که از قرن پنجم هجری طی سدهای متمادی شهرتش را حفظ کرد، بنای 9 طبقه این باغ بود. سازندگان باغ تخت هنر طراحی باغ و باغ آرایی را که یکی از کهن ترین هنرهای ایرانیان بوده در باغ تخت به اوجی رسانده بودند که تکرارش ناممکن است. موقعیت طبیعی باغ، بهترین جا برای بنای قلعه ای مستحکم بود؛ قلعه ای نظامی که بعدها جای خود را به تفرجگاهی دلپذیر داد، زیباترین چشم انداز را داشت و در شمال شیراز و در منطقه جعفرآباد توسط اتابک قراچه در 480 هجری قمری بنا شده بود و به همین علت آن را باغ تخت قراچه هم می نامیدند.

 
باغ جهان نما، شیرازباغ جهان نما، شیراز

باغ جهان‌نما در ضلع شرقی خیابان حافظ (دروازه قرآن) بالاتر از میدان حافظیه در شهر شیراز واقع شده است. عمارت باغ جهان‌نما تا به حال سالم برجای مانده و به شكل هشت ضلعی است. در محوطه داخل عمارت، در وسط، یك حوض از سنگ مرمر یك پارچه ساخته شده و چهار شاه‌نشین در چهار گوشه آن ایجاد گردیده است.

 
باغ چشمه بلقیس، چرامباغ چشمه بلقیس، چرام

باغ چشمه بلقیس و برج تاریخی مربوط به دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در استان کهگیلویه و بویراحمد در فاصله 9 کیلومتری شهرستان چرام و در نزدیکی چشمه بلقیس واقع شده. این اثر در تاریخ ۷ مهر ۱۳۸۱ با شماره ثبت ۶۲۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 
باغ چشمه علی، دامغانباغ چشمه علی، دامغان

چشمه علی در بین کوه‎ها و تپه خاکی‎های شمالی آبده و در دره با صفایی در حوزه دهستان رودبار چهارده کلاته، واقع در 35 کیلومتری شهر دامغان در دوره قاجار (فتحعلیشاه) با ساخت عمارتهایی زیبا در باغ به عنوان تفرجگاه تابستانی مورد استفاده قرار می‎گرفت. این باغ شامل مجموعه‎هایی چون: مسجد و حمام (جبهه غربی دریاچه و نزدیک به عمارت فتحعلیشاهی)، باغ، استخر، کوشک فتحعلیشاهی و ... می‎باشد.
بناهای موجود در باغ شامل عمارت قراول خانه با بنایی خشتی و دیگری نشیمن‎گاه شاهان قاجار که در دو طبقه (آجری) و دارای ایوان محصور است که منظر بسیار عالی از دریاچه و باغهای اطراف دارد. این باغ شامل مجموعه‎هایی چون: مسجد و حمام (جبهه غربی دریاچه و نزدیک به عمارت فتحعلیشاهی)، باغ، استخر، کوشک فتحعلیشاهی و ... می‎باشد

 
باغ چشمه عمارت، بهشهرباغ چشمه عمارت، بهشهر

این باغ عظیم و باشکوه در استان مازندران در قسمت جنوب شرقی باغ‌تپه و باغ‌شاه در محوطه‌ای به طول حدود 410 متر و به عرض حدود 135 متر و فرم مستطیلی آن در جهت شیب زمین و به سمت شمال غربی، در زمان شاه عباس در بهشهر ساخته شده‌است.
در دامنه ارتفاعات جنوبى بهشهر چشمه‌سارهاى فراوانى وجود دارد. يکى از پرآب‌ترين اين چشمه‌ها، چشمه عمارت است که امروزه بيش از نيمى از آب شهر را تامين مى‌کند. در دوره صفويه در اين محل عمارتى در دو طبقه با نقشه مربع مستطيل به طول ۲۵ و عرض ۲۲ متر بنا شد. اين بنا در اصل دو طبقه بود که اکنون تنها يک جرز از طبقه اول آن باقى مانده است

 
باغ چوکام، رشتباغ چوکام، رشت

باغ و عمارت چوکام در محوطه ای زیبا و قدیمی در روستای چوکام خمام و در فاصله 15 کیلومتری از شهر رشت واقع شده است . مساحت این باغ 41989 متر مربع می باشد. این بنا از آثار بجا مانده از دوران قاجار است.این باغ و عمارت داخل آن در تاریخ 22/ 5 / 1384 به شماره 13227 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و یکی از مکانهای تاریخی _ فرهنگی ، طبیعی بسیار زیبا در استان گیلان می باشد و با مساحت 41989 متر مربع در محوطه ای زیبا ، قدیمی و خوش آب و هوا در روستای چوکام خمام و در فاصله 15 کیلومتری از شهر رشت واقع شده است .

