سفر پاییزی به مهد تاریخ و عرفان

اینجا سمنان است استانی تاریخی با طبیعت سخاوتمند و پروسعت که کوه، کویر و جنگل را در دل خود دارد. اگر به عرفان و تاریخ علاقه مند باشید در این استان می توانید آثار تاریخی و عرفانی ارزشمندی را ببینید. با ما به سمنان و دامغان بیایید؛ شهرهایی که سفر به آن ها فرصتی غنیمت است، برای تماشای مجموعه ای از دیدنی های بی شمار جاده ابریشم، مساجد کهن، بازارها و قلعه های باستانی ایران، متاسفانه یا خوشبختانه همین دو شهر از استان سمنان چنان به لحاظ تعداد اماکن دیدنی شان کامل هستند که امکان اشاره به تمام جاذبه های تاریخی و مناطق گردشگری آن ها در یک گزارش برایمان فراهم نشد.

اما بدون هیچ تردیدی سفر به این استان، سفر به مهد تاریخ و عرفان کهن ایران است، فرصتی که شاید از دست داد...

ایالت قومس از اینجا آغاز می شود

شهر سمنان به عنوان مرکز استان سمنان شهری زنده و امروزی است که در چند ساله اخیر رشد چشمگیری داشته و همچنان هم رو به پیشرفت است. برای نمونه برج گردشگری تجاری ققنوس که یکی از بزرگترین و کامل ترین برج های تجاری، گردشگری و تفریحی ایران است در 18 طبقه و با مساحت فعلی 45 هزار متر، آخرین مراحل ساخت خود را در این شهر می گذراند.

 البته خوب است بدانید سمنان امروزی، آن روزها -یعنی از دوره اشکانیان- به همراه شهر دامغان و شاهرود به ایالت قومس معروف بوده و پیشینه تاریخی و بناهای بجامانده از عمر طولانی اش، این مژده را می دهد که شهر و اطراف آن، دیدنی های باستانی و خاطره ساز فراوانی دارد از ارگ سمنان و برج سارو تا مسجد جامع و بازار تاریخی بزرگش به همراه قله های متعددی که باید قدم به قدم کشفشان کرد.

علاوه بر همه این ها، خوب است بدانید انار سمنان یکی از مرغوب ترین انارهای بدست آمده در ایران است و سفال، سرامیک، جاجیم و گلیم، پارچه های قلمکار و نان و شیرینی اش حرف ندارند؛ سمنان یکی از مهم ترین مراکز صنایع دستی در ایران محصوب می شود.

مسجد تاریخانه، دومین مسجد جهان

 semnan 1

دیدار ما از دیدنی های  دامغان یا مسجد تاریخانه آغاز می شود؛ مسجدی که به گفته شواهد و اسناد معتبر، اولین مسجد ایران و دومین مسجد جهاناست وقتی وارد این مسجد می شوید بعد از دیدن صحن و رواق هایش، شبستانی باشکوه و آرامش بخش می بینید که ستون های مدور متعددش در خور توجه هستند، شاید به همین دلیل است که به مسجد تاریخانه، مسجد چهلستون هم می گویند: 26 ستون استواری که بعد از گذشت ده ها قرن هنوز مستحکم هم هستند و نقطه عطف معماری این فضای غرورآفرین منحصر به فرد به حساب می آیند. آمیزه ای از معماری مجلل دوران ساسانی و هنر اصیل اسلامی که از ترکیشان فضایی بی همتا دیدنی و معنوی آفریده شده است.

چشمه علی، چشمه مقدس

چشمه علی، باغی که با درختان سرو خوش قامت، دریاچه زیبای پرماهی و درختان پاییزپوش آن لذت سفر به دامغان را برای همیشه ماندگار می کند.

 چشمه علی در 30 کیلومتری شهر دامغان واقع شده و علاوه بر داشتن طبیعتی بسیار زیبا، دارای دو عمارت تاریخی هم هست که یکی از آن ها مثل جزیره ای غیرقابل دسترس در داخل دریاچه واقع شده است.

 اگر پاییز باشد و میهمان این باغ باشید هجوم رنگ های تاریخی و زرد و قرمز درختان مسحورتان می کند، ساختمان قراولخانه به جا مانده از دوران صفویه که آغامحمدخان قاجار هم از آن استفاده کرده است در یکسو و ساختمان با شکوه و زیبایی با نمای سفید ساخته فتحعلیشاه قاجار در سوی دیگر که ییلاق نشین شاه بوده و برای جشن ها هم به کار می رفته است و همچنین امکان ملاقات دوباره با تاریخ معاصر ایران را در فضای بکر این باغ فراهم می کند.

چشمه علی مجموعه 50 چشمه ای است که سالهاست می جوشد و از نظر اهالی منطقه مقدس است چشم که بچرخانی دخیل های رنگین را می بینی که بر قامت زیبای چنارهای نوشیده از آب مقدس بسته شده اند.

موزه و حمام تاریخی حضرت

بعد از گذر از راسته بازار سمنان، خوب است سری به بازار جنوبی یا بازار کوچک هم بزنیم. این بازار را به دلیل نزدیکی اش با امامزاده یحی بن موسی، به اسم بازار حضرت می شناسند و دارای حمام و موزه ای دینی هم هست؛ حمامی که از همان ورودی اش شما را با کاشیکاری های بسیار زیبا غافلگیر می کند و مساحتی در حدود 1000متر دارد بنای تاریخی و زیبای این حمام، چیزی حدود 600 سال پیش در دوران تیموریان ساخته شده است. داخل فضای حمام که می شوید طاق های ضربی و حوض زیبای آبی رنگ با گلدان های شمعدانی زیبا به همراه دیوارهای کاشیکاری شده سفید و لاجوردی رنگ به شما امکان مرور تاریخ را در فضایی دنج و آرام می دهند، در بخش موزه این گرمابه می توانید اسکلتی منحصر به فرد مربوط به 400 سال پیش، از مادری که جنینی در شکم دارد به همراه بخشی از اشیای دفن شده با آن را ببینید این اسکلت از تپه حصار دامغان به دست آمده است.

در بخش های دیگر این موزه، سفال های تپه حصار و کوه خطیر، اشیای دوران اسلامی و بسیاری اشیای تاریخی دیگر به نمایش درآمده اند.

 ضمن اینکه موزه مردم شناسی سمنان هم در همین گرمابه تاریخی قرار دارد که دیدنش برای گردشگرانی که آشنایی با فرهنگ مناطق را دوست دارند بسیار جالب است.

اولین منارجنبان ایران

مسجد جامع سمنان یکی از کهن ترین مساجد ایران است که در قرن اول هجری و با ظهور اسلام در ایران روی بازمانده های آتشکده زرتشتیان بنا شده است مسجدی که گوشه به گوشه، با یادگارهایی ارزشمند هنرمندانه از عصر ایلخانی و تیموری تا سلجوقی، صفوی و قاجاریه آراسته و تکمیل شده است.

یکی از درهای این مسجد به بازار سمنان باز می شود و ساختمان و تنها منار آن پس از گذشت قرن های بسیار هنوز پر ابهت و استوار ایستاده اند. مناره مرتفع این مسجد که در ضلع شمال شرقی آن واقع شده یکی از قدیمی ترین و زیباترین منارهای موجود در ایران و یادگار معماری دوران سلجوقی است.

شیوه آجرکاری تزیینی این مناره با نقوش هندسی متعدد و کاشی های فیروزه ای اش کاملا چشمگیر است و جالب است بدانید که اولین و قدیمی ترین منارجنبان ایران همین مناره مسجد جامع سمنان است چون در مرکز این مناره محوری چوبی قرار گرفته و با تکان دادن آن تمام بنای آن به حرکت در می آید.

دروازه سمنان، دیدار با رستم و دیو

semnan 2

از همان دوره ها مناره های آجری و کاشیکاری های دروازه قدیمی سمنان، هر تازه واردی را به سمت خودش کشیده و برای دانستم قصه اش کنجکاو می کند.

شش مناره آجرکاری و رنگارنگ با طاقی های نیم دایره ای قرینه و دروازه شمالی ارگ، بازمانده از دارالحکومه سمنان است که در زمان حکومت بهمن میرزا بهاالدوله فرزند فتحعلیشاه والی قومس، تمام آنچه برای اداره شهرها لازم بوده در خود داشته است.

دروازه شمالی و زیبای این ارگ به دستور ناصرالدین شاه ساخته شده است، وی در زمان سفرش به مشهد از مسیر سمنان، به مدت سه شب در ارگ میهمان بود و آن جا را ساخت به همین دلیل، نام ناصرالدین شاه را روی کاشی های این دروازه می بینند.

تمام آجرکاری های این بنا و تزیینات کتیبه ای اش بسیار زیبا و هنرمندانه هستند اما جالب ترین بخشاین مجموعه مربوط به کتیبه سر در کاشیکاری شده ارگ است که شیر و رستم و دیوسفید را به زیبایی هر چه تمام تر تصویر کرده و دیدنش لذت مضاعفی دارد.

طبق نگاره های دروازه شمالی ارگ سمنان در مجموع ترکیبی زیبا و تحسین بر انگیزه از نقوش اساطیری، هندسی، اسلیمی و خطوط موزون نستعلیق است که «در کنار مناره های هفت رنگه و قرینه این بنا تصویری منحصر به فرد و به یادمادنی از تاریخ معاصر سمنان به ذهن گردشگاه می سپارند.»

دامغان صد دروازه است

از سمنان که به سمت دامغان بروید، در فاصله تقریبی 40 کیلومتری سمنان گردنه آهوان پیدا می شود؛ گردنه ای با هوای خنک و طبیعت متفاوت که به یکباره حال و هوای کویر را عوض می کند. نکته جالب اینکه در مسیر هر 46 کیلومتر که بگذرد کاروانسرایی هست، چون به دستور شاه عباس صفوی، به فاصله هر 6 فرسنگ، کاروانسرایی ساخته اند.

اما رباط انوشیروانی واقع در آهوان قصه دیگری دارد و یکی از قدیمی ترین کاروانسراهایی است که در ایران وجود داشته و قدمتش به قرن پنج می رسد تمامی این بنا از سنگ و آجر و گچ ساخته شده و دیدار از معماری آن با برج های نیم دایره ای و اتاق ها و ایوان هایش، برای علاقه مندان تاریخ یک فرصت ویژه است.

از رباط می گذریم و جاده را در مسیر دامغان ادامه می دهیم تا اینکه شهر صد دروازه پیدا می شود، شهری باستانی که هفت هزار سال تاریخ در شناسنامه دارد. پسته اش را اروپاییان روی دست می برند و اشیای نفیس تاریخی تپه حصارش، حیرت انگیزنند و تاسف اینجاست که همین دامغان نازنین که این روزها به لحاظ گردشگری مجهور است، در چندین دوره تاریخی پایتخت ایران بوده از جمله در دوران باشکوه اشکانیان است. به علاوه دامغان از اولین شهرهایی است که دورتادور آن بازنویسی عریض با قابلیت عبور دو اسب در کنار هم ساخته بودند

زینب کردی، جوان هنرمند دامغانی، درباره شهرش می گوید:

«دامغان آنقدر میراث تاریخی در شرف نابودی دارد که شک نکید اگر رسیدگی و توجه لازم به آن صورت بگیرد، بسته اش به حاشیه خواهد رفت

این شهر با پیشینه تاریخی که گفته شد و 120 اثر تاریخی ثبت شده اش بدون تردید برای مسافرانش خاطرات ماندگاری باقی می گذارد. خاطره قدم زدن در تپه حصار، تماشای عظمت مسجد تاریخانه، مسجد جامع، برج مهماندوست، برج پیرعلمدار، برج چهل دختر و بعد هم تجربه پاییز رنگ در چشمه علی

قلعه ای که بخت می گشاید

برج چهل دختر سمنان که در خیابان حکیم الهی و بین محله گوشمغان و زاوغان واقع شده یکی دیگر از دیدنی هایی است که خوب است در سمنان به آن سری بزنید.

 مردم سمنان معتقدند که این برج را چهل دختر که تارک دنیا شده بودند با گل  و خشت ساخته شده اند که البته همین برج در دامغان وجود دارد بنای هشت ضلعی برج چهل دختر که ارتفاع آن در نقاط سالم مانده آن تا 12 متر می رسد، مربوطبه دوران از قبل اسلام بوده و به احتمال قوی به عنوان آتشکده مورد استفاده قرار می گرفته، اما نکته جالب اینجاست که مردم سمنان این روزها از این بنا به عنوان «بخت گشا» استفاده می کنند! یعنی دختران هم به نیت آن که زودتر راهی خانه بخت شوند، واردش شده و سه تا هفت سنگ از «داخل به بیرون پرتاب می کنند آن ها بر این باورند که اگر سنگ به بیرون بفتد بختشان باز می شود و همان سال عروس خواهند شد .

 و در غیر این صورت باید تا سال دیگرو سنگ اندازی دیگر صبر کنند

دیدنی های دیگر شهر سمنان عبارتند از:قلعه سارو، خانه تدین، برج چهل دختر، ییلاق شهمیرزاد، مسجد امام، آرامگاه شیخ علاء الدوله سمنانی

قدم زدن در بازار مرده ها

بازار سمنان با قدمت 180 ساله اش یکی از جاهایی است که دیدن آن می تواند، شما را به فرهنگ و مردم این شهر نزدیک تر کند، این بازار دارای سه بخش بازار بالا، بازار شیخ علاالدوله یا بازار مرده ها و بازار حضرت بوده که بازار شمالی و جنوبی آن با سقف های آجری و خشتی و معماری زیبایشان یک اثر تاریخی - فرهنگی با ارزش بازمانده از دوره قاجاریه است، اما در این مجموعه بازار مرده ها یا علاالدوله سمنانی که در دوره ایلخانان ساخته شده، بسیار قدیمی تر است و به دلیل نیاز به مرمت، در قرن هشتم بازسازی شده است بازار مرده ها تنها بازار ایران است که به این نام خوانده می شود و به دلیل نامگذاری عجیبش هم عبور دادن ناگزیر تابوت مردگان از این بازار برای رسیدن به گوزپرستان شهر سمنان بوده است، شاید به همین دلیل هم هست که این روزها بازار مرده ها سوت و کورتر از بازارهای دیگر سمنان به نظر می رسد.

 بعد از دیدن این بخش تاریخی می توانید به بازار شمالی یا راسته بازار بروید بازار شمالی یا راسته بازار سمنان با طول یک ونیم کیلومتری و مغازه های متعدد و فعالش، فضای زنده و شلوغی دارد. 5 مسجد،  به حمام تاریخی، کاروانسراهای قدیمی و تکیه ساز مجموعه ای است که به علاوه کتیبه های تاریخی سردر ها و کاشی کاری های بی مانند لذت بازارگردی را برای بازدیدکنندگان چند برابر می کند.

7000 سال تاریخ دارد

برای دیدن یکی از باارزش ترین میراث به جای مانده از تاریخ هفت هزار ساله دامغان، باید به حاشیه جنوبی شهر دامغان یعنی تپه حصار برویم؛ جایی که بسیاری از اشیای به دست آمده از آن در موزه ملی ایران و موزه های دیگر به عنوان بازمانده های یک تمدن عظیم نگهداری می شود.

کاوش های باستان شناسی نشان می دهد که سه دوره اصلی فرهنگی از اواخر نوسنگی تا پایان عصر مفرغ در این محوطه وجود داشته و تا حدود 1700 قبل از میلاد به طور پیوسته مردم در آن زندگی می کردند، دیدار از این شهر شگفت آور که هنوز رد تاریخ پرشکوه دامغان را روی دیوارهای فروریخته اش می شود دید سال گرد، از دست ندهید.

 

 

منبع: روزنامه ایران - مهر 1394

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی