منار سلجوقی مسجد جامع سمنان

این منار كه در شمار زیباترین منارهای تاریخی دوره سلجوقی است در گوشه شمال شرقی مسجد جامع سمنان و در كنار شبستان شرقی واقع شده و به منار مسجد جامع نیز معروف است

  38
به طوریکه از کتاب مرات البلدان نوشته صنیع الدوله بر می آید این منار در زمان وزارت خارجه ابوسعید سمنانی و خواجه نظام الدین در عهد سلطنت سلطان سنجر ساخته شده است ولی طبق مفاد مقاله سمنان در دایر المعارف اسلامی و همچنین افادات استاد مجتبی مینوی و طبق کتیبه ای که در اطراف منار وجود دارد و به خط کوفی است منار سمنان را امیر اجل بختیار حاکم معروف ایالت قومس در دوره ی غزنویان و ممدوح منوچهری دامغانی شاعر بزرگ قرن پنجم در بین سال های 417 تا 466 بنا کرده است.
تاریخ اولیه بناى منار را همزمان با بناى مسجد جامع سمنان مى‏دانند. بدین ترتیب كه بین سالهاى 417 تا 466 ه .ق به وسیله ابو حرب بختیار حاكم قومس در زمان غزنویان ساخته شده است.به طورى كه در بین مردم شایعه است، این منار مانند منار جنبان اصفهان مى‏جنبد و لرزش آن محسوس است.
صنیع الدوله در کتاب مطلع الشمس درباره منار سمنان می نویسد:« منار در ضلع شمال مسجد است ارتفاع آن از روی بام مسجد تا انتها 25 ذرع است و ارتفاع پایین بام 5 ذرع است بنای منار قدیم از جنس منارهای دامغان است و در طرف بالا دو دور کتیبه ایست به خط کوفی». جرج ناتا نیل کرزن انگلیسی که در سال 1891 میلادی از سمنان دیدن کرده درباره منار سلجوقی می نویسد: «این منار که در وسط بازار و متصل به مسجد جامع است با مناره دامغان برابری می کند. ارتفاع آن یکصد پا و چند پله دارد که تا نوک آن بالا می رود و در آن جا گلدسته ایست که زلزله و طول زمان آن را کج کرده است».واسیلی ولادیمروویچ بار تولد مستشرق روسی در کتاب تذکره ی جغرافیایی تاریخی ایران چنین نگاشته است :« در دامغان و سمنان منارهایی از قرون وسطی باقی مانده که طرز معماری آن شبیه منار خسرو جرد سبزوار است».ارتفاع منار کنونی از سطح قاعده 20/31 متر و از روی بام 75/25 متر می باشد که به علت وجود شبستان شرقی در پای منار قریب 5/5 متر قسمت تحتانی آن دیده نمی شود، محیط مناره محاذی بام مسجد بیش از 5 متر می باشد. در قسمت پایین منار از روی بام بعد از قریب دو متر آجر چینی تزیینی کتیبه ای به خط کوفی به چشم می خورد و بعد از آن 4 بخش با تزیینا ت آجری متفاوت ایجاد شده است که این قسمت های چها رگانه با طرح های متنوع خود جلوه خاصی به این بنا بخشیده اند. تناسبی که بین این بخش ها از نظر تزیینات و طول آن ها در نظر گرفته اند حاکی از آشنایی کامل هنرمندان به اصول مربوط به انتخاب ابعاد متناسب می باشد و همین دقت و ذوق است که منار سلجوقی را به صورت یکی از زیباترین آثار معماری ایران در آورده است. در بالای تزیینات آجری کتیبه ای به خط کوفی وجود دارد که نام ابو حرب بختیار و تاریخ بنای منار بر آن نقش بسته است. تاج یاکلاهک منار که به شکل هشت ضلعی است دارای مقرنس های آجری با پشت بغل های کوچک از کاشی به رنگ فیروزه ای می باشددرون طاس ها یا سوسن مقرنس سوراخ های ریز و جا لبی تعبیه شده است. در اطراف مؤذنه منار نرده
های مشبک چوبین زیبایی به رنگ سبز نصب گردیده است.این منار دارای 91 پله مارپیچی می باشد که تا اول مؤذنه بالا می رود و فضای داخل آن به وسیله چند منفذ که از خارج نور می گیرد روشن می شود. منار سلجوقی تحت شماره 162 توسط انجمن آثار ملی به ثبت رسیده است. شایعه ای که در مورد این منار بر سر زبان هاست جنبیدن آن است که حتی چندی سوژه داغ مطبوعات بود لیکن نگارنده تا کنون ملاحظه نکرده ام.

منبع: خبرگزاری برنا

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی