سخن در مود انتقال پايتخت از تهران به منطقه در جنوب شرق ايران ( سواحل مكران ) سخن بسيار گفته شده وبه نظر مي رسد هنوز به جمع بندي توسط صاحب نظران نرسيده است .
به نظر نگارنده لازم است در ابتدا معني كلمه پايتخت تعريف شود وسپس در باره آن مطالعه وبحث شود .
با توجه باينكه از ساليان قديم كلمه پايتخت به شهر ويا بلادي گفته مي شد كه مركز حكومت در آن قرارداشته و تا چندين سال قبل در تمام كشورها اين تعريف پا برجا بود وليكن با توجه به رشد جمعيت و روابط بين المللي كلمه پايتخت داراي تعاريف بسياراست .
- پايتخت ديپلوماتيك (سياسي ) :
كلمه پايتخت مركز قدرت وحكومت براي شهروندان تعريف شده است .
در طول تاريخ چندين يار پايتخت ايران از منطقه اي به منطقه باتوجه به خواسته هاي حكومت نقل مكان نموده است . پايتختهاي ايران ( ري و قزوين و اصفهان و تهران و .. در طول تاريخ بوده و اخرين محل پايتخت ايران از زمان قاجاريه تهران مي باشد .
با گذر زمان بين كشورها روابط ديپلماتيك برقرار شد و باعث شد كه مقرنمايندگان ديپلماتيك دريك منطقه ازشهرقرار گيرد كه دسترسي آسان به مراكز سياسي كشور مخصوصا” مراكزحكومت داشته باشند بدانگونه در كشور ايران تقريبا با اين روند شگل گرفت كه برخي كشورها علاوه برسفارتخانه درپايتحت برخي كشورها درشهرها نسبت به داير كردن كنسول گري نيز اقدام نمودند.
اگر مايل به انتقال پايتخت سياسي به منظور تخليه قسمتي از شهر تهران مي باشند بهتراست مكان يابي كنند و در محدوده حداكثر به شعاع صد كيلومتري تهران منطقه اي در نظر گرفته شود كه داراي پارامتر هاي لازمه باشد.
شهر آنكارا پايتخت ديپلماتيك در تركيه است .
- پايتخت تجاري :
از قرن هجده ميلادي كه عصر صنعتي آغاز شد و ورود اتومبيل وساير موارد وصنعت در زندگي شهروندان آغاز شد موجب دگرديسي روابط زندگي در تمام زمينه ها در كشور ها گرديد.
از قرن 18 يك تحول خاصي در زندگي اجتماعي مردم به وجود آمد . كم كم زندگي ماشيني درجوامع شهري جايگزين زندكي قبلي گرديد .
ساخت كارخانه هاي ( اتومبيل سازي – هواپيما وساير تجهيزات ) وحتي ساخت آسمان خراش ها باعث پيدايش زندگي نوين و همچنين پيدايش شهر هاي صنعتي گرديد .
با توجه به راه اندازي صنايع وتوليد ماشين آلات در زمينه هاي مختلف سرمايه داران را برآن داشت كه بمنظور بهره كشي بهتر از نيروي كار نسبت به ساخت شهركهاي اقماري كارگري اقدام نموده و در اين راستا شهركهاي هاي جديد ساخته شد كه اين شهركهاي با توجه به توسعه كارخانجات صنعتي تبديل به شهر گرديد كه تمام اين شهرهاي صنعتي به دور از مراكز قدرت وحكومت بودند .
درکشورهاي صنعتي سرمايه داران بدليل ارزان بودن زمين درخارج ازبافت شهرهاي اصلي نسبت به احداث كارخانه هااقدام نمودندكه اين تحول باعث شدكه دربرخي ازشهرهامنتطقه اي به كارخانه هااختصاص داده و بمنظوربهره وري ازنيروي كارسعي درايجادشهركها اقدام نمودند . شهر استانبول پايتحت تجاري در تركيه است .
3-پايتخت صنعتي :
ايجادمراكزصنعتي باعث صاحب كارخانه هاوسرمايه داران نسبت به ايجادمراكزويادفاتري بمنظور ارايه محصولات خود اقدام نمايئد اين روند باعث شد كه منطقه اي بنام قطب و يا پايتخت صنعتي و دادوستد تبديل شود .
شايان ذكر است كه در امريكا ويا اروپا كارخانه داران وسرمايه داران به نوعي تعيين كننده حكومت ميباشند .
4-پايتحت تجاري :
در برخي از كشور ها مراكزداد و ستد مالي وتجاري در منطقه و يا شهر ديگري ايجاد شد و آن به دليل مستقل بودن تجارت بود و نياز نبود كه در كنار هم قرار گيرد كه به آن پايتخت تجاري گفته مي شود .
در برخي كشورهاي اروپايي اين استقلال مكاني مشهود است . در ايران به دليل نداشتن برنامه مدون در مورد ساماندهي مراكز تجاري و همچنين مراكز ديپلماتيك و حتي صنعتي باعث شده يك تداخل محيطي شهري ( ديپلماتيك–صنعتي–تجاري)بوجود آيد واين تداخل در زندگي شهروندان تهراني اثرات نا مطلوبي گذارده كه در اين راستا مقامات تصميم گيرنده را بر آن داشت كه در مورد انتقال پاينخت از تهران مطالعات بسيار انجام شود و حتي مناطقي در جنوب شرقي كشور در نظر گرفته شده است .
به نظر نگارنده بهتر خواهد بود كه در ابتدا مشخص شود كه آيا انتقال مراكز سياسي و ديپلماتيك به محل جديد به نام پايتخت سياسي كشور مد نظر است يا انتقال مراكز تجاري و داد وستد؟
درموردپايتخت تجاري كقايت میكندكه براي اين كاربري بمنظوردسترسي سريع به شاهراه ها در تظر گرفته شود .
شايان ذكر است كه پايتخت تجاري با مركز تجاري متفاوت است زيرا درمراكز تجاري عامه مراجعه ميكنند وليكن به پايتحت تجاري تجار و دست اندركاران اقتصادي مراجعه مي كنند به عبارت ديگر خرده فروش به پايتخت تجاري مراجعه مي كند وموقعيت مكاني آن فقط ميتواند داراي دسترسي هاي لازمه باشد .
نكته : بارها در خبرها گفته شد كه پايتخت سياسي و ديپلماتيك به سواحل مكران منتقل شود كه به نظر مي رسد اين مطلب هم سويي با اصل مطلب ندارد زيرا اعضاي ديپلماتيك از نظر موقعيتي ميبايست در حوزه اصلي حكومت باشند .
بيژن علي آبادي 6-11-1404