 
باغ چهلستون اشرف، بهشهرباغ چهلستون اشرف، بهشهر

باغ ديوانخانه به سال 1356 به شماره 1537در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده‌ و هم اكنون نيز شهرداري بهشهر در عمارت آن مستقر و محوطه، به پارك عمومي تغيير كاربري داده است. باغ چهلستون اشرف (دیوانخانه) واقع در استان مازندران، در زمین شیب‌دار دامنه‌ شمالی کوه برزو (پیشکوه جهان مورا) از شمال به جنوب ساخته شد. این باغ با ابعاد 170متر عرض و550 متر طول، در سال 1021 هـ.ق به دستور شاه عباس طرحریزی و طی چند سال احداث شده و محل بار عام و تشریفات شاه عباس و پذیرایی مهمانان بوده است. این باغ دارای دو خیابان اصلی می‎باشد که محور طولی باغ با چشم‌اندازی به سوی شمال و دریا است، و در نقطه تقاطع آنها، استخر بزرگ باغ قرار دارد.

 
باغ حافظی، طزرجان تفتباغ حافظی، طزرجان تفت

این باغ یکی از باغ‌ های تاریخی و زیبای استان است که در روستای سرسبز طزرجان از توابع شهرستان تفت واقع شده و یک رشته قنات در این باغ شالوده آبادی آن را فراهم کرده است. این مجموعه قابلیت آن را دارد که به یک مکان فرهنگی و تفریحی تبدیل شود. باغ های عبدالرحیم خان و رو آب یزد، باغ سلطانی و باغ امیدوار ابرکوه، باغ علی نقی خان تفت و باغ پیر طبس نیز از دیگر باغ‌های تاریخی استان یزد محسوب می شوند که هر ساله گردشگران و مسافران زیادی از آن دیدن می کنند.

 
باغ حسام الدوله، بیرجندباغ حسام الدوله، بیرجند

باغ و مقبره حسام الدوله مربوط به دوره قاجار است و در بیرجند، خیابان منظری ـ کوچه شهید کوشه‌ای واقع شده و این اثر در تاریخ ۳۰ خرداد ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۰۴۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است

 
باغ خالصه، بمپورباغ خالصه، بمپور

مختصات این اثر در طول جغرافیایی 46 26 60 و عرض جغرافیایی56 11 27 واقع شده است . این باغ و ساختمانهای داخلی آن در قسمت منتهی الیه خیابان بخشداری و در ضلع جنوب شرقی قلعه بمپور قرار گرفته است.

 
باغ دلگشا، شیرازباغ دلگشا، شیراز

اين باغ در جبهه شمال شرقي و در سمت جنوب تنگ آب خان و در بستري کوهستاني واقع شده است.قرار گرفتن این باغ در کنار قناتی موسوم به ماریز سعدی و واقع شد ن در محدوده قلعه ای موسوم به کهندژ است. باغ دلگشا يکي از باغ هاي تاريخي شيراز است که در نزديکي آرامگاه سعدي واقع شده است. سابقه آباداني و رونق باغ دلگشا به دوران پيش از اسلام و به دوره حکومت ساسانيان نسبت داده شده است.باغ دلگشا در دوره صفويه نيز از باغ هاي مهم و تفريحي شيراز بود. به طوري که در تصاوير به جا مانده از جهانگردان اروپايي به اين باغ اشاره هاي فراوان شده است. اين باغ که 5/7 هکتار مساحت دارد، هم اکنون از گردشگاه هاي ديدني شيراز است

 
باغ دولت آباد، یزدباغ دولت آباد، یزد

بنای این مجموعه به سال ۱۱۶۰ توسط محمدتقی خان بافقی که به خان بزرگ معروف بوده ساخته شده و در حدود ۲۶۰ سال قدمت داشته و محل اقامت حاکم وقت و معاصر با شاهرخ میرزا و کریم خان زند بوده‌است. این بنا که میبایست در اختیار نوادگان محمد تقی خان (بزرگ خاندان رحیمی)باشد، توسط میراث فرهنگی تملک شد و در حال حاضر زیر نظر محمد علی معزالدینی (داماد نماینده ولی فقیه) اداره می‌شود.(شجره نامه در کتاب جامع جعفری به چاپ رسیده‌است)

 
باغ رامسرباغ رامسر

کاخ سلطنتی رامسر یکی از نفیس‌ترین آثار دوران پهلوی در شمال ایران است. این کاخ به دستور رضا شاه پهلوی در سال ۱۳۱۶ به بهره برداری رسید و تا انقلاب سال ۱۳۵۷ به عنوان اقامتگاه خانواده پادشاهی استفاده می‌شد.

 
باغ سپهدار، قزوینباغ سپهدار، قزوین

عمارت باغ سپهدار قزوین، منسوب به محمدولی خان تنکابنی ملقب به سپهدار اعظم، شخصیت معروف دوره قاجاریه است. این بنا الهام گرفته از عمارت کلاه فرنگی (کاخ چهلستون) و مهمانخانه بزرگ قزوین است. الگو برداری از دو بنای شاهانه و مجلل دوره های صفوی و قاجاریه نمایانگر طبع قدرت طلب سپهدار میباشد که برای نمایش اقتدار و جایگاه خود در قزوین ساخته شده است. تاریخ احداث آن را می توان به سال های ۱۳۲۳ تا ۱۳۲۷ هجری قمری نسبت داد.

 
باغ سفارت انگلستان (باغ قلهک)، تهرانباغ سفارت انگلستان (باغ قلهک)، تهران

باغ قلهک به وسعت بیست هکتار در خیابان شریعتی تهران در حد فاصل خیابان دولت و پل صدر قرار دارد. قلهک یکی از قدیمی‌ترین قریه‌های اطراف تهران است که با گسترش شهر، تبدیل به محله‌ای شد که سرگذشتی پر فراز و نشیب را پشت سر گذاشته و در حال حاضر نیز به‌دلیل قرار گرفتن باغ قلهک در این منطقه، همچنان مورد توجه است.

 
باغ سنگی، سیرجانباغ سنگی، سیرجان

باغ سنگی در 45 كیلومتری جنوب شرقی سیرجان و در نزدیك روستای بلورد قرار دارد. شاید زمانی که در یکی از روزهای سال 1340 درویش خان گنگ اسفندیارپور به نشانه اعتراض به از دست دادن زمین‌هایش در کشاکش ماجرای اصلاحات ارضی درخت‌های خشک شده باغش را با سنگ‌ها تزیین کرد هرگز فکر نمی کرد روزی این باغ جزو جاذبه‌های گردشگردی استان کرمان محسوب شود و به اندازه‌ای معروف و مطرح شود که عکاسان و گردشگران برای دیدن و عکاسی و جاودانه ساختن آن از هر گوشه و کنار کشور راهی آن شوند.

 
باغ شاهزاده، ماهانباغ شاهزاده، ماهان

باغ شاهزاده در دامنه كوه جوپار و در بستر كويري، در فاصلة 35 كيلومتري جنوب‎شرقي شهر كرمان و در فاصله 6 كيلومتري شهر ماهان در مسير جاده كرمان - بم در استان كرمان در نزديكي ارتفاعات جوپار بنا گرديده است. اين باغ در عصر قاجار در دوران يازده ساله فرمانفرمايي عبدالحميد ميرز ناصرالدوله (1298 هـ . ق تا 1309 هـ . ق) احداث گرديده است.

 
باغ شوكت آباد، بیرجندباغ شوكت آباد، بیرجند

مجموعه تاریخی شوکت‌آباد در فاصله 5کیلومتری شرق شهر بیرجند در مسیر جاده بیرجند-زاهدان واقع شده‌است. باغ عمارت شوكت آباد با مساحت حدود هشت و نيم هكتار در ده كيلومتري شرق شهرستان بيرجند، در جاده منتهي به زاهدان قرار دارد. بناهاي احداث شده در اين باغ به صورت متراكم در جبهه جنوبي و شرقي باغ ساخته شده اند. در جبهه جنوبي اتاق هايي به صورت منفرد جهت خدمه باغ و عمارت اصلي مخصوص حاكم و خانواده او و تالار تشريفات بود.