خوانسار بهشت آرمیده در دامان گلستان

کانسار، کانیسار، خار، خونسار وا اکنون خوانسار نام هایی است که به سرزمین بهشت آسای آرمیده در دامنه گلستان کوه نسبت داده اند و واژه شناسان  معنی چشمه ساران را از آن ها استنباط کرده اند زیرا خان به معنی چشمه و سار به معنی فراوانی است.

 khansar 1

اکنون نیز از سرزمین خوانسار مخصوصاً در فصل آبسالی چشمه های فراوانی از دل زمین می جوشد که نام برخی از آنها عبارت است از: چشمه آخوند، چشمه آمیرزا اسدالله، چشمه کنار بقعه ابا عدنان، چشمه پیر، چشمه چیدا، چشمه شهرک، چشمه مرزنگوش، چشمه سیل، چشمه علی و صدها چشمه دیگر ... برای رفتن از تهران به سرزمین پرطراروت خوانسار کافی است که در اتوبان دلیجان - اصفهان قرار گیریم و به رسیدن به دوراهی (بوته - اصفهان) وارد جامه موته شده و از موته به سوی گلپایگان و از گلپایگان به سمت جاده (گلپایگان - خوانسار) برانیم در گذر از گلپایگان به خوانسار ابتدا از کنار روستای (وانشان) گذر می کنیم، روستایی پر دار و درخت که زبان آنها زبان خوانساری با لهجه متفاوت است، رودخانه خوانسار از میان آن می گذرد روستای بعدی (امیریه) یا امیرآباد است. فرهنگ جغرافیایی ایران نام دیگر آن را (نای زرین) ذکر کرده است.

 روستای بعدی (تیدجان) است که برخی نابع نام پارسی آن را (تیرگان) ذکر کرده اند و آثاری از (آتشکده تیر) و معبدی به نام هیکل در حوالی آن وجود داشته است رودخانه خوانسار از میان آن عبور کرده و به دشت گلپایگان می ریزد، پل ساسان یا (ساسون) که بر روی رودخانه خوانسار بسته شده از پلهای باستانی است.

 تیدجان دارای چندین کبوتر خانه است و سه واحد آسیاب آبی دارد و کوه هیکل که در آن عبادتگاه زرتشتیان بوده در ضلع شمالی روستای تیدجان است، در سوی دیگر جاده و نزدیک به تیدجان روستای( قودجان) قرار دارد در برخی منابع به صورت(( قورجان)) آمده است.

khansar 2

مراسم تعزیه روستای قودجان در ماه محرم و صفر بسیار معروف و مشهور است. در روستای قودجان سنگ قبری به خط پهلوی وجود دارد که حکایت از کهن بودن آن است و نیز دو عدد سنگ قبر با شکل خاص وجود دارد که بر روی آن پنج منشور مربع القاعده به طور خاص جمع شده و اطراف سنگ آیاتی حجازی و نام های دختران بکر( حلیمه خاتون و نرجس خاتون) با خط کوفی روی آنها نوشته شده است.

برای وارد شدن به شهر خوانسار باید از کنار روستای ( بیدهند) گذر کنیم آنجا یک مجسمه شیرسنگی وجود دارد که در قدیم بر روی مزار دلاورانی که در جنگ ها کشته می شدند می گذاشتند.

حال وارد بلوار ورودی شهر خوانسار می شویم سمت راست ما باغ ها و درختان تناور گردو خودنمایی می کنند و در پشت این درختان انبوه رودخانه خوانسار است، اگر چه هر ساله تعداد زیادی از این درختان قطع می شوند و به جای آنها ویلاها و ساختمان های مجلل ساخته می شود.

حسینیه دو راه در خیابانی که از این مسیر منشعب می شود قرار دارد و از قدمتی زیاد برخوردار است. حال اگر مسیر مستقیم را ادامه دهیم به میدان امام خمینی می رسیم.

 پس از گذری چند به جایی می رسیم که درختان کهن و تناور از بالا چنان به هم نزدیک شده اند که یک ( تونل سبز) را ساخته اند و در این رهگذر در آن طرف رودخانه ( خانه حبیبی ها) آشکار است.

خانه ای در دو اشکوب با تیرهای چوبین و پنجره های مشبک چوبین با سردر ورودی با شکوه که امروزه به (حسینیه حبیبی ها) تبدیل شده و همه ساله ماه محرم در آن عزاداری شهادت سالار شهیدان امام حسین علیه السلام و یاران با وفایش برگزار می شود.

آرامگاه (باباپیر)، که از علمای شیعه در پارک سرچشمه قرار دارد و این بنا در سال 1255 قمری تعمیر شده و چشمه ای هم درون آن می جوشد در محل سرچشمه آسیابی آبی هنوز دایر است، در اطراف میدان سپاه و در حدود اداره پست خوانسار (مسجد جامع خوانسار ) معروف به (مسجد چهارراه)، قرار دارد که در عهد صفویه بازسازی شده است این مسجد با مساحتی حدود سه هزار متر مربع و گچبری های بسیار نفیس آن گنبد ندارد و تنها دارای یک گلدسته کوچه سه متری است اثر تاریخی مسجد دری چوبی است که درب شمالی مسجد است و منبت کاری ظزیف و پرارزشی دارد. محراب آن از جمله صنایع هنری بسیار ظریف است.

در اطراف میدان سپاه و در خیابان سیزده محرم که از میدان در جهت جنوب منشعب می شود و سراشیبی است و در محله( رئیسان ) خانه قدیمی ( ابهریها) قرار دارد. این خانه در زمان قاجار توسط (آیت الله سیدمحمد باقر ابهری) بنا شده است و در نقاشی یکی از اتاق ها در جبهه شمالی قطعه شعری نوشته شده که به حساب جمل تاریخ( 1278 هجری قمری) را نشان می دهد مساحت بنا با حیاط مرکزی 100 متر مربع است که در دو اشکوبه ساخته شده در تاریخ دهم خرداد ماه 1382 خورشیدی به شماره 9052 ثبت ملی شده است.

قبل از میدان سپاه و در خیابان آیت الله خوانساری( آستان امامزاده سیدمحمدابن علیتقی) و موزه مردم شناسی خوانسار قرار دارد. آرامگاه (باباترک) نیز در این شهر گنبدی هرمی شکل 12 ضلعی دارد و قدمت آن به عهد صفویه می رسد. این مکان دارای آب انبار و سردابه های قدیمی و نام واقعی آن (سید محمود) است.

اگر در اردیبهشت ماه به خوانسار رفته باشیم فصل دیدن لاله های سرنگون دامنه (گلستان کوه) است. کوهی که خوانسار در دامنه آن آرمیده است و گلستان کوه محل رویش گیاه (گزانگبین) نیز هست که از گلهای آن برای ساختن نوعی گز به نام( گزانگبین) استفاده می کنند که نوعی گون وحشی است و گلها و پوشش گیاهی دامنه گلستان کوه محلی بسیار مناسب برای زنبور داری و تولید عسل است و کولونی های عسل در این دامنه فراوانند و ( عسل و گز) از سوغات مهم خوانسار هستند و نیز از باغات انبوه آن سوغات( برگه زردآلو و برگه هلو و لواشک و گردو...) حاصل می شود.

هنر منبت کاری و ساخت وسایل چوبی در خوانسار از گذشته های دور تاکنون بسیار معروف و یکی دیگر از تحفه و سوغاتی های این دیار هنر پرور را تشکیل می دهد.

هنر قالی بافی نیز در این شهرستان رواج دارد و قالی های آن از (نوع ویسی با نقش شاه عباسی) است. گویش با زبان خوانساری از زبان های ایرانی مرکزی و شاخه ای از زبان های ایرانی غربی شمالی و بالاخره شاخه ای از (زبان های هندو اروپایی) است، سازمان یونسکو به دلیل کاهش شدید گویش وران این زبان به دلیل مهاجرت از خوانسار با نفوذ رسانه ها(آن را از جمله زبان های در حال خطر) اعلام کرده است.

 

 

منبع : روزنامه اطلاعات - مهر 1394

بررسی و نوشته :عزیزالله سمیعی

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی