باغ ایرانی یا نماد طبیعت سبز ایرانی

در چند كلام باغ ایرانی كه در جشن های ایرانی مخصوصا" در جشن مهرگان نقش و جایگاه مهمی داشته بیان میشود : از ابتدای خلقت، بشر زندگی خود را در طبیعت سبزآغاز كرد، اما امروزه یكی از موضوعاتی كه نگران كننده ، رابطه رو به زوال انسان و طبیعت است؛ طبیعتی كه به سان گاهواره ای، انسان و زندگی انرا را در خود جای داده است.

در رابطه با طبیعت، الهام از طبیعت، ارزش عناصر طبیعی، مبنای فرهنگی آنها و همچنین تأثیری كه بر شیوه زیست انسان و رابطه او با طبیعت و عناصر طبیعی دارد، سخن بسیارگفته شده و میشود.

نمادها در طول تاریخ باقی مانده و تا به امروز رسیده اند و برای ذهن بشر نماد ها اشنا است و نمادها برای اندیشیدن و پی بردن به اصالت و پیدایش است كه در هر زمینه یك نماد كامل همه ابعاد زندگی انسان را راضی می كند و انسان برای رهایی از كوته نظری فرهنگی و بالاتر از آن، نسبی گرایی وجودی و تاریخی اش به نماد های پذیرفته شده متوسل می شود؛ و این عرصة ماوراءالطبیعه خاكی است .

طبیعت به عنوان میراث طبیعی ، در رابطه با نیاز و تمایل انسان به ارتباط با گذشته موجب گردیده كه به مثابه میراث فرهنگی تلقی شود. ملل، تمدن ها،حتی ادیان و مكاتب فكری هر كدام به استناد و براساس جهان بینی خویش برای طبیعت ارزش و جایگاهی خاص قائل بوده و هستند و ارتباط خویش با طبیعت و عناصر طبیعی را نیز بر پایه اصول و ارزش های منبعث از جهان بینی و فرهنگ خود تعریف كرده و شكل داده اند. ، و هر چه قدمت عنصری طبیعی، و یا باورهای مردم نسبت به طبیعت و عناصر طبیعی بیشتر و عمیق تر باشد، این جایگاه ارزشمندتر خواهد بود. ، رابطه ایرانیان با طبیعت و عناصر طبیعی، رابطه ای براساس احترام به طبیعت و همزیستی با آن است.

فرهنگ وتفكر زمین راملك خدا دانسته و، آب مقدس است و گیاهان بعنوان نعمت الهی شناخته می شوند از باور ها و نماد های مورد قبول و تقدس ما ایرانیان است احترام به برخی درختان آن چنان اهمیت دارد كه میتوان این باورها را نه تنها به عنوان میراث طبیعی كه به عنوان میراث فرهنگی محسوب و منظور نمود.

اشاره اجمالی به مبحث نماد سبز در باغ ایرانی، سعی بر یادآوری ناشناخته های و فراموش شده های اصیل نمادین در باغ های ایران، دارد.

وقتی آریایی ها به سرزمین پارس آمدند، از گیاهانی كه بیشتر بصورت دیم میرویید استفاده می كردندو زمانیكه آریایی ها به رفاه بیشتر رسیدند، باغ سازی و احداث باغ رونق یافت. و ایرانی ها باغچه هایی را كه در اطراف بنا می ساختند.

« پردیس درزبان عربی به فردوس و در زبانهای دیگر به پارادایز تبدیل شده كه با معنی بهشت و یا نماد بهترین زندگی كه به شكل باغی سرسبز و خرم مجسم شده است. به معنای مكانی ایده ال با منطق متعالی است.
فضا به علت ماهیت مجازی خود، دارای توان بالقوه پندار گر است، بستری مناسب برای فرآیند طراحی با ماهیت پویا و در این میان، باغ هم به عنوان نمایانگر منظره ای از دنیای ایده ال بشر مطرح می شود.

باغ ها را نمی توان جدا از سازندگان و بانیان آن دانست. باغ های هر دوره ای نمایانگر دنیای ایده مردم آن دوره خاص محسوب می شوند.
.باغ ایرانی از دیرباز مقامی والا داشته و هنر باغ سازی یكی از هنرهای كهن ایران زمین است. باغ ایرانی مانند معماری، شعر، موسیقی و .. در چهارچوب سنت و اصول، از بدایع و ظرایفی برخوردار است، سنت های باغ سازی ایرانی حاوی ارزش های ویژه ای است كه باغ ایرانی را مظهر قدرتمند معنوی می كند.

باغ ایرانی بر قله كمال در تنوع و تنوع در وحدت قرار دارد. باغ ایرانی مجموعه ای هماهنگ و زیبایی كه از آمیختگی عقلائی، فرح بخش و چشم نواز: گیاه وآب، ، سایه روشن، ، معماری وفضا و منظر بر پایه هندسه ای متین شكل گرفته است. باغ طبیعت دست ساز بشر است ؛ طبیعتی برخاسته از ذهن و پرداخته به دست انسان و انعكاس تخیل انسان در پرداختن به طبیعت.

باغ ساحتی مقدس است.باغ ایرانی اثری هنری، زیبا و چند منظوره است، باغ ایرانی پاسخ به نیاز است، باغ ایرانی مزین به نظم، تناسبات، برخوردار از حرمت و محرمیت، منزه از بیهودگی و افراط و تفریط، موظف به كارآیی و سوددهی، مساعد با قناعت و صرفه جویی و مجهز به پایداری است. در باغ ایرانی هیچ چیز بی موردی وجود ندارد و هر آنچه هست، مفید، لازم و دارای پشتوانه ارزشی و معنایی خاصی است؛ ایرانی با پشتوانه غنی فرهنگی عرفانی خود این معنا را می داند.

از اهداف كلی باغ ایرانی وصول همنشینی با طبیعت است. بر طبق سنت مزدایی، باغ بهترین مكان برای اتصال جویی به عالم بالاست، چرا كه در میان طبیعت زمینی و دنیای آرمانی آن (روشنی ازلی) واقع است. باغ بهترین سرزمین است؛ باغ به معنای یك ناحیه محصور و مخصوص كشت گیاه است و گویای روشنی از ارتباط بشر با گیاهان در محیط زیست می باشد.

نقش گیاهان در زندگی انسان كاملاً شناخته شده و ارتباط مردم با آنان در طی تاریخ به كار برده اند .
. مطالعه نمادها در باغ سازی به شناخت مردم و چگونگی تشویق ایشان به باغ سازی و منظره سازی كمك فراوان می كند.
معمار باغ ساز با در نظر گرفتن اهداف نظیر سنجیدن و ارزیابی امكانات كاربردی فضای سبز و شناخت و رفع نیازهای افراد جامعه است.

و باید نماد و كاربری را با هم آمیخته و با در نظر گرفتن مسئله حفاظت از منابع طبیعی و سایر مسائل مربوطه، محیطی مناسب زیست و برانگیزاننده برای تفكر ایجاد نماید.همچنین هدف از كشت گیاه و دلیل آن نیز حائز اهمیت است؛

در باغ سازی گاهی گیاهان را از نظر مذهبی و گاهی صرفاً علاقه به گل ها و گیاهان باعث احداث باغ می شد و گاهی نیز عده ای برای نمایش قدرت و ثروت خود اقدام به ساختن باغ های وسیع و زیبا می نمودند.
در باغ سازی ایرانی ، درخت، گیاه، تنوع گل های الوان، لطافت هوا ، عطر آگینی فضا و چشم نوازی در تمام ابعاد منظور شده است.

درمكتوبات دایره المعارف نمادهای سنتی، گیاهان نماد مرگ و رستاخیز و قوه حیات و چرخه حیات هستند. در این دایره المعارف، از سبز به عنوان عنصری دو خصلته كه هم نماد زندگی و هم نماد مرگ است یاد شده؛ سبز بهاری یعنی حیات و سبز زنگاری یعنی مرگ.

سبز نماد جوانی، امید، شادی و در عین حال نماد تغییر، فنا و حسادت است. سبز به معنی بهار، تولید مثل، اعتماد، طبیعت، بهشت، كامیابی و صلح است.گیاهان بخصوص درخت در نزد ایرانیان سمبل طراوت، آرامش و زیبایی هستند.

.سازندگان باغ ایرانی، با استفاده از منطق از گل و گیاه و درخت میكاشتند . باغ بندی و تركیب و ترتیب كاشتن درخت و گیاه در باغ های ایرانی، تجربی ـ علمی و تابع روابط و ضوابط و ناظر بر: كارایی، پویایی، مقابله با ناسازگاریهای محیطی، مساعد داشت و برداشت و زیبایی و چشم نوازی در فصول مختلف است:در بهار: شكوفه، گل، عطر و بو، طروات و شادابی؛ در تابستان؛ سایه، گل، میوه، آب روان، ؛

در پائیز: هنگامه و میوه های الوان، رنگهای پویا و رقص برگ ها؛ در زمستان: هندسه عیان و سر افرازی درختان همیشه سبز در آغوش شاخه های خزان زده .
در باغ ایرانی ، گیاهان و گل ها با هدف ایجاد سایه ، برداشت محصول و تزئین و دل نوازی و حتی ابراز عشق كاشته می شوند.

. در باغ ایرانی گیاهان باتوجه به عملكردهای متفاوتشان درجاهای بخصوصی كاشته میشوند ودرمیان كرات برای جلوگیری از هدر رفتن آب و مسائل دیگر یونجه می كاشتند؛وپیرامون استخر را با درختان نارون، افرا، مورد و ارغوان می پوشاندند.بیدها را هم در جایی می كاشتند كه آب زیاد باشد، اما كنار استخر وحوض نمی كاشتند،. ایران معمول بود.و

. در نماد سنتی، بید درختی افسون شده كه برای ایزد بانوی ماه مقدس است. بید مجنون نماد و نشان سوگواری، عشق بدون شادی و تدفین است. بید افتادگی، قدرت در ضعف، بهار و طبیعت زنانه است.
در باغ های ایران، در دو سوی میان كرت، در كنار گذر گاه و جوی آب درختان خزان دارو همیشه سبز را كنار یكدیگر می كاشتند؛ چرا كه همیشه سبزها نماد جاودانگی، نیروی حیات جوانی، نیرومندی و نیروی زاد و ولد هستند.برای ایجاد سایه، در باغ های ایرانی از درختان سایه افكن استفاده می شد. در دو خیابان دو طرف میان كرت یا آبنما، برای ایجاد سایه ، گذرگاههای باغ ها را باریك تر انتخاب می نمودندتا سایه درختان دو طرف گذرگاه را بپوشاند و به این ترتیب دالان سرپوشیده ای از درختان می ساختند.درختانی كنار خیابان های باغ ، در محور اصلی ، می نشاندند سرو،كاج و نارون؛ یا سرو،كاج و چنار؛ یا سرو، كاج و ارغوان بودوبه درختان سایه انداز ، پده، بیاخ یا درختان بی بخ(به معنای بی بار) گفته می شد.

درختان سرو و كاج كه همواره برگ داشته و سبز رنگ هستند، تنوع زیادی در رنگ و طرح و حجم باغ ایرانی به وجود می آورد. از درختان میوه دار كه در باغ های ایرانی كاشته می شدند می توان موارد زیر را نام برد:سیب - گلابی- گیلاس- هلو- آلو- زالزالك- نخل- بادام-گردو- و ...

بیژن علی آبادی

وب سایت انجمن مفاخر معماری ایران - نسخه مناسب چاپ

Main-URL : http://ammi.ir/اخبار-و-مقالات/مقالات-معماری-و-شهرسازی/باغ-ایرانی-نماد-طبیعت/
Short-URL : http://ammi.ir/Go/3234