نویسنده: دکتر ایرج شهروز تهرانی
چکیده
رشد سالم کودکان در گرو محیطی ایمن، پاک و سازگار با نیازهای جسمی و روانی آنان است. شهرها به عنوان محل اصلی زندگی انسان امروزی، باید به گونهای طراحی شوند که با شرایط اقلیمی منطقه هماهنگ بوده و پاسخگوی نیازهای کودکان باشند. این مقاله با بررسی پیوند میان کودک، شهر و اقلیم، بر اهمیت برنامهریزی شهری متناسب با ویژگیهای اقلیمی برای ارتقای کیفیت زندگی کودکان تأکید دارد.
مقدمه
کودکان آیندهی جامعه را میسازند و کیفیت محیط زندگی آنها، بازتابی از توسعهی اجتماعی و فرهنگی یک کشور است. امروزه با گسترش شهرنشینی، کودکان بیش از هر زمان دیگری در محیطهای مصنوع زندگی میکنند و کمتر با طبیعت در ارتباط هستند (گلکار، ۱۳۹۵). در عین حال، تغییرات اقلیمی و افزایش آلودگی هوا، سلامت جسم و روان کودکان را تهدید میکند. از اینرو، توجه به اقلیم در طراحی فضاهای شهری، ضرورتی حیاتی برای ایجاد شهرهای دوستدار کودک است.
بدنه
اقلیم هر منطقه بر شرایط زیستی، آسایش حرارتی و رفتارهای محیطی کودکان تأثیر مستقیم دارد. در شهرهای گرم و خشک، تابش شدید آفتاب و کمبود فضای سبز، مانعی برای بازی و تحرک آزادانهی کودکان است. در مناطق سردسیر نیز نبود فضاهای سرپوشیده و گرم برای بازی، مشارکت اجتماعی کودکان را محدود میکند (نیومن و جنینگ، ۲۰۱۲).
شهرهای دوستدار کودک باید با بهرهگیری از طراحی اقلیمی، شرایطی مناسب برای همهی فصول فراهم کنند. استفاده از گیاهان بومی، سایهبانهای طبیعی، تهویهی مناسب، مصالح سازگار با اقلیم و مسیرهای ایمن پیادهروی از جمله اصولی هستند که میتوانند فضای شهری را برای کودکان دلپذیرتر و پایدارتر سازند (UNICEF, 2018).
همچنین، مشارکت کودکان در فرآیند برنامهریزی شهری میتواند باعث افزایش حس تعلق، مسئولیتپذیری و آگاهی محیطزیستی آنان شود. این امر به ایجاد شهرهایی پایدار و انسانیتر کمک میکند (Chawla, 2015).
نتیجهگیری
رابطهی میان کودک، شهر و اقلیم، رابطهای چندلایه و پویاست. طراحی شهری بدون توجه به اقلیم، منجر به فضاهایی ناسازگار با نیازهای جسمی و روانی کودکان میشود. در مقابل، شهری که با اقلیم خود سازگار باشد و به نیازهای کودکان پاسخ دهد، شهری شاداب، ایمن و آیندهنگر خواهد بود.
به بیان دیگر، کودکمحوری و اقلیمگرایی، دو اصل اساسی برای تحقق شهر پایدار و انسانیاند.
منابع
گلکار، کوروش. (۱۳۹۵). طراحی شهری و اقلیم. انتشارات دانشگاه تهران.
نیومن، پیتر و جنینگ، ایزابلا. (۲۰۱۲). شهرهای پایدار: اصول و روشها. ترجمهی حسین پورزمانی، نشر روزنه.
UNICEF. (2018). Shaping urbanization for children: A handbook on child-responsive urban planning. New York: UNICEF.
Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of Planning Literature, 30(4), 433–۴۵۲.
