مهرگان، جشنِ مهر و پیوند است؛ جشنی که در فرهنگ ایرانی، «مهر» را نه تنها به معنای محبت، بلکه در معنای کهنِ پیمان، عهد، راستی و پیوند میان انسان و جهان به یاد میآورد. مهرگان در تقویم ایرانی، در آستانهٔ پاییز و در هنگامهٔ رسیدن و برداشتِ زمین، لحظهای برای سپاس، شادمانی و بازشناسی نظم و زیبایی جهان است؛ گویی در این گردشِ فصلها، انسان بار دیگر با جهان پیرامون خود عهدی تازه میکند.
از همین رو، مهرگان را میتوان جشنی دانست که زمان، طبیعت، انسان و فرهنگ را به یکدیگر پیوند میدهد. در این معنا، مهرگان با معماری نیز خویشاوند است؛ زیرا معماری، همچون مهر، هنرِ برقراری نسبت و پیوند است: پیوند نور و سایه، زمین و آسمان، درون و بیرون، انسان و طبیعت؛ و پیوند اجزایی که در کنار یکدیگر به نظم، آرامش و زیبایی میرسند.
مهرگان یادآور فرهنگی است که زیبایی را از نظم، و نظم را از پیمان و هماهنگی جدا نمیدانست؛ فرهنگی که شادمانی را نه گسست از جهان، بلکه آشتی با آن و مشارکت در نظم زندهٔ هستی میدید. از این منظر، مهرگان تنها یادگار یک آیین کهن نیست؛ بازخوانی یک اندیشهٔ ایرانی است: جهانی که در آن، زیبایی از استواریِ پیوندها، تعادلِ نسبتها و حضورِ مهر در زندگی مشترک پدیدار میشود.
مهرگان، یادآور این حقیقت است که جهان هنگامی زیباست که پیوندها استوار، نسبتها متعادل و مهر، بنیادِ زندگی باشد.
