ارس؛ بهشت سبزپوش

منطقه آزاد ارس استان اذربایجان شرقی منطقه ی علمی و صنعتی است که از داشته های غنی فرهنگی و گردشگری نیز برخوردار است

آنچه که با نام این منطقه آرامشی را در دل ایجاد می کند رود ارس است که با آرامش ظاهری و جوش و خروش درونی خود زیبایی صد چندانی را به این منطقه بخشیده است.

 به گزارش ایسنا این رود مهمترین و پرآب ترین رودخانه شمالی آذربایجان شرقی است. رودخانه ارس از کوه بینگول داغ واقع در حوالی سرچشمه فرات در ترکیه سرچشمه گرفته و به سوی خاور روان می شود و در نهایت به دریای خزر می ریزد

1

رودی که ملت ها را به یکدیگر وصل کرده است چرا که این رود دائمی بوده و مرزی بین ایران و جمهوری آذربایجان و ارمنستان است.

ظاهر رودخانه ارس آرام است وقتی در کنار این رودخانه می ایستی می توانی تصور کنی عمق چندانی ندارد اما عرض رودخانه ارس در جلفا تا 200 متر و ارتفاع و عمق بستر آن به دو سه متر می رسد

این رودخانه در دل خود ماهی هایی را نیز پرورش داده است و شهرهای جلفا، پلدشت، سیه رود و سواحل حاشیه ای این شهرها بهترین نقاط برای ماهیگیری هستند که هر ساله در فصل تابستان قلاب های آویزان نشانگر حضور ورزشکاران و گاه خانواده های علاقمند به ماهیگیری است.

 پناهگاه حیات وحش کیامکی و منطقه حفاظت شده ارسباران از دیگر مناطق بکر در شهرستانهای کلیپر و خدافرین است که با سرسبزی محصور کننده اش مخاطب را به خود فرا می خواند

این منطقه زیستگاهی با وسعت 8941 هکتار زیستگاه گونه های جانوری همچون آهو، مارال، قوچ، میش ارمنی، کل و بز، پلنگ، خرس قهوه ای و گونه های مختلفی از پرندگان از قبیل سیاه خروس، کبک، عقاب طلایی، اردک، حواصیل، آئرت و بوتیمار، قرقاول، طولان وبالایان و همچنین پوشش گیاهی بید، زرشک، افرا، نسترن، گردو و گیاهان مرتعی و دارویی استمتوسط دمای سالانه این منطقه حدود 116 درجه است و در دل تابستان نیز در این منطقه می توانی هوای خنک و حتی سرد زمستان را با جان و دل درک کنی به جرات می توان این منطقه را با جنگل های اروپای سرقی مقایسه کرد

چرا که درخت زغال اخته به عنوان گیاه شاخص منطقه به همراه گیلاس وحشی از گیاهان مهم مناطق مرطوب مدیترانه محسوب و در این من طقه به وفور یافت می شود پارک ملی ارسباران دارای تنوع گونه های گیاهی و جانوری و زیستگاه های جنگلی منحصر به فرد بوده وبیش از 1000 گونه گیاهی 300 گونه جانوری 210 گونه پرنده 39 گونه خزنده پنج گونه دوزیست و 28 گونه پستاندار در منطقه وجود دارد

مجموعه کردشت

مجموعه کردشت شامل هشت بنای تاریخی اعم از حمام بزرگ، عمارت، حمام کوچک، مسجد غریب، دیوانخانه، یخچال، قلعه عباس میرزا و ساخلو (پادگان نظامی) است.

حمام کردشت یکی از زیباترین حمام های آذربایجان است که با معماری اصیل سنتی در روستای کردشت از توابع جلفا و در کنار رود ارس قرار دارد.

