راهنمای سفر به بسطام؛ شهری برای رسیدن به آرامش

این سخن با بایزید گفتند

می خواهیم به بسطام برویم؛ شهری آرام در 6 کیلومتری شاهرود که به دلیل وجود آرامگاه بایزید بسطامی، یکی از بهترین مقصد گردشگری عرفانی است.

bastam 1

در میدان اصلی شهر مجموعه بارگاه بایزید از میان چنارهای کهنسال که رنگ پاییز گرفته اند، پیداست، مجموعه ای که شامل آرامگاه بایزید بسطامی، مسجد مناره و گنبدهای مخروطی فیروزه ای، صحن و رواق است که معماری و نشانه هایی از دوران سلجوقی تا قاجار در خود دارند که البته زیباترین آن ها مربوط به دوران سلجوقیان و تیموریان است.

شب های این آرامگاه وقتی ستاره های کویری در دل آسمانش می درخشند. بسیار زیباست بایزید بسطامی یکی از بزرگترین عرفا و صوفیانی است که مردم را به انسان دوستی و محبت داشتن به همه آفریدگان خدا تشویق می کرد او به حق یکی از قدمای عارف و پیشتاز مکتب انسانیت در ایران بود.

اگر از همان ابتدا دنبال مزار بایزید می گردید باید به گوشه ای از صحن این مجموعه بروید، مقبره بایزید هیچ تزیینی جز جملاتی از مناجات حضرت علی (ع) بر سنگ قبرش ندارد. آنسوتر دو اتاق کوچک قرار گرفته که محل ریاضت و عبادت این عارف نامی بوده است. تاثیر زیارت این مزار بی پیرایه در جان دوستداران شیخ بسطام تا مدت ها ماندگار است

برج کاشانه یا غازانه؟

در جنوب شرقی مسجد جامع شهر بسطام، یکی از دیدنی ترین اماکن تاریخی شهر به نام برج کاشانه قرار دارد، این برج در سال 700 هجری قمری ساخته شده و یک 30 ضلعی منظم و زیبا و منحصر به فرد به ارتفاع درونی 24 متر و ارتفاع بیرونی 20 متر است، در بالای این برج دو حاشیه از آجرهای بزرگ می بینید که مطالبی روی آن نوشته شده است اهالی بسطام معتقدند که برج کاشانه آتشکده زرتشتیان بوده است اما آندره گدار، شرق شناس، عقیده دارد بنای برج، متعلق به غازان خان مغول است و در ابتدا غازانه بوده که به مرور زمان کاشانه خوانده شده است.

مسجد جامع بسطام

مسجد جامع بسطام که در جنوب مجموعه آرامگاه بایزید قرار گرفته یکی از قدیمی ترین مساجد ایران و از بناهای بسیار زیبایی است که در دوران غازان خان و بین سال های 700 تا 706 هجری در بسطام ساخته شده است. معماری بخش شبستان مسجد به دوره قاجار بازمی گردد اما یک محراب با تزیینات گچبری شاهکار و بی نظیراز دوره ایلخانی در آن وجود دارد که دیدار از آن را شاید از دست داد.

موزه عرفان

اگر به عرفان شرق علاقه مندید، می توانید در بنای گنبد غازان خان مجموعه بایزید بسطامی از موزه عرفان شرق بازدید کنید. موزه در سال 1389 افتتاح شده و شامل کتب قدیمی و نفیس، قرآن های خطی، اشیای هدیه شده به امامزاده ابزار روشنایی و شمعدان، ظروف چینی دوره صفوی و درهای منبت کاری شده است.

شیخ خرقان نان می دهد و از ایمان نمی پرسد

در 24 کیلومتری شاهرود در روستایی کوچک و آرام به نام خرقان وجود دارد که بهانه زیارت آرمگاه شیخ ابوالحسن خرقانی همیشه مسافران و شیفتگان را به سوی آن می کشد. شیخ در همین روستا که از توابع بسطام است به دنیا آمده و از مریدان بایزید بسطامی بوده است.

 در حیاط آرامگاه تندیسی از شیخ ابوالحسن خرقانی به چشم می خود که دو شیر را رام کنار پاهایش نشسته اند تا نشان دهنده کرامات بی انتهای این عارف وارسته باشد.

bastam 2

 او که در سیر و سلوک عارفانه اش هیچ گاه از مردم غافل نبوده است، جمله بسیار معروفی دارد که می گوید، هر که در این سرا درآید نانش دهید و از ایمانش مپرسید، چه آن کسی که در بارگه باریتعالی به جانی ارزد، البته در خانه بوحسن به نانی ارزد، جملاتش نشان از زهد، اوج انسان دوستی و درک عمیق این عارف و صوفی بزرگ قرن چهارم و پنجم هجری قمری دارد، کسی که ابوعلی سینا برای محضرش راهی خرقان شده و مراتب معوی اش را ستوده است و خواجه عبدالله انصاری با همه عظمتش در عرفان اسلامی از شاگردان اوست اشعار ابوالحسن خرقانی به زبان های فارسی و عربی موجود است و مهم ترین اثر نوشتاری اش که به دست یکی از شاگردان علاقه مندش جمع آوری شده به اسم نورالعلوم در موزه بریتانیا نگهداری می شود داخل آرامگاه شیخ ابوالحسن خرقانی حال و هوای خاصی دارد، وقتی جان شیفته ای مثل او سال ها در این مکان به نماز ایستاده باشد.

 بعید نیست تا قرن ها بعد از او نمازگاهش بتواند آرامشی آسمانی را برای مشتاقان به زمین بکشد. آرامشی که فقط با حضور کنار مقبره اش و تماشای محراب نمازش، نرم نرم در وجودت رخنه می کند و چه بسا تو را هم به نماز بایستاند.

نقل است از شیخ ابوالحسن خرقانی شبی نماز همی کرد، آوازی شنید که هان ابوالحسن خواهی تا از آنچه از تو می دانم با خلق بگویم تا سنگسارت کنند؟ شیخ گفت: «بارالها! خواهی تا آنچه از کرم و رحمت او می دانم و می بینم با خلق بگویم تا دیگر هیچ کس سجودت نکند؟ آواز آمد نه از تو نه از من» (تذکره اولیا عطار)

منبع : روزنامه آفتاب-بهار1394

گردآوری: شهره السادات عربشاهی