قائن

قائِن از شهرهاي استان خراسان جنوبي و مرکز شهرستان قائنات در ايران است. این شهر به خاطر زعفران مرغوب آن داراي  شهرت است. در گذشته داراي برج و بارو، کهن‌دژ، خندق و ارگ بوده و به همراه تون (فردوس امروزي) از شهرهاي مهم ايالت قهستان محسوب  مي‌شده‌است.

بر اساس آخرين يافته‌هاي باستان‌شناسي سابقه سکونت در شهر قائن به دوران پارينه سنگي مياني (حدود 30 هزار سال قبل) مي‌رسد. وجود تعداد زيادي تپه‌هاي باستاني در اطراف شهر قائن که بر اساس مشاهدات اوليه از دوران پيش از تاريخ، داراي آثار و نشانه‌هايي است که قدمت طولاني سکونت در اين منطقه از کشور ايران را اثبات  کرده‌است.

مارکوپولو در سفرنامه خود از اين ناحيه به نام «تونوکاين» نام برده‌است که اين نام از نام دو شهر بزرگ ايالت قهستان که تون (فردوس امروزي) و قائن باشند گرفته شده‌است.

همچنين درسال 444 هـ.ق ناصرخسرو قبادياني از اين شهر ديدن کرده و از استحکامات شهر و مسجد جامع آن ياد کرده‌است.

آخرين بررسي‌ها در شهر قائن به شناسايي 170 اثر منجر شده است. اين آثار شامل تپه‌ها و محوطه‌هاي باستاني، قلعه‌ها، مساجد، مقابر و آرامگاهها، خانه‌هاي تاريخي، درختان کهنسال، غارها، پناهگاه‌هاي سنگي و دژهاي زيرزميني است.

غارهاي شناسايي شده بيشتر در مناطق مرکزي شهرستان پراکنده‌اند. علاوه بر شگفتي‌هاي طبيعي که اين غارها دارند وجود نشانه‌هايي از آثار تاريخي به‌خصوص وجود آثار معماري در بسياري از غارها، آنها را به يکي از جاذبه‌هاي مهم تاريخي و گردشگري منطقه تبديل کرده و از اين نظر داراي استعدادهاي بالقوه فراواني است. همچنين اين بررسي ها به شناسايي 40 قلعه تاريخي در اين شهر منجر شد.

بيشتر اين قلعه‌ها در زمان اسماعيليان ساخته شده و کاربرد نظامي داشته‌اند. قدمت بقيه قلعه‌ها به دوران ساساني و سلجوقيان باز مي‌گردد. از آثار باستانی منحصر به فرد این شهر می‌توان به قلعه چهل دختر، مسجد جامع، آرامگاه (عمارت) بزرگمهر قائنی، آرامگاه شیخ ابوالمفاخر،  قلعه کوه قائن، دژ زیرزمینی نیک، خانه سلطانی، خانه موسوی، بنای رباط چاهک و بنای حمام کارشک  اشاره کرد.