نور داخل سربینه و گرماخانه به وسیله روزنی که در نوک گنبد قرار دارد تامین می شود و گویا بر روی آن روزن ها سنگ های مرمر تارک و طریفی نصب بود که نور آفتاب از آن نفوذ می کرد و داخل حمام را به طور یکنواخت روشن می کرده و شستشوکنندگان را از نگاه نامحرمان حفظ می کرد

حمام کردشت بخش های دیگری نیز دارد که بسیار دیدنی و قابل مطالعه است. این حمام در زمان عباس میرزا نائب السلطنه فتحعلی شاه هنگام جنگ دوم ایران و روس ساخته شد ولی شیوه معماری آن شباهت بسیاری به حمام های دوره صفوی دارد.

قلعه کردشت یکی از قلعه های تاریخی آذربایجان در روستای کردشت در ساحل رود ارس است ولی به لحاظ ارزش و اهمیت نظامی و تاریخی به خصوص دوران حکومت عباس میرزای قاجار نائب السلطنه فتحعلی شاه در آذربایجان بیشتر مورد توجه بوده است.

آب و هوای کردشت به تبع منطقه ارس کنار، گرم و مرطوب است، تابستان در این منطقه گرم و طولانی و زمستان خنک و ملایم می شود در فصل تابستان گاهی اوقات میزان درجه حرارت به بالاتر از 20 درجه سانتیگراد می رسد

 قلعه نظامی کردشت یکی از قلعه های دوران عباس میرزا نائب السلطنه قاجار است که در طی مبارزات خود بر علیه تجاوز روسیه تزاری از این قلعه استفاده می کرد

 به نظر می رسد قبل از استفاده از قلعه کردشت این قلعه نظامی وجود داشته است و بنای آن را به سده های نخستین اسلامی نسبت می دهند

قلعه عباس آباد کردشت در سمت چپ جاده کردشت به خرواثق در بالای تپه ای صخره ای بنا شد و در جبهه شمالی این قلعه درب ورودی بنا شده و در ارتفاعات این قلعه دیوارها از جنس سنگ و آجر ساخته شده است

 به فاصله معینی نزدیک به یکصدمتر از یکدیگر شش عدد برج نگهبانی وجود داشته که اکنون قسمتی از این برج ها پابرجاست


کلیسای سنت استپانوس

 2

کلیساس سنت استپانوس در 26 کیلومتری غرب جلفای ارس در محلی به نام قریه قزل ولگ (صومعه قرمز) در نزدیکترین روستای دره شام از دهستان ارس در کنار بخش پلدشت شهرستان ماکو واقع شده است

اندرانیک هویان در مقاله کلیسای سنت اتپانوس مقدس در محله ایران زمین می گوید: کلیسای سنت استپانوس مقدس در دژی استوار واقع شده و به مجموعه بناهای موجود در این دژ وانگ استپانوس مقدس یا ولگ ماقارات می گویند.

 این وانگ مانند سایر وانگ های ارمنیان محل اجتماع طلاب خطاطان و خوشنویسان و تذهیب کاران، نویسندگان فلاسفه و مورخین و دانشمندان بوده، وانگ استپانوس از دو نظر برای ارمنیان حائز اهمیت است، کلیسا به خاطر سبک بنا و جنبه فرهنگی از مراکز مشهور دینی وفرهنگی ارمنیان است.

تعداد بسیاری خوشنویس و خطاط در این ولگ گرد آمده و به استتاج کتب می پرداختند نقاشان و تذهیب کاران با هنر خود بر زیبایی کتاب ها می افزودند و به این سبب وانگ استپانوس مقدس به عنوان یکی از مراگز خوشنویسان ارمنی شهرت دارد و هم اکنون تعداد زیادی کتاب در این وانگ استتاج شده است و در کتابخانه های جمهوری ارمنستان و ایتالیا نگهداری می شود.

تاریخ دقیق تاسیس کلیسای سنت استپانوس کاملا مشخص نیست، محققان حدس مس زنند بین قرن های هفتم  تا نهم میلادی این کلیسا بنا شده باشد

عباس میرزا در سال 1226 ه.ق (1830 م ) روستای شام را به مبلغ سیصد تومان از محیطی بیک نخجوانی خرید و وقف وانگ استپانوس کرد، کتیبه ای به همین مناسبت با خط نستعلیق بر روی سنگ آهکی سرخ رنگی از نوع سنگ های خود بنای کلیسا بالای در ورودی کلیسا نصب شده است

به جرات می توان کلیسای چوپان را جزئ از طبیعت ارس نامید چرا که این کلیسا در میان کوه های رسوبی سرخ رنگ قرار گرفته است و طوری در آنجا مکان گزیده که جزء لاینفک آنجا درآمده است

کلیسای چوپان تقریبا در پنج کیلومتری غرب جلفا در مسیر جاده جلفا - سد ارس قرار گرفته است این کلیسا در سال 1518 میلادی احداث شده است

 

 

کاروانسرای خواجه نظر

کاروانسرای خواجه نظر (عباسی) یکی از 999 کاروانسرای ساخته شده در زمان شاه عباش صفوی است جیمز کاروی نیز این بنا تاریخی را دیده و یاد می کند کاروانسرای بزرگی به واسطه یکی از ارامنه به نام کوجیا نظر (خواجه نظر) با هزینه گزافی بنا شده که متاسفانه رو به خرابی می رود و کسی نیست که به تعمیر آن اقدام کند وفقط چند تن ارمنی درآن سکونت دارند

 در پنج کیلومتری جلفا کاروانسرای ویرانه ای وجود دارد که بنای آن در زمان شاه عباس کبیر با هزینه خواجه نظر ارمنی از مقربان درگاه شاهی به عمل آمد وی از ارامنه ای بود که در زمان شاه عباس به اصفهان به اجبار کوچانده شدند و در آنجا کارش بالا گرفت و مورد عنایت شاه واقع شد ثروت و مکنت کلانی به هم رسانید و با اجازه شاه بر روی ویرانه های زادگاه خود کاروانسرای بزرگی از سنگ و آجر بنا کرد تا مسافرانی که از آب ارس می گذرند

شبی را در انجا استراحت کنند و سحرگاه راهی سوجیا یا شجاع امروزی شوند اما امروز دیگر این کاروانسرا ویرانه نیست از سال های گذشته مرمت این کاروانسرا آغاز و در حال حاضر شاهد مجموعه ای فاخر در این منطقه هستیم

حمام تاریخی جلفا

حمام تاریخی جلفا در شرق شهر جلفا قرار دارد حمام شامل سرنینه، گرمخانه و تاسیسات جنبی است اعیانی این حمام بیش از 500 متر مربع است فرم طاق ها و گنبدها و ستون های سنگی شامل ته ستون ساقه ستون و سرستون مقرنس کاری حکایت از شیوه معماری دوره قاجاریه دارد با توجه به جمعیت اندک جلفا در یکصد ساله اخیر به نظر می رسد که حمام تاریخی جلفا توسط عباس میرزا و برای لشکریان پشت جبهه در جنگ های ایران و روس ساخته شده باشد

وسعت دهنه ها، رفعت طاق ها و تناسبات معماری این حمام قابل مقایسه با بهترین آثار معماری ایران در سطح ملی است. پل هایی به قدمت تاریخ در بخش خداآفرین بر روی رود ارس در فاصله 100 متری از یکدیگر دو پل احداث شده است.

نخستین پل (پل بزرگتر) به طول تقریبی 170 متر با 15 چشمه که قدمت آن احتمالا به دوره سلجوقی برسد پل دیگر به طول 120 متر و در 10 چشمه بر روی رود ارس بر بستر صخره ای آن ایجاد شده است و حدود 500 سال قدمت دارد

پل سالم در میان ملت های طرفین رودخانه ارس به پل حسرت معروف شده است و شعرای مختلف هم در این راستا شعرهای سوزناک سروده اند.

 

 

منبع: روزنامه اطلاعات  - اردیبهشت 1394

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی