مقدمه
اين مقاله مربوط به تخريب و باز سازي درون ميدان انقلاب اسلامي است . متاسفانه در چند سال اخير شهرداري تهران نسبت به تخريب درون چندين ميدان كه قبلا” توسط هنرمندان طراحي گرديده و داراي معاني و مفاهيم لازمه بوده اقدام نموده كه اين عمل شهرداري تهران علاوه بر تخريب اثر هنري طرح و اجرا شده داخل ميدان است همزمان موجب هدر رفتن هزينه هاي انجامي و نيز انجام هزينه المان و يا آرايش و يا بازسازي آن مي باشد كه هزينه برچيدن و احداث طرح ميانه ميدان ميليون تومان كه از رديف در آمد شهرداري كه از شهروندان با توجه قانون و مقررات مالي وصول مي شود مي باشد و در اين مقاله نيم نگاهي به تخريب داخل ميدان انقلاب اسلامي كه با طراحي يكي از طراحان انجام گرديده و سپس تخريب و به جاي آن فرم و حجم ديگري احداث شده مي شود .
در ابتدا نيم نگاهي به تخريب داخل گنبد ميدان انقلاب اسلامي .
مطالب برداشت آزاد از مقاله اي كه در نشريه اول دي ماه سال 1390 پيام ساختمان و تاسيسات به چاپ رسيده مي باشد :
يك سال ( 1390 ) از ساخته شدن نماد جديد ميدان انقلاب اسلامي مي گذرد و مبلغ 200 ميليون تومان ( با توجه به ارزش پول در سال 1390 ) هزينه كمي نيست مي گذرد . مشخص نيست چرا در ايران ابتدا كار انجام مي شود و پس از پايان يافتن بحث ها در مورد آن شروع مي شود و حرف از تغيیر و جابجايي ها مي شود .
خيلي از كارشناسان تعداد اينگونه پروژه ها را در ايران كم نمي دانند و سئوال اين است كه در ساير كشور ها هم چنين ماجرا هايي وجود دارد ؟
نياز است در ابتدا نظريه طراح گنبد وسط ميدان انقلاب اسلامي كه در نشريه به چاپ رسيده عينا” ذكر مي شود :
طراح اين گنبد معتقد است از نقوش و نمادهاي اسلامي استفاده كرده است اما با وجود اين مطلب بسياري از مردم معتقدند بر روي اين ميدان همان ستاره داود ( ستاره نحس ) صهیونيست هاست و بر روي ميدان انقلاب اسلامي ما كه كه آرمان اش نابودي اسرائيل است نقش بسته است .
اعتراضات اوليه دانشجويان دانشكاه تهران منجر شد كه نماد قبلي ميدان انقلاب در ضلع غربي ميدان دوباره نصب شود اين اعتراضات سر انجام نتیجه داد و گنبد ميدان انقلاب در تاريخ 22/9/1390 تخريب شد و فراخواني در مورد براي طرح جديد داده شده است . گفتني است كه گنبد ساخته شده روي ايستگاه متروي نصب است .
در ادامه مقاله آمده است :
طراح گنبد ميدان اظهار داشته كه مي توان دو ماهه نقوش را عوض كرد و طراح گنبد ميدان انقلاب در واكنش به انتقادات نسبت به اين طرح براي تغیير آن طي دو ماه زمان اعلام آمادگي كرد و افزود : از نقوشي در اين ميدان استفاده كرده ايم كه در اماكن مقدسه از آن استفاده شده است .
وي بيان داشت سعي كرده ايم در برخي فسمت ها نقوش برجسته باشند و در برخي قسمت ها نقوش برجسته نيست و اضلاع اين شش ضلعي بر جسته و نيز فرو رفته است .
فرم ناقص از يك نقش روي ميدان انقلاب .
به گفته طراح ميدان انقلاب اسلامي فرم ناقصي از يك نقش بر روي ميدان انقلاب اسلامي نقش بسته و سعي كرده ايم از تاريخ هنر ايران و اسلام در اين مكان استفاده شود .
طراح در پاسخ به اين سئوال كه نماد / نماد صهیونيست است گفت فكر مي كنم اين نمادها اشكالي هستند كه آنها ( صهیونيست ها ) بعدا” استفاده كردند و ادامه داد چيزي كه ما پيشنهاد داديم نقوش دوران اسلامي است و طراح ادامه داد : در ارتباط با اين ميدان ما طرح را ارائه كرديم و بعد از مراحل مختلف انتخاب و اجرايي شد . وي ادامه داد زير ميدان خالي است و ظرفيت بار سنگين را ندارد . در مورد نماد گنبدي ميدان انقلاب گفت : اين گنبد توسط خود مترو طراحي و برش هاي آن زده شده بود و در واقع اين گنبد را به ما دادند تا بر روي آن طراحي هايي انجام دهيم و گنبد سقف متر و است .
طراح در پاسخ به اين سئوال كه اگر از بالا به به اين طرح نگاه كنيم نماد صهیونيستي نماد بر روي سازه ديده مي شود و اضافه كرد اضلاع نقوش بررئي ميدان كامل ساخته نشده است وي ادامه داد مي توان از نقوش 8 برگ و غيره نيز استفاده كرد .
هزينه روكش جديد ميدان انقلاب اسلامي :
طرح ميدان انقلاب اسلامي با بيان اينكه براي سازه / رينگ بيروني / داخلي آجر كاري و زنجير كشي دور ميدان حدود 200 ميليون تومان صرف شده بود گفت : اگر بخواهند اين سازه را دوباره روكش كنند ظرف مدت دو تا سه ماه كار به اتمام مي رسد .
مدير عامل ( وقت ) سازمان زيبا سازي شهرداري تهران در را بطه با طرح داخلي ميدان انقلاب اسلامي با بيان اينكه گنبد ميدان انقلاب اسلامي سازه موقت بوده كه احداث هزينه آن هزينه بسيار كمي بوده است و ما از 5/1 سال پيش براي ارائه طرح جديد نماد ميدان انقلاب اسلامي فراخواني كرديم و ادامه طي دو بار فراخوان طرح درخور و مناسبي ارائه نشد كه در نهايت حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي چند طرح براي ايجاد نماد جديد انقلاب اسلامي ارائه داد كه يكي از طرح ها مورد تاييد قرار گرفته و كليات اين طرح تصويب شده كه در فاز نخست اجراي اين طرح ابتدا بايد تراشه اي از گنبد برداشته شود و به قسمت بتني گنبد برسيم تا به دليل خالي بودن فضاي زير كنبد برسيم تا به دليل خالي بودن فضاي زير گنبد هنكام نصب نماد جديد دچار مشگل نشويم و سازه با حجم سبك تري اجرا شود و ادامه داد امكان نصب مجسمه قبلي ميدان انقلاب وجود نداشت زيرا وسط ميدان و زير گنبد خالي بوده است به همين دليل در بهمن ماه سال گذشته اين نماد در ضلع غربي ميدان انقلاب نصب شد و بخش هايي از عمليات نصب طرح جديد نماد ميدان انقلاب كه به صورت نقش برجسته است تا پايان سال ( 1390 – 1391 ) محقق خواهد شد . مدير عامل ( وقت ) سازمان زيبا سازي شهرداري تهران افزود : نماد جديد ميدان انقلاب اسلامي اشاره به نقش و فعاليت اقشار مختلف مانند روحانيون / نظاميان / عشاير / زنان و .. در پيروزي انقلاب دارد و مي تواند ياد آن ايام را زنده نگهدارد .
در خاتمه نظر نگارنده بر آن است كه هر اثر هنري ( مفهومي ) ممكن است براي عده اي نا مفهوم و يا تقليد و يا نشانگر فرم و يا حجمي باشد مشابه با فرم هاي ديگر كشور ها كه اين تشابه يا قبل از اجرا و يا بعد از اجرا است .
علوم و فنون و هنر در برگيرنده جهان است و نبايد اثر هاي معماري مجسمه سازي و موسيقي و …. را فقط به دليل تداخل با نظرات مخالفان و يا دشمنان مورد سنجش قرارداد .
نگارنده معتقد است در هر كشوري كه قصد طراحي و اجراي موضوعي را دارند الويت خواسته ها در قالب فرهنگ و هنر آن جامعه مطرح است.
در طراحي بايد توجه داشت كه قصد طراح چه بوده است و اگر قسمتي از آن طرح توسط كشوري و يا سازماني بعد از اجرا از كل و يا قسمتي از آن كپي برداري مي شود نبايد اصليت طرح را زير سئوال برد و نبايد حيطه هنر را محدود نمود .
در اينجا سخن ام با زيبا سازي شهر تهران است :
مگر طرح توسط طراح قبل از اجرا ارائه نشده بود ؟ مگر طرح مورد بررسي قرار نگرفته بود ؟
پذيرفته نيست كه بعد از اجرا فقط به دليل اعتراض عده اي به قولي ( دانشجويان دانشگاه تهران) اصل مطلب به زير سئوال رود و دستور تخريب و جمع آوري آن داده شود .
هر كار هنري خواستار خود را دارد به عنوان مثال همان كونه كه مي دانند شعراي بسيار در زمينه ادب فارسي هستند كه در زمينه مختلفي شعر سرودند و نبايد آن شعر را به دليل خاصي هجو نمود در مورد هنر نقاشي و يا معماري و يا مجسمه سازي نسبت دادند قسمتي به آن به دشمن چندان اصولي نمي باشد .
زماني كه به طراح اعلام مي شود نماد صهیونيست ها است و طراح مي گويد كه آنها از طرح ايراني اقتباس كرده اند نه ايراني ها از طرح آنها كه به نظر مي رسد كفايت بحث می باشد.
به نظر مي رسد قصد تغیير بنيادي طراحي ميانه ميدان و انجام در دستور كار بوده و براي آن يك تعريف با مفهوم ديگري لازم بوده كه اعمال شود كه انجام شده است .
در قديم مي گفتند مساجد مي بايست رو به قبله ساخته شود وليكن بعد از مدتي به دليل عدم تطبيق فرم زمين مسجد با قبله پذيرفته شد كه شبستان اصلي رو به قبله باشد و بقيه قسمت ها مي تواند فرم و اضلاع زمين را در برگيرند .
در طراحي فرم ها و حجم ها ثابت اند اما تركيب آنها مطابق سليقه و مهارت طراح است .
در خاتمه اين تغيیر و تخريب داخل ميدان هاي شهر تهران نه اولي بوده و نه آخرين .
بيژن علي آبادي
27 -6-1402
