دو ریشه رفتار ضد میراث فرهنگی

در روزهای اخیر، اقدامات یک بلاگر در فضای مجازی بسیار بحث برانگیز بوده است؛ بلاگری که به نواحی مرزی استان سیستان وبلوچستان با افغانستان سفر کرده بود و با دسترسی به برخی مناطق تاریخی و باستانی که هنوز کاوش نشده اند بدون رعایت پروتکل های لازم برای حفاظت از میراث فرهنگی، آثار منقول را جابه جا کرده و به آنها دست زده بود تا برای صفحه شخصی خود در فضای مجازی تولید محتوا کند.

بسیاری از مردم و فعالان میراث فرهنگی در آن استان همچنین کل کشور به این موضوع واکنش های تندی نشان دادند تا جایی که با فشار افکار عمومی، فرمانده یگان حفاظت میراث فرهنگی کشور نیز خبر از دستگیری این بلاگر داد. 

اما در یک نگاه عمیق تر باید دید چه عواملی موجب شد چنین اتفاقی رخ دهد؟ دو علت اصلی و شاید بدیهی در این میان وجود دارد؛ عدم آموزش و فرهنگ سازی و نبود نظارت دقیق.

۱- در این موضوع آنچه مساله را حادتر می کند این است که فرد مذکور علاوه بر بلاگر بودن، راهنمای گردشگری است؛ امری که توقعات را از او افزایش می دهد و این سوال را ایجاد می کند که آیا یک راهنمای گردشگری نباید شیوه رفتار با آثار تاریخی و به جا مانده از گذشته را بداند؟ در پاسخ به این سوال نیز دو نکته به نظر می رسد؛ یا چنین نکاتی در دوره های راهنمای گردشگری به افراد آموزش داده شده اما در مقام عمل امثال این بلاگر از دانش خود در این حوزه بهره نگرفته اند یا اینکه چنین آموزش هایی مهم جلوه داده نمی شوند و در ادامه به سهل انگاری راهنمایان می انجامند. آنچه مسلم است باید در درجه اول از نهاد آموزش دهنده توقع داشت که با برجسته کردن این موضوعات از بروز چنین اتفاقاتی جلوگیری کند. تنها در این صورت است که می توان فرد خاطی را شماتت کرد و منجر به مجازات او بود. اما مساله فرهنگ سازی و آموزش تنها به این امر ختم نمی شود. از آنجا که گفته می شود یک راهنمای محلی این بلاگر را همراهی می کرده، واضح است که آموزش های لازم در این باره به جامعه محلی نیز داده نشده و این افراد نیز نسبت به آنچه موجب تخریب آثار تاریخی می شود، آگاه نبوده اند؛ حال آنکه اگر چنین آموزشی رخ داده بود، می شد از بروز این اتفاق جلوگیری کرد.

۲- نظارت کامل بر پهنه های تاریخی و باستانی اما موضوع مهم تری است که افکار عمومی یک صدا خواهان آن از دستگاه مسوول در این زمینه بوده اند. وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مسوول مستقیم چنین نظارتی شناخته می شود. با این همه این سوال پیش می آید که آیا با توجه به گستره وسیع سایت ها و آثار تاریخی و باستانی این وزارت و ادارات زیرمجموعه آن عملا امکان نظارت کامل و تمام وقت بر این محوطه ها را دارند؟ یا با توجه به آنکه همه اراضی باستانی در اختیار کامل این دستگاه دولتی نیست و دستگاه های حاکمیتی و دولتی دیگری در این میان ذی نفع هستند، این وزارت تا چه اندازه می تواند از اهرم نظارتی خود بهره گیرد؟ اگرچه طی یکی، دو سال اخیر بودجه وزارت میراث فرهنگی افزایش پیدا کرده و اگرچه براساس آمارها و در مقام مقایسه ۳ حوزه تحت مدیریت این نهاد، بیشترین بودجه این وزارت به بخش میراث فرهنگی اختصاص پیدا می کند اما همچنان برای حفاظت از همه این اماکن کافی نیست و عملا تمرکز بر محوطه های کاوش شده یا شناخته شده و مهم تر قرار می گیرد؛ این البته در صورتی است که قبول کنیم همه بودجه تعریف شده، تخصیص یابد. اما آیا چنین مشکلی چیزی از مسوولیت های این نهاد کم می کند؟ پاسخ «خیر» است. حالا باید به پرسش دیگری پاسخ داد:«چگونه باید در شرایط کمبود بودجه که یکی از عواقب آن کمبود نیروی انسانی است از همه سرمایه های تاریخی کشور محافظت کرد؟» اینجاست که پای سازمان های مردم نهاد به موضوع باز می شود؛ NGOهایی که برخاسته از جامعه محلی و نیروهای آموزش دیده و دغدغه مند باشند تا بتوانند ضمن محافظت از میراث فرهنگی منطقه خود، بازوی نظارتی وزارت میراث فرهنگی در منطقه خود باشند همچنین به صورت نظام مند و در راستای پایداری اقتصاد منطقه در ازای بازدیدهای کنترل شده گردشگران و علاقه مندان به آثار تاریخی، درآمدزایی کنند، چراکه باید پذیرفت از آن دری که اقتصاد محلی بیرون می رود، تخریب آثار تاریخی و محیط زیست وارد می شود.این بلاگر و راهنمای گردشگری حتما اولین کسی نیست که موجب تخریب بخشی از تاریخ یک منطقه می شود یا دست به اعمال ناآگاهانه می زند؛ در واقع باید قدردان توسعه شبکه های اجتماعی باشیم که این فرصت را فراهم کرده تا چنین آسیب هایی دیده شود. در این بین عطش دیده شدن در چنین فضاهایی نیز یکی از مهم ترین دلایل چنین اقدامات نابخردانه ای است اما اگر افراد جامعه به صورت عموم و افرادی که مشخصا با حوزه میراث فرهنگی و گردشگری مرتبط هستند به درستی آموزش دیده باشند و بدانند نهادهای دولتی یا مردمی به صورت حرفه ای بر رفتار تخریبگرانه نظارت دارند منطقا دیگر عطش دیده شدن نیز نباید منجر به بروز چنین اتفاقاتی شود.

پرستو فخاریان
روزنامه اغتماد

وب سایت انجمن مفاخر معماری ایران - نسخه مناسب چاپ

Main-URL : http://ammi.ir/اخبار-و-مقالات/اخبار-معماری-و-شهرسازی/دو-ریشه-رفتار-ضد-میراث-فرهنگی/
Short-URL : http://ammi.ir/Go/62159